प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग सतरावा: नेपाळ - बडोदें

पंचांग– तिथि, वार, नक्षत्र, योग आणि करण असे पांच अवयव ज्यामध्यें असतात त्यास पंचांग अशी संज्ञा आहे.

तिथि– रवि आणि चंद्र या दोघांच्या भोगामध्यें १२ अंश अंतर पडलें असतां एक तिथि होते. याप्रमाणें शुद्ध प्रतिपदेला रवि व चंद्र यांचें क्रांतिवृत्तिय अंतर १२ अंश, द्वितीयेला २४ अंश, याप्रमाणें वाढत जातें. रविचंद्रांतर (१२×३० =) ३६० अंश असल्यास ३० वी तिथि म्हणजे अमावास्या किंवा अमातिथि असें म्हणतात. याच तिथीस दर्श अशीहि संज्ञा आहे. अमाशब्दाचा अर्थ एकत्र होणें असा आहे. दर्शतिथीस सूर्य-चंद्र यांचा योग होतो. याप्रमाणें तीस तिथि झाल्या असतां एक चांद्रमास होतो. भास्कराचार्यांनीं सिद्धांतशिरोमणीमध्यें असें सांगितलें आहे कीं रवि-चंद्राची युति झाल्यापासून पुन्हां दुसरी युति होईपर्यंत जो काल जातो त्यास विधुमास म्हणजे चांद्रमास असें म्हणतात; एवढ्या कालामध्यें तीसच तिथी होतात. या चांद्रमासास पैत्र्य द्युरात्र म्हणजे पितराचें अहोरात्र म्हणतात.

नक्षत्र.– नक्षत्राच्या आरंभस्थानाबद्दल एकमत नाहीं. याबद्दल पांचव्या विभागांत ज्योतिषाशास्त्राचा इतिहास देतांना स्पष्ट विवेचन केलें आहे. (ज्ञा.को.वि.५, पृ. ३६८-३६९). शुद्ध पंचांगप्रवर्तन कमिटीच्या (टिळकपंचांगाच्या) मतें नि:शर रेवती योगतारा आरंभस्थान आहे. चंद्र या नि:शररेवती योगतारेपासून (इंग्रजींत ज्याला झीटापिशियम असें म्हणतात त्या तारेपासून) क्रांतिवृत्तांतील ८०० कलांस अश्विनी नक्षत्र असें म्हणतात. याप्रमाणें प्रत्येक आठशें अंशांचा एक नक्षत्रविभाग होतो व त्यास अश्विनी, भरणी, कृत्तिका इ. नांवें आहेत. याप्रमाणें २७ नक्षत्रें आहेत. अभिजित् म्हणून एक अठ्ठाविसावें नक्षत्र धरतात. त्याची स्थिति अशी-उत्तराषाढा नक्षत्राचा चतुर्थ चरण आणि श्रवणाचा तिथ्यंश म्हणजे पंधरावा हिस्सा यास अभिजित् नक्षत्र म्हणतात.  

योग.– रेवतीयोगातार्‍यापासून (झीटापिशिअमपासून) मापलेले रवीचे भोग (लांजिट्यूड) आणि चंद्राचा भाग यांची बेरीज ८०० कला झाली असतां विष्कंभयोग असें म्हणतात. याप्रमाणें विष्कंभ, प्रीति, आयुष्मान इत्यादि २७ योगांची गणना करतात. या योगांचा उपयोग असा होतो कीं, तिथीवरून रवि व चंद्र यांचें अंतर समजतें, व योगावरून रवि व चंद्र यांच्या भोगांची बेरीज समजतें. त्या बेरीज व वजाबाकीवरून रवि व चंद्र किती किती आहेत हें सहज काढतां येईल. कारण 

अ - ब = म  आणि                                                                             
अ + ब = ड.                                                                               
या दोन समीकरणांवरून                                                                 
२ अ = म + ड                                                                                
अ =    म+ड/२

अ समजल्यावर ब निघेल. शिवाय योगांचा उपयोग रविचंद्रांच्या क्रांतिसाम्याविषयीं होतो. रवि व चंद्र यांची बेरीज ६ राशी किंवा १२ राशी झाली असतां क्रांतिसाम्य सुमारानें होतें. याविषयीं पूर्ण विचार खानापूरशास्त्री यांच्या ग्रहलाघवाच्या सोपपत्तिक भाषांतरांत पाताधिकारामध्यें दिला आहे.

करण.– तिथीच्या अर्धास करण असें म्हणतात. म्हणजे रवि व चंद्र यांच्यामध्यें सहा अंशांचें अंतर झालें असतां एक करण होतो हे करण ११ आहेत. बव, बालव, कौलव, तैतिल, गर, वणिज, भद्रा, शकुनि, चतुष्पाद, नाग, व किंस्तुघ्न; यापैकीं पहिले ७ करण चल आहेत आणि पुढील ४ करण स्थिर आहेत. दर तिथीला दोन करण असतात. शुक्ल प्रतिपदेच्या उत्तरार्धापासून कृष्णपक्षाच्या चतुर्दशीच्या पूर्वार्धापर्यंत चल करण (रोज दोन असे) ओळीनें येतात. कृष्णपक्षाच्या चतुर्दशीच्या उत्तरार्धापासून शुक्ल प्रतिपदेच्या पूर्वार्धापर्यंत स्थिर करण असतात.

याप्रमाणें सात चल करणांची स्थिति निरनिराळीं असते. या सात चल करणांचे फेरे एका चांद्रमहिन्यांत ८ वेळां होतात. यावरून ७×८ = ५६ चल करण आणि ४ स्थिर करण मिळून ५६+४ = ६० करण होतात. तिथीच्या अर्धासच करण संज्ञा असल्यामुळें ३० तिथींत ६० च करण होणार हें उघड आहे.  

वार.– वार सात आहेत. रविवार, सोमवार, मंगळवार, बुधवार, गुरूवार, शुक्रवार आणि शनिवार. प्राचीन ग्रहकक्षाभंगीवरून वारांचा क्रम आंखण्यांत आलेला दिसतो. मध्यें पृथ्वी, त्याभोंवतीं चंद्राची कक्षा, नंतर बुध, शुक्र, रवि, मंगळ, गुरू व शनि यांच्या कक्षा अशा तर्‍हेची प्राचीन ग्रहकक्षाभंगी आहे. प्रत्येक वाराच्या स्वामीचा होरा एक तास याप्रमाणें असतो. अर्थात आज सूर्योदयीं रवीचा होरा असल्यास दुसर्‍या दिवशीं सर्व ग्रहांचे तीन फेरे होऊन सूर्योदयीं चंद्राचा होरा येतो. नंतर दुसर्‍या दिवशीं मंगळ याक्रमानें ग्रह येतात.  

तिथ्यानयन प्रकार:-- स्पष्ट चंद्रांतून स्पष्ट रवि वजा करून जें शेष राहील त्याचे अंश करून त्यांस १२ नीं भागून जो भागाकार येईल त्या गततिथी येतील, आणि अंशादि जी बाकी राहील ती वर्तमान भुक्ततिथी म्हणजे वर्तमान तिथीचा गेलेला भाग होईल. तो १२ अंशांतून वजा करून जी बाकी राहील ती वर्तमान भोग्यातिथि म्हणजे वर्तमानकालीं भोगावयाची राहिलेली तिथि होईल. नंतर भुक्ततिथि आणि भोग्यातिथि यांच्या विकला करून त्यांस प्रत्येकीं ६० नीं गुणून जो गुणाकार येईल त्यास, रवि आणि चंद्र यांच्या स्पष्टगतींच्या अंतराच्या विकलांनीं भागून जीं घटिकादि पळें येतील तीं अनुक्रमें भुक्ततिथि व भोग्यातिथि यांच्या घटिका व पळें निघतील.

उदाहरण, स्पष्ट रवि, १ राशि ५ अंश, ४२ कला ३७ विकला आहे व स्पष्ट रवीची स्पष्टगति ५७ कला ३६ विकला आहे. आणि स्पष्टचंद्र ६।२४।१४।५४ इतका राश्यादि आहे. व त्याची गति ८१९ कला आहे तर तिथि कोणती व किती घटिका आहे हें सांगा?

याचें उत्तर असें:-- दिलेल्या स्पष्टचंद्रातून (६।२४।१४।५४) स्पष्ट रवि (१।५।४२।३७) वजा करून ५।१८।३२।१७  इतके शेष राहिले. याचे अंश १६८।३२।१७ यांस १२ नीं भागून १४ गततिथी आल्या व बाकी ०।३२।१७ राहिली. ही भुक्तपौर्णिमा १२ अंशांतून वजा करून ११।२७।४३ ही भोग्यपौर्णिमा निघाली. आतां भुक्ततिथीच्या विकला १९३७; यांस ६० नीं गुणून गुणाकार ११६२२० इतका आला. यास रविचंद्राच्या स्पष्टगतींच्या अंतराच्या ४५६८४ विकलांनीं भागून २ घटिका, ३२ पळें आलीं. पौर्णिमातिथीचीं भुक्त घटी हीं पळें आली. पुन्हां भोग्यतिथीच्या विकला ४१२६३ यांस ६० नीं गुणून २४७५७८० इतका गुणाकार आला. यास ४५६८४ ह्या गत्यंतर विकलांनीं भागून ५४ घटिका ११ पळें आलीं; हीं पौर्णिमेचीं भोग्यघटी-पळें झालीं.

नक्षत्रानयन प्रकार:-- स्पष्टचंद्राच्या कला करून त्यांस ८०० नीं भागून जो भागाकार येईल तीं गतनक्षत्रें येतील व बाकी राहील तें वर्तमाननक्षत्रांपैकीं भुक्तनक्षत्र म्हणजे भोगून गेलेलें नक्षत्र येतें. तें भुक्तनक्षत्र ८०० कलांतून वजा केलें असतां भाग्यनक्षत्र म्हणजे पुढें भोगावयाचें नक्षत्र येतें. नंतर भुक्तनक्षत्र व भोग्यनक्षत्र यांच्या विकला करून त्यांस प्रत्येकीं ६० नीं गुणून आलेल्या गुणाकारास चंद्राच्या स्पष्टगतीच्या विकलांनीं भागिलें असतां अनुक्रमें भुक्तनक्षत्र व भोग्यनक्षत्र यांचीं घटी-पळें येतील.

योगानयन प्रकार:-- स्पष्टरवि आणि स्पष्टचंद्र यांच्या बेरजेच्या कला करून त्यांस ८०० नीं भागून जो भागाकार येईल ते गतयोग येतात. आणि जी बाकी राहील तो वर्तमानकालीं भुक्तयोग होतो व तो भुक्तयोग ८०० कलांतून वजा करून जें शेष राहील तो भाग योग व भोग्ययोग होईल. नंतर भुक्तयोग व भोग्ययोग यांच्या विकला करून त्यांस प्रत्येकीं ६० नीं गुणून आलेल्या गुणाकारास रविचंद्राच्या स्पष्टगतींच्या बेरजेच्या विकलांनीं भागिलें असतां अनुक्रमें भुक्तयोग व भोग्ययोग यांचीं घटीपळें निघतात.

करणानयन प्रकार:-- गततिथिंच्या संख्येस २ नें गुणून व ७ नीं भागून जें शेष राहील तें बलापासून तिथीच्या पूर्वार्धाचें करण होतें. त्यांत १ मिळविला असतां तिथीच्या उत्तरार्धाचें करण होतें. चार स्थिर करण पूर्वी सांगितलेले आहेत त्यावांचून वरील रीत घ्यावी, आणि उदाहरणांत घटी-पळें आणावयाचीं झाल्यास भोग्यतिथींतून भुक्ततिथि वजा करून जें शेष राहील त्याचें अर्ध करावें म्हणजे घटी-पळें येतात.

तिथिक्षयवृद्धि.– चंद्र व सूर्य यांमध्यें १२ अंश अंतर जर दोन सूर्योदयांच्या आंतच पडलें तर त्या तिथीस क्षयतिथि असें म्हणतात. म्हणजे जी तिथि दोन्हीहि सूर्योदयांस व्यापून नसते ती क्षयतिथि होय. तसेंच रवि व चंद्र यांच्यामध्यें १२ अंश अंतर होण्यास जर एका दिवसापेक्षां जास्त काल लागला तर त्या तिथीस तिथिवृद्धि असें म्हणतात.

नक्षत्रवृद्धि.– एका सूर्योदयानंतर आणि दुसरा सूर्योदय होण्यापूर्वी ज्या नक्षत्राची आरंभसमाप्ति होते त्या नक्षत्राचा क्षय झाला असें म्हणतात.

योगक्षयवृद्धि.– तिथीच्या व नक्षत्राच्या क्षयवृद्धीप्रमाणेंच योगाचे क्षयवृद्धि होतात. एका तिथीमध्यें दोन करण असल्यामुळें करणास कधींहि क्षयवृद्धि नसते.

पंचांगावलोकन.– पंचांगाच्या पत्रांत प्रथम तिथींचें कोष्टक देतात. नंतर वारकोष्टक लिहून त्या तिर्थाच्या घटिका व पळें दिलेलीं असतात. नंतर योग मांडून योगाचीं घटी-पळें देतात. नंतर करण देऊन त्यांचीं घटी-पळें दिलेलीं असतात. नंतर रोजचें दिनमान दिलेलें असतें. नंतर पारशी तारीख, मुसुलमानी तारीख आणि इंग्रजी तारीख देतात. नंतर रवीचा उदय किती वाजतां होईल हें दिलेलें असते, व पुढच्या कोष्टकांत चंद्र कोणत्या राशींत त्या दिवशीं आहे हें दिलेलें असतें. पुढच्या कोष्टकांत शास्त्रार्थ देतात, व खालच्या बाजूस रव्यादि स्पष्टग्रह पौर्णिमेच्या दिवशीं सूर्योदयीं कोणत्या राशींत आहेत हें दिलेलें असतें. शुक्लपक्ष असल्यास पौर्णिमातिथीच्या सूर्योदयाचे स्पष्ट ग्रह असतात. आणि कृष्णपक्ष असल्यास अमावास्येच्या सूर्योदयाचे स्पष्टग्रह दिलेले असतात. ग्रहांच्या कोष्टकांत ४ अंक दिलेले असतात त्यापैकीं त्यापैकीं पहिला अंक, ग्रहांच्या दुसर्‍या राशी जितक्या झाल्या  असतील तत्तुल्य असतो; दुसरा अंक, वर्तमानराशीपैकीं किती अंश पुरे झाले आहेत त्याचा द्योतक असतो. तिसरा व चवथा अंक हे क्रमानें पुर्‍या झालेल्या कला व विकला यांचे द्योतक असतात. असेंच बाकीच्या ग्रहांविषयी समजावें. ग्रहाच्या खालीं त्याच्या रोजच्या गतीच्या कला व विकला देतात. तशीच एक कुंडली (कोणता ग्रह कोणत्या राशींत आहे हें पाहण्याचा नकाशा)  देतात. त्यावरून कोणताहि ग्रह कोणत्या राशींत आहे, हें समजतें. हा क्रातिवृत्तांतील १२ राशींचा नकाशा आहे, व त्यांतील जो राशि क्षितिजाला त्यावेळीं संलग्न असेल तो कुंडलीच्या मध्यें मांडून पुढें अपसव्यक्रमानें बाकीच्या राशींचे अंक मांडलेले असतात, व त्यावेळी ग्रह ज्या ज्या राशींत असतील तसे त्या त्या ठिकाणीं लिहितात. निरनिराळ्या प्रांतांतील पंचांगें, पंचांगाचें गणित, दृक्प्रत्ययद पंचांगें, सायननिरयन मानांचें ग्राह्याग्राह्यात्व व पंचांगसुधारणेचे अर्वाचीन प्रयत्‍न यांची सविस्तर माहिती पांचव्या विभागांत (ज्योतिषशास्त्राचा इतिहास– पृ. ३६२-३६९) आली आहे तेव्हां त्याविषयीं या लेखांत पुनरुच्चारण केलें नाहीं.

   

खंड १७ : नेपाळ - बडोदे  

 

 

 

  नेपोलियन
  नेब्रास्का
  नेमाजी शिंदे
  नेमाड जिल्हा
  नेमावर
  नेयगी
  नेर
  नेलमंगल
  नेलोर जिल्हा
  नेल्लीकुप्पम
  नेल्सन, व्हायकौंट होरेशिओ
  नेवाडा
  नेवासें, तालुका
  नेसर्गी
  नेस्टोरियन पंथ
  नैनवा
  नैनीताल
  नैमिषारण्य
  नैरोबी
  नैहाती
  नोंगख्लाव
  नोंगस्टोइन
  नोंगस्पंग
  नोबिलि, रॉबर्ट डी
  नोबिलि, लिओपोल्डो
  नोबेल, ऑलफ्रेड बर्नहार्ड
  नोबोसोफो
  नोलकोल
  नोविबझार
  नोहर
  नोहा
  नोळंबवाडी
  नौकानयन
  नौखाली
  नौगांव
  नौरंगपूर
  नौशहर
  नौशेरा, तहशील
  न्याय
  न्यायपद्धति
  न्यासा
  न्युन
  न्युमिडिया
  न्यूअर्क
  न्यूकॅसल
  न्यू जर्सी
  न्यूझीलंड
  न्यूटन, सर ऐझाक
  न्यूफाउंडलंड
  न्यूबिआ
  न्यूमन, कार्डिंनल
  न्यूमार्केट
  न्यू मेक्सिको
  न्यरेबर्ग
  न्यू हॅम्पशायर
  न्यू हेवन
  न्यौंग्लेबिन
  न्हावी
 
  प-आन
  पंका
  पकोक्कू, जिल्हा
  पंगतारा
  पगन
  पंगमी
  पंच
  पंचजन
  पचघा
  पंचभद्रा
  पंचमढी
  पंचमहाल
  पंचमहाशब्द
  पंचांग
  पंचाल
  पंजाब
  पटंचरु
  पंटनव
  पटल किंवा निरनकोट
  पटवर्धन, गंगाधरशास्त्री
  पटवर्धन घराणें
  पटवर्धन, पांडुरंग नरसिंह
  पटवेकरी
  पटुआखली
  पटेल-पाटील
  पटेलिया
  पटौंडी संस्थान
  पट्टण
  पट्टदकल
  पट्टा
  पट्टिकोंडा
  पट्टी, तहशील
  पठाण
  पठाणकोट
  पठारी संस्थान
  पडदा
  पडवळ
  पडवा
  पंडित, शंकर पांडुरंग
  पंडितराव
  पंडु
  पंडूआ
  पडौंग
  पंढरपूर
  पणि
  पतंग
  पतंजलि
  पतियाळा
  पत्तुकोट्टई
  पथेंग्यी
  पथ्यापथ्यविचार
  पदार्थविज्ञानशास्त्र
  पदुआ
  पद्मगुप्त
  पद्मनाभपुरम्
  पद्मपुराण
  पद्मिनी
  पद्रोणा
  पनवेल
  पनामा
  पनामा कालवा
  पन्ना, संस्थान
  पन्हाळा
  पंप
  पपनस
  पपया
  पंपा सरोवर
  पॅंफिलिआ
  पॅफ्लॅगोनियन लोक
  पबना, जिल्हा
  पयागले
  पयोष्णी अथवा पूर्णा नदी
  परकाल
  परजा
  परडा जमीनदारी
  परतवाडा
  परधाम
  पॅरॅफिन
  परभणी, जिल्हा
  परमगुडी
  परमानंद चक्रवर्ती
  परमार घराणें
  परमेश्वर
  परलकोट जमीनदारी
  परवर
  परवूर
  परशुराम
  परशुरामभाऊ पटवर्धन
  परसगड किल्ला
  परसा भागवत
  परसुर
  परळी
  परळी वैद्यनाथ
  पॅराग्वे
  परांतिज
  पराया
  पराशर
  परिक्रमणकंपवायु
  परिंडा
  पॅरिस
  परिहार वंश
  परीक्षित
  परुषाम्ल
  परेंडा
  परोपनिषदी
  पर्क्विन, सर विल्यम हेनरी
  पर्गामम
  पर्गी
  पर्थ
  पर्लकिमेदी संस्थान
  पर्शु
  पर्सिस
  पर्सेपोलिस
  पलनाद
  पलमनेर
  पलव
  पलवल
  पलाद
  पलामऊ
  पलाली
  पॅलेर्मो
  पॅलेस्टाईन
  पलौंग
  पॅल्माइरा
  पल्लडम
  पल्लव घराणें
  पवनगड
  पवनी
  पवायान
  पवार घराणें
  पशुवैद्यक
  पसारगडी
  पहरा
  पहलवी
  पळस
  पळसगड जमीनदारी
  पळसगांव जमीनदारी
  पळासनी
  पळासविहीर
  पक्षितीर्थ
  पक्षी
  पाइनगंगा
  पाईनघाट
  पाईक
  पाऊस
  पाकपट्टन
  पाकौर खेडें
  पाखाल
  पॉगेनडार्फ, जोहान ख्रिश्चिअन
  पाच
  पांचकळशी
  पांचगणी
  पांचरात्र
  पांचाल
  पाचोरा
  पाटडी
  पाटण
  पाटणा संस्थान
  पाटणा, जिल्हा
  पाटलावडी
  पाटलीपुत्र
  पाँटस
  पाटोड
  पॉस्ट्डॅम
  पांडव
  पांडवगड
  पाँडिचेरी
  पांडु
  पांडुरोग
  पांढरकवडा
  पांढुर्णा
  पाणघोडा
  पाणतीर
  पाणबुडे
  पाणिनि
  पाणिहाटी
  पाणी
  पाणी देणें
  पाण्डुवंश
  पाण्डय
  पातन किंवा ऊर्ध्वपातन
  पातुर
  पाथरघांट
  पाथरवट
  पाथरी
  पादांगुलिक्षत
  पादांगुष्ठ वातरोग
  पाद्रा
  पानगल
  पानरोटी
  पानविभ्रम व पानासक्ति
  पानसे घराणें
  पानिपत
  पानिपतचें युद्ध
  पापनाशम्
  पाँपी
  पापीरस
  पापुअन लोक
  पांबन
  पामरस्टन, लॉर्ड
  पामिदि
  पामीर
  पायथॅगोरस
  पायरोल्यूसाइट
  पारघाट
  पारद
  पारधी
  पारनेर
  पारमार्थिक कर्म
  पारशी
  पारसनाथ
  पारसनीस घराणें
  पारिजात
  पारियात्र
  पारी घराणें
  पारोन
  पारोळें
  पार्डी
  पार्थिआ
  पार्नेल, चार्लस स्टुअर्ट
  पार्मा
  पार्लमेंट
  पार्वती
  पार्वतीपुरम्
  पार्सोली
  पाल
  पालक
  पालकोंडा
  पालकोल्लू
  पाल, ख्रिस्तोदास
  पालखेडा, जमीनदारी
  पालघाट
  पालदेव
  पालनपूर
  पालनी
  पालम
  पालमकोट्टा
  पालमपूर
  पालमिरास शिखर
  पाल राजे, बंगालचे
  पाललहरा
  पालाश
  पालिठाणा
  पालियाद
  पाली
  पाले
  पालेज
  पाल्कची सामुद्रधुनी
  पावटा
  पावागड
  पावित्र्य
  पावूगड
  पाशुपतदर्शन
  पाश्चूर, लुई
  पाषाणचुंबक
  पासली
  पासी
  पाळोन्चा
  पाळोन्चा संस्थान
  पिकांचे रोग
  पिकें
  पिंगळे
  पिचब्लेंड
  पिंजारी
  पिंजौर
  पिट, विल्यम
  पिटर दि ग्रेट
  पिटरमारिट्झबर्ग
  पिट्सबर्ग
  पिठोरो
  पिंडदादनखान
  पिंडीघेब
  पितृपूजा
  पिन्स्क
  पिपलियानगर
  पिपलोदा
  पिंपळगांव राजा
  पिंपळनेर
  पिंपळी
  पिपीलिकाभक्षक
  पिरली
  पिरामिड
  पिराव
  पिरिनीज
  पि-हो
  पिलिभित
  पिलोषण प्रांत
  पिशाच व पिशाचपूजा
  पिशुलोस
  पिसा
  पिसिडिया
  पिस्ता
  पिस्तुल
  पीठापुरम्
  पीतज्वर
  पीताम्ल
  पुकेट
  पुंगनूरु
  पुंड्र देश
  पुणतांबें
  पुणें
  पुत्तलिकाम्ल अथवा पिपीलिकाम्ल
  पुत्तुर
  पुदीना
  पुदुकोट्टई
  पुनर्जन्म
  पुन्नाट
  पुरणपूर
  पुरंदर
  पुरंदर किल्ला
  पुरंदरे घराणें
  पुराणें
  पुराव्याचा कायदा
  पुरी, जिल्हा
  पुरू
  पुरुकुत्स
  पुरुषोत्तमपूर
  पुरुरवा
  पुर्वा
  पुलगांव
  पुलयन
  पुलस्त्य
  पुलिकन
  पुलिकन सरोवर
  पुलिंद
  पुलिबेंडला
  पुली
  पुष्कर
  पुष्कलावती
  पुसद
  पुंसवन
  पुसा
  पूतना
  पुनचचें राज्य
  पूनामल्ली
  पूर्णय्या
  पूर्णा
  पूर्वआफ्रिका
  पूर्वघाट
  पृथु
  पृथ्वी
  पृथ्वीराज चव्हाण
  पृथ्वीराज रासा
  पेकिंग
  पेगू
  पेगू सित्तंग कालवा
  पेटके व लेखनादि स्नायुस्तंभत्वरोग
  पेटंट
  पेटलाद
  पेठ
  पेठापूर
  पेठे
  पेंड
  पेड्डापुरम्
  पेंढारी
  पेढ्या आणि पत
  पेण
  पेनांग
  पेनुकोंडा
  पेन्नर
  पेन्शन
  पेन्सिली
  पेपरमिंट
  पेपिन, डेनिस
  पेप्सीन
  पेंबा
  पेरंबलूर
  पेरामारिबो
  पेरॉन
  पेरिक्लीस
  पेरिंथस
  पेरिपॅटेटिक्स
  पेरिम
  पेरियाकुलम्
  पेरू
  पेरें
  पेशवे
  पेशावर
  पेस्टालोझी, जोहान हीनरिच
  पैगाह इस्टेटी
  पैठण
  पै-मुरदा
  पैल
  पैलगांव
  पैलाणी
  पो नदी
  पोकरन
  पोखरलेली विहीर
  पोंग
  पोटंगी
  पोटय्या
  पोटशूळ
  पोटेगांव जमीनदारी
  पोटोसी
  पोत्ती मल्याळ
  पोदनूर
  पोदिली
  पोनेरी
  पोन्नगयून
  पोन्नानी
  पोप अलेक्झांडर
  पोपट
  पोपसत्ता
  पोरबंदर
  पोराहाट
  पोर्ट ऑ प्रिन्स
  पोर्ट ऑर्थर
  पोर्ट ब्लेअर
  पोर्ट मेहॉन
  पोर्ट सय्यद
  पोर्टोनोव्हो
  पोर्टो रिको
  पोर्ट्समाऊथ
  पोर्तुगाल
  पोर्तुगीज वाड्मय
  पोलंड
  पोल लोकांचें वाड्मय
  पोलवरम्
  पोलोनारुवा
  पोवाडे
  पोसेन
  पोष्ट
  पौक
  पौकटाऊ
  पौंग
  पौंगडे
  पौंगबिन
  पौचा
  पौंड
  पौंड्रवर्धन
  पौत्तलिन
  पौरोहित्य
  पौर्णिमा
  पौला
  प्यापल्लि
  प्रकाश
  प्रकाशलेखन
  प्रकाशव्यतिकरण व प्रकाशविकृति
  प्रकाशशोषण
  प्रतापगड
  प्रतापसिंह छत्रपति
  प्रतापसिंह महाराणा
  प्रतिज्वरिन
  प्रतिनिधि
  प्रतीहार
  प्रत्यक्षप्रमाणवाद
  प्रथमिन
  प्रदररोग
  प्रद्युम्न
  प्रभास
  प्रभु
  प्रभु-पदवी
  प्रभोत्सर्जक
  प्रमीला
  प्रयाग
  प्रल्हाद
  प्रल्हाद शिवाजी बडवे
  प्रवर
  प्रवर्तक वेष्टण
  प्रसूतिविज्ञान
  प्रसेन
  प्रसेनजित
  प्रस्थानत्रयी
  प्रज्ञापारमिता
  प्राउट
  प्राऊस्ट
  प्राग
  प्राग्ज्योतिषपूर
  प्राचेतस
  प्रॉटेस्टंट पंथ
  प्राण
  प्राणिदीकरण किंवा ज्वलन
  प्राणिदें
  प्राणोज्ज ज्योत
  प्राणिपूजासंप्रदाय
  प्राणिशास्त्र
  प्राप्तीवरील कर
  प्रायश्चित्त
  प्रायोज्जिदें

  प्रॉव्हिडन्स

  प्रिटोरिया
  प्रिग्हीकौन्सिल व कॅबिनेट
  प्रीस्टले, जोसेफ
  प्रूढाँ, पेरी जोसेफ
  प्रेत व प्रेतसंस्कार
  प्रेम
  प्रेमपूर
  प्रेसबर्ग
  प्रेस्टन
  प्रोटॅगोरॅस
  प्रोदत्तूर
  प्रोम
  प्रोस्टेटपिंडाचे व्याधी
  प्लव
  प्लवप्रतिन
  प्लवरंजनी
  प्लातिन
  प्लासी
  प्लिनी, थोरला
  प्लिनी, धाकटा
  प्लिमौथ
  प्लूटो
  प्लेग
  प्लेटो
 
  फकीर
  फगवार
  फडके, गंगाधरशास्त्री
  फडके, हरिपंत
  फडणवीस
  फणस
  फत्तेखर्डा
  फत्तेगड
  फत्तेजंग
  फत्तेपूर
  फत्तेपूर शिक्री
  फत्तेसिंह भोसले
  फत्तेहाबाद
  फरीदकोट
  फरीदपूर
  फरुकनगर
  फरुखाबाद
  फर्कोडे
  फर्ग्यूसन, जेम्स
  फर्डिनंड
  फलटण संस्थान
  फलिया
  फलुस
  फलोदी
  फॅशोडा
  फाझिल्का
  फायलो
  फारशी वाड्मय
  फारीनहैट, गाब्रियल डानिअल
  फारुकी राजे
  फालकर्क
  फालमथ
  फॉसेट हेनरी
  फाहिआन
  फिजी
  फिनिशिया
  फिन्लंड
  फिन्सबरी
  फिरदौसी
  फिरोझपूर
  फिरोझाबाद
  फिलाडोल्फया
  फिलिप
  फिलिपाईन बेटें
  फिलिप्पी
  फिलौर
  फुकनळी
  फुकोक
  फुचौ
  फुफ्फुसदाह
  फुफ्फुसविस्तृति
  फुफ्फुसावरणदाह
  फुलकियन संस्थानें
  फुल निझामत
  फुलपुर
  फुला
  फेझ
  फेनी
  फेरिष्ता
  फेलिंग
  फैजपूर
  फैजाबाद
  फोरियर, फॅंक्वॉ चार्लस मेरी
  फोर्ट सन्डेमन
  फोर्ट सेन्ट डेव्हिड
  फौजदारी कायदा
  फ्यूसेल तेल
  फ्रॅंकफोर्ट-ऑन-ओडर
  फ्रॅंकफोर्ट-ऑन-मेन
  फ्रॅंकलिन, बेंजामिन
  फ्रान्स
  फ्रिजिआ
  फ्रीटाऊन
  फ्रेंच-इंडिया
  फ्रेंच इंडो-चीन
  फ्रेंच-कांगो
  फ्रेंच वेस्ट आफ्रिका
  फ्रेडरिक दि ग्रेट
  फ्रेडरिकस्टॅड
  फ्रेसनेल, आगस्टिन् जीन
  फ्रोइबेल, फ्रीड्रिच विइलहेल्म आगष्ट
  फ्रौन्हाफर, जोसेफ व्हान
  फ्लॉरिडा
  फ्लॉरेन्स
  फ्लारेस
  फ्लीट, जॉन फेथफुल
  फ्लेमिश वाड्मय
 
  बकरगंज
  बंकापूर
  बकासुर
  बकिंगहॅम
  बंकिमचंद्र चतर्जी
  बॅक्ट्रिया
  बक्सार
  बख्तबुलंद
  बगदाद
  बंगनपल्ले
  बंगळूर
  बंगाल इलाखा
  बंगाली वाड्मय
  बघात
  बचनाग
  बजरबट्टू
  बजाणा
  बजानिया
  बजेट
  बटकागड
  बटवा
  बटवाल
  बटाटे
  बटेव्हिया
  बडनेरा
  बडवानी
  बडिशोप
  बडोदें

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .