प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग एकविसावा : सांचिन - ज्ञेयवाद    
          
स्पर्शास्पर्शविचार- वेदकाळांत हा फारसा आढळत नाही आणि स्मृतींमध्यें याविषयीं विचार फारच काढलेले दिसतात. स्पर्शास्पर्शविषयक कल्पना अर्वाचीन काळांत हिंदुस्थानाखेरीज इतरत्र फारशा आढळत नाहींत. ''सोंवळें '' याला संस्कृत शब्द नाहींच. सोंवळ्याओंवळ्याच्या कल्पनांचा उद्भव अनेक कारणांमुळें उत्पन्न होतो, आणि ती विशेषेंकरून उष्ण कटिबंधांत फारच वाढतो. अस्वच्छता टाळण्यासाठी नियम तयार होतात ते त्यावेळेस स्वच्छतेचें शास्त्र असें वाढलें असतें त्या मानानें तयार होतात. ते नियम उत्पन्न होऊन समाजांत प्रस्तृत झाले आणि त्या नियमांचे  शास्त्रीय स्वरूप समाजांतून न पसरतां नियम केवळ दैवी आज्ञा म्हणून प्रसृत होऊं लागले म्हणजे ते नियम अत्यंत आक्षेपणीय स्वरूपांत प्रसृत होतात. याचें सर्वांत आक्षेपणीय स्वरूप म्हटलें म्हणजे अनिष्ट किंवा सामाजिक दृष्टया कमी योग्यतेच्या मंडळीची दृष्टी अन्नावर पडली किंवा त्या मंडळीची सांवली अन्नावर पडली म्हणजे तें अन्न विटाळतें हें होय. एकदां शुद्धशुद्धतेच्या कल्पना आरोग्यशास्त्रापासून दूर होऊं लागल्या म्हणजे सामाजिक रागद्वेष व्यक्त करण्यासाठीं त्या कल्पनांचा उपयोग होऊं लागतो आणि त्यामुळें त्या कल्पनांचें आरोग्यविषयक स्वरूप अजीबात नष्ट होऊन केवळ सामाजिक स्वरूपच शिल्लक रहातें. कोणी जातींची उच्चनीचता स्पर्शास्पर्शाच्या नियमांनी व्यक्त होऊं लागली म्हणजे आपल्या जातीची उच्चता अधिक वाढविण्यासाठीं त्या नियमांचे लिगाड आपल्या भोंवतीं लावूं लागतात, तर कोणी आपल्या मतास प्राधान्य देण्यासाठीं आपल्या मताखेरीज इतर मताच्या अनुयायांच्या स्पर्शानें अन्न विटाळतें अशी अनुयायांची समजूत करून देतात.

स्पर्शास्पर्शविचारांचा अतिरेक आपणांस पाराशरस्मृतीत आढळतो. देश मुसुलमानांनीं जिंकला. तेव्हां व्यवहारधर्मावर मुसुलमानी सत्ता उत्पन्न झाली व सर्व समाजावरील ब्राह्मणांचें वजन स्वाभाविकपणें नष्ट होऊं लागलें; तेव्हां ब्राह्मणांची स्वाभाविकपणें वृत्ति सोवळ्याओंवळ्याचें नियम वाढविण्याकडे आणि प्रागणिताचे नियम वाढविण्याकडे झाली. तथापि त्या प्रवृत्तीस देखील हिंदु राज्यांत आळा घालण्याचे प्रयत्न झाले. माधवाचार्यांनीं या नियमाची तीव्रता बरीच कमी केली आहे. मराठेशाहीत देखील ती तीव्रता कमी होऊं लागली. पेशव्यांनीं आपलें सुतक पाळण्यासाठीं निराळें घराणें उपस्थित करणें, अशौशाच्या नियमाची व्याप्ति कमी करणें इत्यादि गोष्टी केल्या. स्पर्शास्पर्शविचार दिवसानुदिवस कमी होण्यास केवळ जुना विचार मूर्खपणा आहे अशी ओरड किंवा धर्मग्रंथविषयीं अविश्वास उत्पन्न करणे या क्रिया पुरेशा नाहींत. तर स्पर्शास्पर्श विचार ज्या आरोग्यविषयक अपेक्षांमुळें निर्माण झाला त्या आरोग्यविषयक अपेक्षांची पूर्ति करूनच होईल. व ही पूर्ति तत्संबंधी नवीन विचार करून तो विचार पसरविल्याचें होईल. लोकांस जशी स्वतंत्रता हवी असतें, तसाच आचारांत पाळण्यासाठीं विधिनिषेधांचा संग्रहहि हवा असतो ही गोष्ट विसरून चालावयाचें नाहीं, स्पर्शास्पर्शविचारांमुळें उत्पन्न झालेले बरेच नियम अर्वाचीन परिस्थितीमुळें आपोआप कमी होत आहेत पण ते नियम पाळले जाणें शक्य असल्यास पाळले जावेत अशी भावना ते नियम मोडणारांमध्येंहि दृष्टीस पडते.

   

खंड २१ : साचिन - ज्ञेयवाद  

 

 

 

  सातारा
  सादाबाद
  सादी
  सानंद तालुका
  साबण
  साबरमती नदी
  साबाथ
  साबूदाणा
  सांभर
  सांभर सरोवर
  सामवेद
  सायणाचार्य
  सायप्रस बेट
  सायरिनी
  सारंगड संस्थान
  सारंगपूर
  सारण
  सारस्वत
  सारानाथ
  सार्वराष्ट्रीय कायदा
  सालवीन
  सालूर
  सालेम
  सालोन
  साल्व्हाडोर
  सावंतवाडी संस्थान
  सावर्णि
  सावित्री
  साष्टी
  सासवड
  साहित्यशास्त्र
  साळी
  सिंकोना
  सिक्कीम
  सिंगापूर
  सिंगू
  सिंघभूम
  सिजविक
  सिंजहोरो
  सिथिआ
  सिंद
  सिंध
  सिंधसरहद्द
  सिंधु
  सिंधुनद
  सिद्धपूर
  सिनसिनॅटी
  सिन्नर
  सिरसा
  सिरसी
  सिराजगंज
  सिरोही
  सिलहट
  सिलोन
  सिसवी
  सिसिरो, मार्कस टिलियस
  सिंह
  सिंहगड
  सीएरालिओनी
  सीता
  सीतापूर
  सीतामऊ संस्थान
  सीरिया
  सील
  सुएझ
  सुकेत संस्थान
  सुग्रीव
  सुतार
  सुंथ
  सुंदरवन
  सुदान
  सुदास
  सुंदोपसुंद
  सुपारी
  सुपे
  सुफी
  सुब्रह्मण्य अय्यर डॉ एस्
  सुभद्रा
  सुमात्रा
  सुमेर
  सुरगाण
  सुरगुजा
  सुरजमल्ल
  सुरत
  सुरापान
  सुराष्ट्र
  सुलतानपूर
  सुलेमानपर्यंत
  सुश्रुत
  सुसर
  सुसा
  सूतिकाज्वर
  सूर घराणें
  सूरदास
  सूर्य
  सूर्यमाला
  सूक्ष्मदर्शक यंत्र
  सूक्ष्मसंचयन
  सेखोजी आंगरे
  सेंगर उर्फ सैंगर राजवंश
  सेंट पीटर्स बर्ग
  सेंट लुसिआ
  सेंट-सायमन,क्लॉड हेनरी
  सेंद्रक
  सेन राजे
  सेनवी
  सेनीगाल
  सेरामठ
  सेलीबीझ
  सेल्युशिआ
  सेवुल
  सेव्हॅस्टोपोल
  सैन्य
  सैलाना संस्थान
  सोंड
  सोडा
  सोंडूर
  सोनपूर
  सोनपूर संस्थान
  सोनार
  सोप्पार
  सोफिया
  सोम
  सोमदेव
  सोमनाथ
  सोमालीलॅंड
  सोमेश्वर
  सोरा
  सोलापूर
  सोहावल
  सौंदत्ती
  सौदॅम्पटन
  सौंदर्यशास्त्र
  स्कंदपुराण
  स्कॉटलंड
  स्कुटारी
  स्कौट (स्काउट)
  स्टटगार्टं
  स्टॉक होम
  स्ट्रॉबेरी-इष्टापुरी
  स्ट्रायबर्ग
  स्तंभ
  स्त्रीधन
  स्थलजलचर
  स्थानेश्वर
  स्थापत्यशास्त्र
  स्थापत्यशास्त्र (भाग २)
  स्थापत्यशास्त्र (भाग ३)
  स्थितिगतिशास्त्र
  स्पंज
  स्पर्शास्पर्शविचार
  स्पार्टा
  स्पिनोझा
  स्पेन
  स्पेन्सर, हर्बर्ट
  स्फुर
  स्मर्ना
  स्मिथ, अॅडॅम
  स्वाझीलंड
  स्वात संस्थान
  स्वानसी
  स्वामीनारायणपंथ
  स्वार्थवाद
  स्वित्झर्लंड
  स्वीडन
 
  हंगु
  हंगेरी
  हॅझलिट, विल्यम
  हझारा जिल्हा
  हझाराबाग जिल्हा
  हडगल्ली
  हंडिया
  हणमंते, रघुनाथ नारायण
  हत्ती
  हंथवड्डी
  हथवाराज
  हनगळ
  हनमकोंडा
  हंबीरराव मोहिते
  हमदान
  हमीरपूर
  हर
  हरणई
  हरदोई
  हरद्वार
  हरपनहळ्ळी
  हरभरा
  हरसूद
  हरिआना
  हंरिपंत फडके
  हरिपूर
  हरिश्चंद्र
  हरिहर
  हर्दा
  हर्ष
  हलवाई
  हलायुध
  हवेली
  हव्यक ब्राह्मण
  हंस
  हंसदास (राज)
  हसन
  हसनपूर
  हंसी
  हस्तिदंत
  हस्तिनापूर
  हळद
  हळवा
  हळशी
  हळ्ळेबिड
  हाँगकाँग
  हाजीपूर
  हाटा
  हाटिया
  हाटेंटाट
  हाडें
  हायॉर्न नॅथेनील
  हाथ्रस
  हानोइ
  हागोव्हर
  हापुर
  हाफीजाबाद
  हॉफ्मान
  हॉब्ज
  हाम्बर्ग
  हाल
  हॉलंड
  हावेरी
  हाळेपाईक
  हिंगणघाट
  हिंगूळ
  हिंगोली
  हिंग्लज
  हिंदुपूर
  हिंदूकुश
  हिंदोल
  हिब्रू वाड्मय
  हिंमतबहादूर गोसावी
  हिमालयपर्वत
  हिरडा
  हिरण्यकशिपु
  हिरात
  हिरे
  हिलटिप्पेरा
  हिशेबपद्धति
  हिस्सार
  हुएनत्संग
  हुकेरी
  हुगळी
  हुंडणावळ
  हुनगुंद
  हुबळी
  हुमायून
  हुशंगाबाद
  हुश्यारपुर
  हुण
  हेग
  हेगेल
  हेंझाडा
  हेनरी राजे
  हेबळी
  हेमाद्रि अथवा हेमाडपंत
  हेलिओपोलिस
  हेल्महेल्ट्झ, हर्मन
  हैदरअल्ली
  हैदराबाद
  हैहय राजे
  होंडुरस
  होनावर
  होमर
  होयसळ राजे
  होरेस
  होलिया
  होसुर
  होस्पेट
  होळकर
  हौरा
  ह्यूगो, व्हिक्टर
  ह्यूम
 
  क्ष
  क्षत्रप
  क्षत्रिय
  क्षयरोग
  क्षिप्रा
  क्षीरस्वामी
  क्षेमंकर
  क्षेमराज
  क्षेमीश्वर
  क्षेमेंद्र
  ज्ञ
  ज्ञानकोश
  ज्ञानराज
  ज्ञानेश्वरी
  ज्ञेयवाद

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .