प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग सतरावा: नेपाळ- बडोदें    
   
पुदुकोट्टई, संस्थान.- मद्रास इलाख्यांत जी ५ मोठीं संस्थानें म्हणून प्रसिद्ध आहेत त्यांत पुदुकोट्टई हें तिसर्‍या नंबरचें आहे. याच्या उत्तरेस व पश्चिमेस त्रिचनापल्ली लिल्हा; दक्षिणेस रामनाद व पूर्वेस तंजावर आहे. त्रिचनापल्लीचा डेप्युटी कमिशनर हा पुदुकोट्टई संस्थानचा पोलिटिकल एजंट असतो. संस्थानचा कारभार रीजंट (दिवाण) नेमून इंग्रजी धर्तीवर चालतो. क्षेत्रफळ ११०० चौरस मैल आहे. येथील हवा निरोगी आहे. उन्हाळ्यांत त्रिचनापल्लीपेक्षां पुदुकोट्टई जास्त थंड आहे. पावसाचें मान दरसाल ३.५ इंच असतें. पुदुकोट्टईच्या उत्तर भागावर पूर्वी चोल राजे आणि दक्षिण भागावर पांडय राजे राज्य करीत होते. सतराव्या शतकांत रामनाडच्या सेतुपतीच्या अधिकाराखालीं तो सर्व प्रदेश आला. १६८० सालीं सेतुपती रघुनाथ कलीव्हन (कीलवन) यानें रघुनाथ तोंडैमान याला पुदुकोट्टई संस्थानचा मुख्य नेमलें. रघुनाथ कलीव्हन याचें एका कल्लर जातीच्या मुलीवर प्रेम बसून त्यानें तिच्याशीं लग्न लाविलें. तिचा भाऊ हा रघुनाथ तोंडैमान होय. याच्या पूर्वी तेथील अधिकारी पल्लवरायन तोंडेमान होता. त्यानें हा प्रांत रामनाडच्या राजाकडून काढून तंजावरच्या राजास देण्याचा विचार चालविला होता. पल्लवरायनच्या पूर्वी तेथें सेरवई हा कारभारी होता. सांप्रतच्या घराण्याचा मूळपूरुष तिरुमल तोंडैमान होता. त्याच्यापासून रघुनाथ तोंडैमान हा सोळावा पुरुष होय. आतां विद्यमान जे संस्थानिक आहेत ते आपल्याला रघुनाथ तोंडैमान याचे वंशज व पल्लववंशीय म्हणवितात. व स्वत:स पल्लवराज पदवी लावितात. इंग्लिशांचा व संस्थानचा संबंध १८ व्या शतकापासून आला. त्रिचनापल्लीस वेढा पडला होता त्यावेळेस (सन १७५२) रघुनाथ तोंडैमाननें इंग्रजांनां रसद वगैरेंची पुष्कळ कुमक दिली. यावेळीं तर शत्रूनें त्याचा सर्व प्रांत उध्वस्त केला होता. १७५५ सालीं रघुनाथ तोंडैमाननें महंमद युसुफला (कंपनीच्या पायदळाचा अधिकारी) घोडेस्वार पाठवून मदुरा व तिनेवेल्ली घेण्यांत मदत केली. हैदरअल्लींशी ज्यावेळेस लढाई सुरू झाली त्योवळेंहि रघुनाथाची फारच मदत झाली. पुढें (१८०३) रघुनाथानें आपण लढाईंच्या प्रसंगीं जी कामगिरी केली तिजबद्दल बक्षीस मिळावें म्हणून ईस्ट इंडिया कंपनीजवळ मागणी केली. मद्रास सरकारनें त्याचा निकाल करुन रघुनाथ याजकडेस जहागिरीची व्यवस्था कायमची लावून दिली (१८०६) व सन १८६२ त दत्तकाची परवानगी दिली. याशिवाय इंग्रज व राजा यांच्यांत दुसरा तह नाहीं. प्रस्तुतच्या (१९२५) संस्थानिकाचें नांव हिज हायनेस श्री राजा बृहदम्बदास सर मार्तंड भैरव तोंडैमान बहादूर जी. सी. आय. असें आहे. यांचे आजे रामचंद्र (रघुनाथ तोंडैमान पासून पांचवा पुरुष) यानें मार्तंड भैरव यानां १८७७ सालीं दत्तक घेतलें. मार्तंड १८७७ च्या अज्ञानावस्थेंत सर शेषय्या अय्यर दिवाण होते. मार्तंड भैरव हे स. १८९४ त गादीवर आले. या संस्थानिकास ११ तोफांची सलामी आहे. पुदुकोट्टईच्या आसपास कांही लेणीं व कांही शिलालेखाहि आढळतात. परंतु ते अस्पष्ट असल्यानें वाचणें अशक्य झालें आहे. तांब्याचीं नाणीं पुष्कळ आढळतात. परंतु त्यांवर खूण अगर चिन्ह वगैरे कांही एक नाहीं. याची राजधानी पुदुकोट्टई आहे.

लोकसंख्या (१९२१) ४२६८१३ असून खेडयांची संख्या ३७७ होती. इंग्रजांस कांही खंडणी द्यावी लागत नाहीं. शेतकीची स्थिति, वहितीची पद्धत आणि जमीन बहुत करुन शेजारचे त्रिचनापल्ली व मदुरा जिल्हे यांच्यासारखीच आहे. मुख्य पीक तांदूळाचें असून दुसरें महत्त्वाचें पीक हरभरा आहे. संस्थानचें एकंदर उत्पन्न २१.३९ लाख आहे. संस्थानांत नद्या असल्यामुळें कालवे, पाट वगैरे आहेत. संस्थानांत फसली सन चालतो. पुदुकोट्टई संस्थानांत जंगल एकंदर क्षेत्रफळाच्या १।७ आहे व त्यांत इमारती लांकूड होतें. जंगलाचें उत्पन्न ३५ हजार आहे. संस्थानांत उद्योगधंदे मोठेसे नाहींत. करमकुडी येथें २०० कोष्टी लोकांचीं घरें आहेत. त्या ठिकाणीं सुती कापड निघतें. वसेलुकुडी येथें घोंगडया तयार करतात. वैतूर येथें बांगडया तयार करतात व पुदुकोट्टई येथें गंधी सामान चांगलें होतें. व्यापारी बहुधां चेट्टी लोक आहेत. संस्थानांतून सडका बर्‍याच आहेत. पैकीं एक त्रिचनापल्लीस जाते, व दुसरी तंजावर, बुधलुर, गंधर्वकोटा, पुदुकोट्टई व अरणतांगी या शहरांवरुन गेलेली आहे. संस्थानांत रेल्वे नाहीं. तंजावर किंवा दिंदिगल हें जवळचें रेल्वे स्टेशन आहे. टपालहपीसें २८ आहेत. फक्त राजधानीच्याच गांवीं म्युनिसिपालिटी आहे. येथील राज्यव्यवस्था कौन्सिलच्या स्वाधीन आहे. कौन्सिलमध्यें राजा (रीजंट), दिवाण व एक कौन्सिलर असे असतात. विशेषप्रसंगीं त्रिचनापल्लीचे डेप्युटि कमिशनर (संस्थानचे पोलिटिकल एजंट) यांची सल्ला घेणें जरुर पडतें. १९०२ सालापासून म्हैसूरसारखी एक ३० प्रतिनिधींची सभा स्थापन झाली. तींत २५ लोकनियुक्त सभासद आहेत. ती वर्षांतून दोनदां भरते. त्यावेळेस मागील वर्षांचें काम, जमाखर्चाचा आढावा व प्रश्नोत्तरें वगैरे कामें चालतात. याशिवाय सल्लामसलतगारमंडळ आहे. त्यांत ४ सरकारी व ६ बिनसरकारी सभासद आहेत. या ६ पैकी ४ प्रतिनिधिसभेनें निवडलेले व २ राजानें नियुक्त केलेले असतात. सर्व कायदे व संस्थानचें बजेट या मंडळापुढें येतें. परंतु त्याला नुसतें सल्ला देण्याचेंच काम आहे; सहकारी पेढया (१९२२ मध्यें) ४५ आहेत. त्यांत ३४ शेतकींच्या आहेत. चोरांनां, आपल्या चोरीस गेलेल्या मालाच्या किंमतीची रक्कम देऊन माल परत घेण्याची पद्धत (हिला तुप्पुकुळी असें नांव आहे) इकडे अजून प्रचारांत आहे. त्यामुळें पोलीस शिपायी थोडे लागतात. संस्थानांत एकंदर ४४४ शाळा (१९२२) होत्या. अस्पृश्य मुलांनां मोफत व जेवणास घालूनहि शिकवीत असतात

गांव.-  पुदुकोट्टई संस्थानांतील मुख्य शहर. त्रिचनापल्लीपासून ३३ मैल. लोकसंख्या सुमारें २० हजार. हें शहर फार स्वच्छ, हवाशीर असून सार्वजनिक इमारती उत्तम आहेत. १८२५ सालीं राजा विजय रघुनाथ यानें जुनें शहर दुरुस्त करुन व नवे प्रशस्त रस्ते काढून ओळीनें घरें आंखून देऊन एकंदर शहराची बांधणी केली. नंतर सर शेषय्या दिवाण यानीं पुष्कळ सुधारणा केली. शहराबाहेर ज्या नवीन सार्वजनिक इमारती बांधल्या गेल्या आहेत त्या या दिवाणींच्या अमदानींत झाल्या. त्यांत मुख्य इमारती नवा राजवाडा, सरकारी कचेर्‍या, उन्हाळ्यांतली राजेसाहेबांकरितां हवा खाण्याची जागा ह्या होत. जुन्या राजवाडयांत दरबार भरत असतो. ही जागा गांवाच्या अगदी मध्यभागीं आहे. पल्लवकुलम् व पुदुकुलुम् नांवाचे उत्तम प्रकारचे दोन तलाव आहेत. (स्मिथ- अ. हि. इंडिया; नेल्सन- मदुरा कंट्री; इंपे. ग्याझे. पु.२०; इंडियन इयर बुक, १८२५; मद्रास अ‍ॅडमिनिस्ट्रेशन्स रिपोर्ट (१९२१- २२))

   

खंड १७ : नेपाळ - बडोदे  

 

 

 

  नेपोलियन
  नेब्रास्का
  नेमाजी शिंदे
  नेमाड जिल्हा
  नेमावर
  नेयगी
  नेर
  नेलमंगल
  नेलोर जिल्हा
  नेल्लीकुप्पम
  नेल्सन, व्हायकौंट होरेशिओ
  नेवाडा
  नेवासें, तालुका
  नेसर्गी
  नेस्टोरियन पंथ
  नैनवा
  नैनीताल
  नैमिषारण्य
  नैरोबी
  नैहाती
  नोंगख्लाव
  नोंगस्टोइन
  नोंगस्पंग
  नोबिलि, रॉबर्ट डी
  नोबिलि, लिओपोल्डो
  नोबेल, ऑलफ्रेड बर्नहार्ड
  नोबोसोफो
  नोलकोल
  नोविबझार
  नोहर
  नोहा
  नोळंबवाडी
  नौकानयन
  नौखाली
  नौगांव
  नौरंगपूर
  नौशहर
  नौशेरा, तहशील
  न्याय
  न्यायपद्धति
  न्यासा
  न्युन
  न्युमिडिया
  न्यूअर्क
  न्यूकॅसल
  न्यू जर्सी
  न्यूझीलंड
  न्यूटन, सर ऐझाक
  न्यूफाउंडलंड
  न्यूबिआ
  न्यूमन, कार्डिंनल
  न्यूमार्केट
  न्यू मेक्सिको
  न्यरेबर्ग
  न्यू हॅम्पशायर
  न्यू हेवन
  न्यौंग्लेबिन
  न्हावी
 
  प-आन
  पंका
  पकोक्कू, जिल्हा
  पंगतारा
  पगन
  पंगमी
  पंच
  पंचजन
  पचघा
  पंचभद्रा
  पंचमढी
  पंचमहाल
  पंचमहाशब्द
  पंचांग
  पंचाल
  पंजाब
  पटंचरु
  पंटनव
  पटल किंवा निरनकोट
  पटवर्धन, गंगाधरशास्त्री
  पटवर्धन घराणें
  पटवर्धन, पांडुरंग नरसिंह
  पटवेकरी
  पटुआखली
  पटेल-पाटील
  पटेलिया
  पटौंडी संस्थान
  पट्टण
  पट्टदकल
  पट्टा
  पट्टिकोंडा
  पट्टी, तहशील
  पठाण
  पठाणकोट
  पठारी संस्थान
  पडदा
  पडवळ
  पडवा
  पंडित, शंकर पांडुरंग
  पंडितराव
  पंडु
  पंडूआ
  पडौंग
  पंढरपूर
  पणि
  पतंग
  पतंजलि
  पतियाळा
  पत्तुकोट्टई
  पथेंग्यी
  पथ्यापथ्यविचार
  पदार्थविज्ञानशास्त्र
  पदुआ
  पद्मगुप्त
  पद्मनाभपुरम्
  पद्मपुराण
  पद्मिनी
  पद्रोणा
  पनवेल
  पनामा
  पनामा कालवा
  पन्ना, संस्थान
  पन्हाळा
  पंप
  पपनस
  पपया
  पंपा सरोवर
  पॅंफिलिआ
  पॅफ्लॅगोनियन लोक
  पबना, जिल्हा
  पयागले
  पयोष्णी अथवा पूर्णा नदी
  परकाल
  परजा
  परडा जमीनदारी
  परतवाडा
  परधाम
  पॅरॅफिन
  परभणी, जिल्हा
  परमगुडी
  परमानंद चक्रवर्ती
  परमार घराणें
  परमेश्वर
  परलकोट जमीनदारी
  परवर
  परवूर
  परशुराम
  परशुरामभाऊ पटवर्धन
  परसगड किल्ला
  परसा भागवत
  परसुर
  परळी
  परळी वैद्यनाथ
  पॅराग्वे
  परांतिज
  पराया
  पराशर
  परिक्रमणकंपवायु
  परिंडा
  पॅरिस
  परिहार वंश
  परीक्षित
  परुषाम्ल
  परेंडा
  परोपनिषदी
  पर्क्विन, सर विल्यम हेनरी
  पर्गामम
  पर्गी
  पर्थ
  पर्लकिमेदी संस्थान
  पर्शु
  पर्सिस
  पर्सेपोलिस
  पलनाद
  पलमनेर
  पलव
  पलवल
  पलाद
  पलामऊ
  पलाली
  पॅलेर्मो
  पॅलेस्टाईन
  पलौंग
  पॅल्माइरा
  पल्लडम
  पल्लव घराणें
  पवनगड
  पवनी
  पवायान
  पवार घराणें
  पशुवैद्यक
  पसारगडी
  पहरा
  पहलवी
  पळस
  पळसगड जमीनदारी
  पळसगांव जमीनदारी
  पळासनी
  पळासविहीर
  पक्षितीर्थ
  पक्षी
  पाइनगंगा
  पाईनघाट
  पाईक
  पाऊस
  पाकपट्टन
  पाकौर खेडें
  पाखाल
  पॉगेनडार्फ, जोहान ख्रिश्चिअन
  पाच
  पांचकळशी
  पांचगणी
  पांचरात्र
  पांचाल
  पाचोरा
  पाटडी
  पाटण
  पाटणा संस्थान
  पाटणा, जिल्हा
  पाटलावडी
  पाटलीपुत्र
  पाँटस
  पाटोड
  पॉस्ट्डॅम
  पांडव
  पांडवगड
  पाँडिचेरी
  पांडु
  पांडुरोग
  पांढरकवडा
  पांढुर्णा
  पाणघोडा
  पाणतीर
  पाणबुडे
  पाणिनि
  पाणिहाटी
  पाणी
  पाणी देणें
  पाण्डुवंश
  पाण्डय
  पातन किंवा ऊर्ध्वपातन
  पातुर
  पाथरघांट
  पाथरवट
  पाथरी
  पादांगुलिक्षत
  पादांगुष्ठ वातरोग
  पाद्रा
  पानगल
  पानरोटी
  पानविभ्रम व पानासक्ति
  पानसे घराणें
  पानिपत
  पानिपतचें युद्ध
  पापनाशम्
  पाँपी
  पापीरस
  पापुअन लोक
  पांबन
  पामरस्टन, लॉर्ड
  पामिदि
  पामीर
  पायथॅगोरस
  पायरोल्यूसाइट
  पारघाट
  पारद
  पारधी
  पारनेर
  पारमार्थिक कर्म
  पारशी
  पारसनाथ
  पारसनीस घराणें
  पारिजात
  पारियात्र
  पारी घराणें
  पारोन
  पारोळें
  पार्डी
  पार्थिआ
  पार्नेल, चार्लस स्टुअर्ट
  पार्मा
  पार्लमेंट
  पार्वती
  पार्वतीपुरम्
  पार्सोली
  पाल
  पालक
  पालकोंडा
  पालकोल्लू
  पाल, ख्रिस्तोदास
  पालखेडा, जमीनदारी
  पालघाट
  पालदेव
  पालनपूर
  पालनी
  पालम
  पालमकोट्टा
  पालमपूर
  पालमिरास शिखर
  पाल राजे, बंगालचे
  पाललहरा
  पालाश
  पालिठाणा
  पालियाद
  पाली
  पाले
  पालेज
  पाल्कची सामुद्रधुनी
  पावटा
  पावागड
  पावित्र्य
  पावूगड
  पाशुपतदर्शन
  पाश्चूर, लुई
  पाषाणचुंबक
  पासली
  पासी
  पाळोन्चा
  पाळोन्चा संस्थान
  पिकांचे रोग
  पिकें
  पिंगळे
  पिचब्लेंड
  पिंजारी
  पिंजौर
  पिट, विल्यम
  पिटर दि ग्रेट
  पिटरमारिट्झबर्ग
  पिट्सबर्ग
  पिठोरो
  पिंडदादनखान
  पिंडीघेब
  पितृपूजा
  पिन्स्क
  पिपलियानगर
  पिपलोदा
  पिंपळगांव राजा
  पिंपळनेर
  पिंपळी
  पिपीलिकाभक्षक
  पिरली
  पिरामिड
  पिराव
  पिरिनीज
  पि-हो
  पिलिभित
  पिलोषण प्रांत
  पिशाच व पिशाचपूजा
  पिशुलोस
  पिसा
  पिसिडिया
  पिस्ता
  पिस्तुल
  पीठापुरम्
  पीतज्वर
  पीताम्ल
  पुकेट
  पुंगनूरु
  पुंड्र देश
  पुणतांबें
  पुणें
  पुत्तलिकाम्ल अथवा पिपीलिकाम्ल
  पुत्तुर
  पुदीना
  पुदुकोट्टई
  पुनर्जन्म
  पुन्नाट
  पुरणपूर
  पुरंदर
  पुरंदर किल्ला
  पुरंदरे घराणें
  पुराणें
  पुराव्याचा कायदा
  पुरी, जिल्हा
  पुरू
  पुरुकुत्स
  पुरुषोत्तमपूर
  पुरुरवा
  पुर्वा
  पुलगांव
  पुलयन
  पुलस्त्य
  पुलिकन
  पुलिकन सरोवर
  पुलिंद
  पुलिबेंडला
  पुली
  पुष्कर
  पुष्कलावती
  पुसद
  पुंसवन
  पुसा
  पूतना
  पुनचचें राज्य
  पूनामल्ली
  पूर्णय्या
  पूर्णा
  पूर्वआफ्रिका
  पूर्वघाट
  पृथु
  पृथ्वी
  पृथ्वीराज चव्हाण
  पृथ्वीराज रासा
  पेकिंग
  पेगू
  पेगू सित्तंग कालवा
  पेटके व लेखनादि स्नायुस्तंभत्वरोग
  पेटंट
  पेटलाद
  पेठ
  पेठापूर
  पेठे
  पेंड
  पेड्डापुरम्
  पेंढारी
  पेढ्या आणि पत
  पेण
  पेनांग
  पेनुकोंडा
  पेन्नर
  पेन्शन
  पेन्सिली
  पेपरमिंट
  पेपिन, डेनिस
  पेप्सीन
  पेंबा
  पेरंबलूर
  पेरामारिबो
  पेरॉन
  पेरिक्लीस
  पेरिंथस
  पेरिपॅटेटिक्स
  पेरिम
  पेरियाकुलम्
  पेरू
  पेरें
  पेशवे
  पेशावर
  पेस्टालोझी, जोहान हीनरिच
  पैगाह इस्टेटी
  पैठण
  पै-मुरदा
  पैल
  पैलगांव
  पैलाणी
  पो नदी
  पोकरन
  पोखरलेली विहीर
  पोंग
  पोटंगी
  पोटय्या
  पोटशूळ
  पोटेगांव जमीनदारी
  पोटोसी
  पोत्ती मल्याळ
  पोदनूर
  पोदिली
  पोनेरी
  पोन्नगयून
  पोन्नानी
  पोप अलेक्झांडर
  पोपट
  पोपसत्ता
  पोरबंदर
  पोराहाट
  पोर्ट ऑ प्रिन्स
  पोर्ट ऑर्थर
  पोर्ट ब्लेअर
  पोर्ट मेहॉन
  पोर्ट सय्यद
  पोर्टोनोव्हो
  पोर्टो रिको
  पोर्ट्समाऊथ
  पोर्तुगाल
  पोर्तुगीज वाड्मय
  पोलंड
  पोल लोकांचें वाड्मय
  पोलवरम्
  पोलोनारुवा
  पोवाडे
  पोसेन
  पोष्ट
  पौक
  पौकटाऊ
  पौंग
  पौंगडे
  पौंगबिन
  पौचा
  पौंड
  पौंड्रवर्धन
  पौत्तलिन
  पौरोहित्य
  पौर्णिमा
  पौला
  प्यापल्लि
  प्रकाश
  प्रकाशलेखन
  प्रकाशव्यतिकरण व प्रकाशविकृति
  प्रकाशशोषण
  प्रतापगड
  प्रतापसिंह छत्रपति
  प्रतापसिंह महाराणा
  प्रतिज्वरिन
  प्रतिनिधि
  प्रतीहार
  प्रत्यक्षप्रमाणवाद
  प्रथमिन
  प्रदररोग
  प्रद्युम्न
  प्रभास
  प्रभु
  प्रभु-पदवी
  प्रभोत्सर्जक
  प्रमीला
  प्रयाग
  प्रल्हाद
  प्रल्हाद शिवाजी बडवे
  प्रवर
  प्रवर्तक वेष्टण
  प्रसूतिविज्ञान
  प्रसेन
  प्रसेनजित
  प्रस्थानत्रयी
  प्रज्ञापारमिता
  प्राउट
  प्राऊस्ट
  प्राग
  प्राग्ज्योतिषपूर
  प्राचेतस
  प्रॉटेस्टंट पंथ
  प्राण
  प्राणिदीकरण किंवा ज्वलन
  प्राणिदें
  प्राणोज्ज ज्योत
  प्राणिपूजासंप्रदाय
  प्राणिशास्त्र
  प्राप्तीवरील कर
  प्रायश्चित्त
  प्रायोज्जिदें

  प्रॉव्हिडन्स

  प्रिटोरिया
  प्रिग्हीकौन्सिल व कॅबिनेट
  प्रीस्टले, जोसेफ
  प्रूढाँ, पेरी जोसेफ
  प्रेत व प्रेतसंस्कार
  प्रेम
  प्रेमपूर
  प्रेसबर्ग
  प्रेस्टन
  प्रोटॅगोरॅस
  प्रोदत्तूर
  प्रोम
  प्रोस्टेटपिंडाचे व्याधी
  प्लव
  प्लवप्रतिन
  प्लवरंजनी
  प्लातिन
  प्लासी
  प्लिनी, थोरला
  प्लिनी, धाकटा
  प्लिमौथ
  प्लूटो
  प्लेग
  प्लेटो
 
  फकीर
  फगवार
  फडके, गंगाधरशास्त्री
  फडके, हरिपंत
  फडणवीस
  फणस
  फत्तेखर्डा
  फत्तेगड
  फत्तेजंग
  फत्तेपूर
  फत्तेपूर शिक्री
  फत्तेसिंह भोसले
  फत्तेहाबाद
  फरीदकोट
  फरीदपूर
  फरुकनगर
  फरुखाबाद
  फर्कोडे
  फर्ग्यूसन, जेम्स
  फर्डिनंड
  फलटण संस्थान
  फलिया
  फलुस
  फलोदी
  फॅशोडा
  फाझिल्का
  फायलो
  फारशी वाड्मय
  फारीनहैट, गाब्रियल डानिअल
  फारुकी राजे
  फालकर्क
  फालमथ
  फॉसेट हेनरी
  फाहिआन
  फिजी
  फिनिशिया
  फिन्लंड
  फिन्सबरी
  फिरदौसी
  फिरोझपूर
  फिरोझाबाद
  फिलाडोल्फया
  फिलिप
  फिलिपाईन बेटें
  फिलिप्पी
  फिलौर
  फुकनळी
  फुकोक
  फुचौ
  फुफ्फुसदाह
  फुफ्फुसविस्तृति
  फुफ्फुसावरणदाह
  फुलकियन संस्थानें
  फुल निझामत
  फुलपुर
  फुला
  फेझ
  फेनी
  फेरिष्ता
  फेलिंग
  फैजपूर
  फैजाबाद
  फोरियर, फॅंक्वॉ चार्लस मेरी
  फोर्ट सन्डेमन
  फोर्ट सेन्ट डेव्हिड
  फौजदारी कायदा
  फ्यूसेल तेल
  फ्रॅंकफोर्ट-ऑन-ओडर
  फ्रॅंकफोर्ट-ऑन-मेन
  फ्रॅंकलिन, बेंजामिन
  फ्रान्स
  फ्रिजिआ
  फ्रीटाऊन
  फ्रेंच-इंडिया
  फ्रेंच इंडो-चीन
  फ्रेंच-कांगो
  फ्रेंच वेस्ट आफ्रिका
  फ्रेडरिक दि ग्रेट
  फ्रेडरिकस्टॅड
  फ्रेसनेल, आगस्टिन् जीन
  फ्रोइबेल, फ्रीड्रिच विइलहेल्म आगष्ट
  फ्रौन्हाफर, जोसेफ व्हान
  फ्लॉरिडा
  फ्लॉरेन्स
  फ्लारेस
  फ्लीट, जॉन फेथफुल
  फ्लेमिश वाड्मय
 
  बकरगंज
  बंकापूर
  बकासुर
  बकिंगहॅम
  बंकिमचंद्र चतर्जी
  बॅक्ट्रिया
  बक्सार
  बख्तबुलंद
  बगदाद
  बंगनपल्ले
  बंगळूर
  बंगाल इलाखा
  बंगाली वाड्मय
  बघात
  बचनाग
  बजरबट्टू
  बजाणा
  बजानिया
  बजेट
  बटकागड
  बटवा
  बटवाल
  बटाटे
  बटेव्हिया
  बडनेरा
  बडवानी
  बडिशोप
  बडोदें

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .