प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग सतरावा: नेपाळ - बडोदें

न्यूटन, सर ऐझाक (१६४२– १७०७)– हा इंग्रज सृष्टिशास्त्रज्ञ (नॅचरल फिलॉसफर)  ता. २५ डिसेंबर, १६४२ रोजीं लिंकनशायरमधील वुल्सथॉर्प येथें जन्मला. हा जन्मण्यापूर्वीच त्याचा बाप वारला होता व नंतर दोन वर्षांनीं त्याच्या आईनें पुनर्विवाह लावला. लहानपणी शाळेंत असतांनाच बारीकसारीक यंत्रें करण्याकडे त्याची प्रवत्ति दिसूं लागली. पवनचक्की, जलवेलायंत्र, पतंग, घड्याळ वगैरे वस्तू त्यानें बनविल्या. त्यानें  एक चारचाकी गाडी (बसणारानेंच गति देऊन चालविण्यासारखी)  तयार केली होती असें म्हणतात. न्यूटनचा दुसरा बापहि स. १६५६ मध्यें वारल्यानंतर त्याची आई वुल्सथॉर्प येथें परत आली व तिने न्यूटनचें शिक्षण बंद करून त्याला शेतींत घातलें; पण त्याचा मामा ट्रिनिट कॉलेजचा ग्रॅज्युएट होता. त्यानें न्यूटनची यांत्रिक व गणिती बुद्धि पाहून त्याला पुन्हां शाळेत घातलें व १६६१ सालीं तो मॅट्रिक झाला, व कॉलेजचे शिक्षण त्यानें चालू केलें. त्यावेळीं त्यानें ज्योतिषाचें पुस्तक वाचावयास घेतलें तें समजावें म्हणून ट्रिग्नॉमेट्री (त्रिकोणमिती)  चा व डेकाटकृत जॉमेट्री (भूमिती)  चा व यूक्लिडचा अभ्यास केला, व गणित विषयाच्या उच्च शाखेंत प्रगति केली. याच काळांत (१६६३-६४) त्यानें भूमितींतील अनेक विषयांवर, वक्राभवन, लेन्सेससंबंधीच्या चुका, वगैरे विषयांवर निबंध लिहिलेलें एक चोपडें उपलब्ध झालें आहे. १६६५ सालीं न्यूटन बी.ए. झाला. १६६७ सालीं त्याला ट्रिनिटि कॉलेजचा फेलो निवडण्यांत आलें व १६६८ सालीं तो एम्.ए. झाला. प्रिझम व लेन्स यांच्यासंबंधी त्याचे प्रयोग चालू होते. स. १६६९ मध्यें केंब्रिज येथें त्याला प्रोफेसरची जागा मिळाली. तो आप्टिक्स (दृकशास्त्र) वर व्याख्यानें देत असे. १६७२ सालीं त्याला रॉयल सोसायटीचा फेलो निवडण्यांत आलें. लवकरच त्यानें किरणाचा विच्छेद झाल्यानें दिसणार्‍या स्पेक्ट्रमचा शोध लावला. यासंबंधीं बर्‍याच लोकांशीं त्याला वादविवाद करावा लागला. त्यानें डबल रिफ्रॅक्शन, पोलरायझेशन, बायनॉक्यूलर, व्हिजन वगैरे विषयांवर निबंध लिहून चंद्र व स्थिर तारे यांच्यामधील अंतर पाहण्याकरितां रिफ्लेटिंग सेक्स्टंट नांवाचें यंत्र तयार केलें. स. १६६६ पासूनच त्याचे लक्ष गुरुत्वाकर्षण (ग्रॅव्हिटि) विषयाकडे लागलें होतें. झाडावरून पडणारें फळ पाहून त्याला या विषयाचें चिंतन लागलें, अशी कथा सुप्रसिद्धच आहे. सदरहू वृक्ष १८२० सालपर्यंत हयात होता व नंतर तो मेल्यामुळें त्याचीं लाकडें तोडून काळजीपूर्वक जतन करून ठेविली.

ज्योतिषशास्त्रांतील न्यूटनचे गुरुत्वाकर्षणाचे सिद्धांत आकृतीसह ५ व्या विभागांत (पृ.३४७-३५१) विवेचिले आहेत. न्यूटन यानें केप्लरच्या तत्वांचा आधार घेऊन ग्रहांच्या कक्षा वर्तुळाकार असून सूर्य हा त्यांच्या मध्यबिंदूशीं असतो अशी कल्पना करून प्रत्येक ग्रहावर असणारी सूर्याची आकर्षण शक्ति ही त्याच्यापासून असणार्‍या सूर्याच्या अंतराच्या वर्गाच्या व्यस्त प्रमाणांत असते असें सिद्ध केलें. इ.स. १६८५ व १६८६ या वर्षांत न्यूटन यानें ज्योतिषविषयक बरेच नवीन नवीन विचार प्रदर्शित केलेले आढळतात. त्यानें शनीची कक्षा (न+१): न (केप्लरच्या तत्वाप्रमाणें) या प्रमाणापेक्षां बरीच कमी आढळून आल्याचें एक पत्र त्यावेळीं प्रख्यात असलेला ज्योतिषी फ्लीमस्टेट याच्याकडे पाठविलेलें सांपडलें आहे, व इतर पत्रांतूनहि हें वरील प्रमाण सर्वत्र लावण्याबद्दल त्याचें मन शंकाग्रस्त दिसतें. १६८५ च्या उन्हाळ्यांत द्रव्यराशीमधील असणारें आकर्षण त्यानें दाखवून सार्वत्रिक गुरुत्वाकर्षणाचें तत्व (लॉ ऑफ युनिव्हर्सल ग्रॅव्हिटि) प्रस्थापित केले. व ह्याच वर्षांत त्यानें ‘प्रिन्सिपिया’ या ग्रंथाचा दुसरा भाग तयार केला. ह्या ग्रंथाचा पहिला भाग म्हणजे त्याचा रॉयल सोसायटीमध्यें नमूद असलेला गतिविषयक निबंध होय. १६८७ सालीं दुसरा भाग छापला व लवकरच त्यानें सोसायटीस तिसराहि भाग देऊन त्याच वर्षात सर्व पुस्तक प्रसिद्ध केलें. ह्या पुस्तकाच्या योगानें यूरोपमध्यें बरीच खळबळ उत्पन्न झाली व स. १६९१ पर्यंत ह्या पुस्तकाच्या सर्व प्रती खपल्या. न्यूटन हा प्रिन्सिपियाचा दुसरा व तिसरा भाग लिहितांनाच केंब्रिज-विश्वविद्यालयांत दुसरा राजा जेम्स यानें ढवळाढवळ करण्याचा घाट घातला व त्याच्या म्हणण्याप्रमाणें जेव्हां विश्वविद्यालयाचे चालक ऐकेनात तेव्हां त्यांच्यामध्यें लढा उत्पन्न होऊन विश्वविद्यालयाचे चालक व प्रतिनिधि (डेप्युटीज) यांनां त्यानें कोर्टापुढें जाब देण्यास बोलाविलें. त्या प्रतिनिधिंत न्यूटन हा एक असून त्यानें राजाच्या या टवाळीविरुद्ध विश्वविद्यालयाच्या हक्काचें रक्षण करण्याची शिकस्त केली. पण खटल्याचा निकाल सरकारच्या बाजूचा झाला. इ.स. १६९२ व १६९३ या वर्षी न्यूटन बराच आजारी होता, असे त्या वर्षीच्या त्याच्या पत्रव्यवहारावरून दिसते.

विश्वविद्यालयाच्या हक्कांच्या संरक्षणाचें फळ न्यूटन यास पार्लमेंटमध्यें विश्वविद्यालयचा प्रतिनिधि निवडण्यांत त्याच्या मित्रांनीं दिलें. तो पार्लमेंटमधील वादविवादांत फारसा भाग घेत नसे. त्याच्या मित्रांनां त्याच्यासारख्या विद्वान माणसानें नुसती कॉलेजमधील फेलोशिप घेऊन किंवा प्रोफेसर होऊन राहावें हें बरें वाटेना व म्हणूनच त्याच्या मित्रांपैकीं एक चार्लस् माँटेग्यु हा कोशाध्यक्ष झाल्यावर त्यानें खटपट करून त्यास टांकसाळीवरील अधिकार्‍याची जागा दिली. पुढे दोन वर्षांनी तेथेंच तो मुख्य अधिकारी झाला. १७०४ साली त्यानें दृकशास्त्रावर एक निबंध लिहिला. हे प्रकाशाच्या पृथक्करणासंबंधी विवेचन ५ व्या विभागांत (पृ.५१८-५२०) केलेंच आहे. १७०७ सालीं विल्यम व्हिस्टन यानें, न्यूटनची केंब्रिज येथें बाजगणितावर दिलेलीं व्याख्यानें छापलीं. त्याच्या गणितविषयक शोधांमध्यें त्यानें १६९६ सालीं बर्नोली यानें टाकलेले दोन प्रश्न म्हणजे (१) एका सरळ उभ्या रेषेमध्यें नसलेल्या दोन बिंदूंचें लघुत्तमावरोहण चक्र व (२) अशी एक वर्तुळाकृति शोधून काढायची की, अ या स्थिर बिंदूपासून प१ व प२ या बिंदूस मिळणारी अशी एक रेषा काढली असतां अप१म + अप२म ही बेरीज स्थिर असेल; हे सोडविण्याच्या रीती त्यानें दाखविल्या. पहिल्या प्रश्नाचें उत्तर म्हणजे ती वक्र रेषा चक्राभास आहे असें दाखविलें व ह्याच रीतीनें त्यानें दुसराहि प्रश्न सोडविला. १६९९ सालीं न्यूटन हा फ्रेंच विश्वविद्यालयाकडूनहि गणिती व भौतिकशास्त्रज्ञ म्हणून गणला गेला. न्यूटन हा टांकसाळीवर असतांना त्याच्या जागीं व्हिस्टन हा काम करूं लागला व १७०१ सालीं न्यूटन यानें प्रोफेसरशिपचा राजीनामा दिल्यावर तो तेथें कायम झाला. १७०१ सालीं तो पार्लमेंटमध्यें सभासद होता. नंतर १७०५ सालीं तो पुन्हां उमेदवार म्हणून उभा राहिला होता पण त्याचीं मतें व्हिग पक्षाची असल्यामुळें तो निवडला गेला नाहीं. १७०३ साली रॉयल सोसायटीचा अध्यक्ष लॉर्ड रोमर्स याची जागा रिकामी झाल्यावर न्यूटन ह्याची नेमणूक त्या जागी झाली. तो अध्यक्ष असतांना राज्ञीभर्ता डेन्मार्कचा राजपुत्र जॉर्ज हा या सोसायटीचा फेलो असल्याकारणानें त्याचा व ह्याचा बराच संबंध येत असे व त्यामुळें राणीला त्याचे गुण माहीत झाले व लवकरच तिनें न्यूटनला १७०५ सालीं सरदाराचीं वस्त्रें दिलीं. १७१३ सालीं त्याच्या प्रिन्सिपिया ग्रंथाची दुसरी आवृत्ति बाहेर पडली. १७१४ सालीं बर्‍याच लोकांचें लक्ष समुद्रावरील रेखांश काढण्याच्या रीतीकडे वेधलें होतें व त्याप्रमाणें ४ रीती सुचविण्यांत आल्या त्या:-- (१) बरेबर चालणार्‍या घड्याळावरून, (२) गुरूभोंवतीं फिरणार्‍या चंद्राच्या ग्रहणावरून, (३) चंद्राच्या स्थितीवरून व (४) किंवा डॉ. डिटन याच्या नवीन रीतीप्रमाणें. या चारहि रीतींवर न्यूटन यानें टीका लिहून त्यांत असणारे दोष दाखवून दिले व ह्या त्याच्या कृत्यामुळें योग्य व बिनचूक रीत शोधून काढणारास पार्लमेंटकडून बक्षीस लावण्यांत आलें. याच सुमारास त्यानें कालगणनेची एक नवीन रीत शोधून काढली. ती रीत हस्तें परहस्तें अशी एका फ्रेंच शास्त्रज्ञाच्या हातांत पडली. त्यानें तिचें भाषांतर करून छापलें. हे जेव्हां न्यूटन याच्या दृष्टोत्पत्तीस आलें तेव्हां त्यानें ही भाषांतरीत नक्कल आहे असें सिद्ध केलें. १७२८ सालीं हीच रीत जरा वाढवून प्रसिद्ध केली गेली. न्यूटन याचा धर्मशास्त्राचा व्यासंग प्रथमपासूनच फार होता, व त्यानें धर्मशास्त्रावर एक दोन ग्रंथहि प्रसिद्ध केले. त्याने रसायनशास्त्राचाहि अभ्यास केला होता. त्यानें सिद्ध केलेले कांही प्रयोग त्याच्या हस्तलिखित लेखावरून दिसून येतात. त्याच्या आयुष्याच्या शेवटीं शेवटीं त्याला मुतखड्याच्या आजारानें न समजतां लघवी होण्याचा रोग जडला होता. तो त्याच्या काळजीपूर्वक वर्तनानें बराच दबला गेला होता पण शेवटीं ह्याच विकारानें त्याचा तारीख २०, मार्च १७२७ सोमवार रोजीं अंत झाला [ पेंबर्टन-ए व्ह्यू ऑफ सर ऐझॉक न्यूटन्स फिलॉसॉफी (१७२८); सर डी ब्रयूस्टर-मेमॉइर्स; बाल-एसे ऑन न्यूटन्स प्रिन्सिपिया; जी.जे. ग्रे यानें न्यूटनच्या लेखांची संपूर्ण यादी तयार केली आहे (केंब्रीज, १८८०) व डॉ. होर्स्लेनें न्यूटनचे सर्व लेख एकत्र प्रसिद्ध केले आहेत ].

   

खंड १७ : नेपाळ - बडोदे  

 

 

 

  नेपोलियन
  नेब्रास्का
  नेमाजी शिंदे
  नेमाड जिल्हा
  नेमावर
  नेयगी
  नेर
  नेलमंगल
  नेलोर जिल्हा
  नेल्लीकुप्पम
  नेल्सन, व्हायकौंट होरेशिओ
  नेवाडा
  नेवासें, तालुका
  नेसर्गी
  नेस्टोरियन पंथ
  नैनवा
  नैनीताल
  नैमिषारण्य
  नैरोबी
  नैहाती
  नोंगख्लाव
  नोंगस्टोइन
  नोंगस्पंग
  नोबिलि, रॉबर्ट डी
  नोबिलि, लिओपोल्डो
  नोबेल, ऑलफ्रेड बर्नहार्ड
  नोबोसोफो
  नोलकोल
  नोविबझार
  नोहर
  नोहा
  नोळंबवाडी
  नौकानयन
  नौखाली
  नौगांव
  नौरंगपूर
  नौशहर
  नौशेरा, तहशील
  न्याय
  न्यायपद्धति
  न्यासा
  न्युन
  न्युमिडिया
  न्यूअर्क
  न्यूकॅसल
  न्यू जर्सी
  न्यूझीलंड
  न्यूटन, सर ऐझाक
  न्यूफाउंडलंड
  न्यूबिआ
  न्यूमन, कार्डिंनल
  न्यूमार्केट
  न्यू मेक्सिको
  न्यरेबर्ग
  न्यू हॅम्पशायर
  न्यू हेवन
  न्यौंग्लेबिन
  न्हावी
 
  प-आन
  पंका
  पकोक्कू, जिल्हा
  पंगतारा
  पगन
  पंगमी
  पंच
  पंचजन
  पचघा
  पंचभद्रा
  पंचमढी
  पंचमहाल
  पंचमहाशब्द
  पंचांग
  पंचाल
  पंजाब
  पटंचरु
  पंटनव
  पटल किंवा निरनकोट
  पटवर्धन, गंगाधरशास्त्री
  पटवर्धन घराणें
  पटवर्धन, पांडुरंग नरसिंह
  पटवेकरी
  पटुआखली
  पटेल-पाटील
  पटेलिया
  पटौंडी संस्थान
  पट्टण
  पट्टदकल
  पट्टा
  पट्टिकोंडा
  पट्टी, तहशील
  पठाण
  पठाणकोट
  पठारी संस्थान
  पडदा
  पडवळ
  पडवा
  पंडित, शंकर पांडुरंग
  पंडितराव
  पंडु
  पंडूआ
  पडौंग
  पंढरपूर
  पणि
  पतंग
  पतंजलि
  पतियाळा
  पत्तुकोट्टई
  पथेंग्यी
  पथ्यापथ्यविचार
  पदार्थविज्ञानशास्त्र
  पदुआ
  पद्मगुप्त
  पद्मनाभपुरम्
  पद्मपुराण
  पद्मिनी
  पद्रोणा
  पनवेल
  पनामा
  पनामा कालवा
  पन्ना, संस्थान
  पन्हाळा
  पंप
  पपनस
  पपया
  पंपा सरोवर
  पॅंफिलिआ
  पॅफ्लॅगोनियन लोक
  पबना, जिल्हा
  पयागले
  पयोष्णी अथवा पूर्णा नदी
  परकाल
  परजा
  परडा जमीनदारी
  परतवाडा
  परधाम
  पॅरॅफिन
  परभणी, जिल्हा
  परमगुडी
  परमानंद चक्रवर्ती
  परमार घराणें
  परमेश्वर
  परलकोट जमीनदारी
  परवर
  परवूर
  परशुराम
  परशुरामभाऊ पटवर्धन
  परसगड किल्ला
  परसा भागवत
  परसुर
  परळी
  परळी वैद्यनाथ
  पॅराग्वे
  परांतिज
  पराया
  पराशर
  परिक्रमणकंपवायु
  परिंडा
  पॅरिस
  परिहार वंश
  परीक्षित
  परुषाम्ल
  परेंडा
  परोपनिषदी
  पर्क्विन, सर विल्यम हेनरी
  पर्गामम
  पर्गी
  पर्थ
  पर्लकिमेदी संस्थान
  पर्शु
  पर्सिस
  पर्सेपोलिस
  पलनाद
  पलमनेर
  पलव
  पलवल
  पलाद
  पलामऊ
  पलाली
  पॅलेर्मो
  पॅलेस्टाईन
  पलौंग
  पॅल्माइरा
  पल्लडम
  पल्लव घराणें
  पवनगड
  पवनी
  पवायान
  पवार घराणें
  पशुवैद्यक
  पसारगडी
  पहरा
  पहलवी
  पळस
  पळसगड जमीनदारी
  पळसगांव जमीनदारी
  पळासनी
  पळासविहीर
  पक्षितीर्थ
  पक्षी
  पाइनगंगा
  पाईनघाट
  पाईक
  पाऊस
  पाकपट्टन
  पाकौर खेडें
  पाखाल
  पॉगेनडार्फ, जोहान ख्रिश्चिअन
  पाच
  पांचकळशी
  पांचगणी
  पांचरात्र
  पांचाल
  पाचोरा
  पाटडी
  पाटण
  पाटणा संस्थान
  पाटणा, जिल्हा
  पाटलावडी
  पाटलीपुत्र
  पाँटस
  पाटोड
  पॉस्ट्डॅम
  पांडव
  पांडवगड
  पाँडिचेरी
  पांडु
  पांडुरोग
  पांढरकवडा
  पांढुर्णा
  पाणघोडा
  पाणतीर
  पाणबुडे
  पाणिनि
  पाणिहाटी
  पाणी
  पाणी देणें
  पाण्डुवंश
  पाण्डय
  पातन किंवा ऊर्ध्वपातन
  पातुर
  पाथरघांट
  पाथरवट
  पाथरी
  पादांगुलिक्षत
  पादांगुष्ठ वातरोग
  पाद्रा
  पानगल
  पानरोटी
  पानविभ्रम व पानासक्ति
  पानसे घराणें
  पानिपत
  पानिपतचें युद्ध
  पापनाशम्
  पाँपी
  पापीरस
  पापुअन लोक
  पांबन
  पामरस्टन, लॉर्ड
  पामिदि
  पामीर
  पायथॅगोरस
  पायरोल्यूसाइट
  पारघाट
  पारद
  पारधी
  पारनेर
  पारमार्थिक कर्म
  पारशी
  पारसनाथ
  पारसनीस घराणें
  पारिजात
  पारियात्र
  पारी घराणें
  पारोन
  पारोळें
  पार्डी
  पार्थिआ
  पार्नेल, चार्लस स्टुअर्ट
  पार्मा
  पार्लमेंट
  पार्वती
  पार्वतीपुरम्
  पार्सोली
  पाल
  पालक
  पालकोंडा
  पालकोल्लू
  पाल, ख्रिस्तोदास
  पालखेडा, जमीनदारी
  पालघाट
  पालदेव
  पालनपूर
  पालनी
  पालम
  पालमकोट्टा
  पालमपूर
  पालमिरास शिखर
  पाल राजे, बंगालचे
  पाललहरा
  पालाश
  पालिठाणा
  पालियाद
  पाली
  पाले
  पालेज
  पाल्कची सामुद्रधुनी
  पावटा
  पावागड
  पावित्र्य
  पावूगड
  पाशुपतदर्शन
  पाश्चूर, लुई
  पाषाणचुंबक
  पासली
  पासी
  पाळोन्चा
  पाळोन्चा संस्थान
  पिकांचे रोग
  पिकें
  पिंगळे
  पिचब्लेंड
  पिंजारी
  पिंजौर
  पिट, विल्यम
  पिटर दि ग्रेट
  पिटरमारिट्झबर्ग
  पिट्सबर्ग
  पिठोरो
  पिंडदादनखान
  पिंडीघेब
  पितृपूजा
  पिन्स्क
  पिपलियानगर
  पिपलोदा
  पिंपळगांव राजा
  पिंपळनेर
  पिंपळी
  पिपीलिकाभक्षक
  पिरली
  पिरामिड
  पिराव
  पिरिनीज
  पि-हो
  पिलिभित
  पिलोषण प्रांत
  पिशाच व पिशाचपूजा
  पिशुलोस
  पिसा
  पिसिडिया
  पिस्ता
  पिस्तुल
  पीठापुरम्
  पीतज्वर
  पीताम्ल
  पुकेट
  पुंगनूरु
  पुंड्र देश
  पुणतांबें
  पुणें
  पुत्तलिकाम्ल अथवा पिपीलिकाम्ल
  पुत्तुर
  पुदीना
  पुदुकोट्टई
  पुनर्जन्म
  पुन्नाट
  पुरणपूर
  पुरंदर
  पुरंदर किल्ला
  पुरंदरे घराणें
  पुराणें
  पुराव्याचा कायदा
  पुरी, जिल्हा
  पुरू
  पुरुकुत्स
  पुरुषोत्तमपूर
  पुरुरवा
  पुर्वा
  पुलगांव
  पुलयन
  पुलस्त्य
  पुलिकन
  पुलिकन सरोवर
  पुलिंद
  पुलिबेंडला
  पुली
  पुष्कर
  पुष्कलावती
  पुसद
  पुंसवन
  पुसा
  पूतना
  पुनचचें राज्य
  पूनामल्ली
  पूर्णय्या
  पूर्णा
  पूर्वआफ्रिका
  पूर्वघाट
  पृथु
  पृथ्वी
  पृथ्वीराज चव्हाण
  पृथ्वीराज रासा
  पेकिंग
  पेगू
  पेगू सित्तंग कालवा
  पेटके व लेखनादि स्नायुस्तंभत्वरोग
  पेटंट
  पेटलाद
  पेठ
  पेठापूर
  पेठे
  पेंड
  पेड्डापुरम्
  पेंढारी
  पेढ्या आणि पत
  पेण
  पेनांग
  पेनुकोंडा
  पेन्नर
  पेन्शन
  पेन्सिली
  पेपरमिंट
  पेपिन, डेनिस
  पेप्सीन
  पेंबा
  पेरंबलूर
  पेरामारिबो
  पेरॉन
  पेरिक्लीस
  पेरिंथस
  पेरिपॅटेटिक्स
  पेरिम
  पेरियाकुलम्
  पेरू
  पेरें
  पेशवे
  पेशावर
  पेस्टालोझी, जोहान हीनरिच
  पैगाह इस्टेटी
  पैठण
  पै-मुरदा
  पैल
  पैलगांव
  पैलाणी
  पो नदी
  पोकरन
  पोखरलेली विहीर
  पोंग
  पोटंगी
  पोटय्या
  पोटशूळ
  पोटेगांव जमीनदारी
  पोटोसी
  पोत्ती मल्याळ
  पोदनूर
  पोदिली
  पोनेरी
  पोन्नगयून
  पोन्नानी
  पोप अलेक्झांडर
  पोपट
  पोपसत्ता
  पोरबंदर
  पोराहाट
  पोर्ट ऑ प्रिन्स
  पोर्ट ऑर्थर
  पोर्ट ब्लेअर
  पोर्ट मेहॉन
  पोर्ट सय्यद
  पोर्टोनोव्हो
  पोर्टो रिको
  पोर्ट्समाऊथ
  पोर्तुगाल
  पोर्तुगीज वाड्मय
  पोलंड
  पोल लोकांचें वाड्मय
  पोलवरम्
  पोलोनारुवा
  पोवाडे
  पोसेन
  पोष्ट
  पौक
  पौकटाऊ
  पौंग
  पौंगडे
  पौंगबिन
  पौचा
  पौंड
  पौंड्रवर्धन
  पौत्तलिन
  पौरोहित्य
  पौर्णिमा
  पौला
  प्यापल्लि
  प्रकाश
  प्रकाशलेखन
  प्रकाशव्यतिकरण व प्रकाशविकृति
  प्रकाशशोषण
  प्रतापगड
  प्रतापसिंह छत्रपति
  प्रतापसिंह महाराणा
  प्रतिज्वरिन
  प्रतिनिधि
  प्रतीहार
  प्रत्यक्षप्रमाणवाद
  प्रथमिन
  प्रदररोग
  प्रद्युम्न
  प्रभास
  प्रभु
  प्रभु-पदवी
  प्रभोत्सर्जक
  प्रमीला
  प्रयाग
  प्रल्हाद
  प्रल्हाद शिवाजी बडवे
  प्रवर
  प्रवर्तक वेष्टण
  प्रसूतिविज्ञान
  प्रसेन
  प्रसेनजित
  प्रस्थानत्रयी
  प्रज्ञापारमिता
  प्राउट
  प्राऊस्ट
  प्राग
  प्राग्ज्योतिषपूर
  प्राचेतस
  प्रॉटेस्टंट पंथ
  प्राण
  प्राणिदीकरण किंवा ज्वलन
  प्राणिदें
  प्राणोज्ज ज्योत
  प्राणिपूजासंप्रदाय
  प्राणिशास्त्र
  प्राप्तीवरील कर
  प्रायश्चित्त
  प्रायोज्जिदें

  प्रॉव्हिडन्स

  प्रिटोरिया
  प्रिग्हीकौन्सिल व कॅबिनेट
  प्रीस्टले, जोसेफ
  प्रूढाँ, पेरी जोसेफ
  प्रेत व प्रेतसंस्कार
  प्रेम
  प्रेमपूर
  प्रेसबर्ग
  प्रेस्टन
  प्रोटॅगोरॅस
  प्रोदत्तूर
  प्रोम
  प्रोस्टेटपिंडाचे व्याधी
  प्लव
  प्लवप्रतिन
  प्लवरंजनी
  प्लातिन
  प्लासी
  प्लिनी, थोरला
  प्लिनी, धाकटा
  प्लिमौथ
  प्लूटो
  प्लेग
  प्लेटो
 
  फकीर
  फगवार
  फडके, गंगाधरशास्त्री
  फडके, हरिपंत
  फडणवीस
  फणस
  फत्तेखर्डा
  फत्तेगड
  फत्तेजंग
  फत्तेपूर
  फत्तेपूर शिक्री
  फत्तेसिंह भोसले
  फत्तेहाबाद
  फरीदकोट
  फरीदपूर
  फरुकनगर
  फरुखाबाद
  फर्कोडे
  फर्ग्यूसन, जेम्स
  फर्डिनंड
  फलटण संस्थान
  फलिया
  फलुस
  फलोदी
  फॅशोडा
  फाझिल्का
  फायलो
  फारशी वाड्मय
  फारीनहैट, गाब्रियल डानिअल
  फारुकी राजे
  फालकर्क
  फालमथ
  फॉसेट हेनरी
  फाहिआन
  फिजी
  फिनिशिया
  फिन्लंड
  फिन्सबरी
  फिरदौसी
  फिरोझपूर
  फिरोझाबाद
  फिलाडोल्फया
  फिलिप
  फिलिपाईन बेटें
  फिलिप्पी
  फिलौर
  फुकनळी
  फुकोक
  फुचौ
  फुफ्फुसदाह
  फुफ्फुसविस्तृति
  फुफ्फुसावरणदाह
  फुलकियन संस्थानें
  फुल निझामत
  फुलपुर
  फुला
  फेझ
  फेनी
  फेरिष्ता
  फेलिंग
  फैजपूर
  फैजाबाद
  फोरियर, फॅंक्वॉ चार्लस मेरी
  फोर्ट सन्डेमन
  फोर्ट सेन्ट डेव्हिड
  फौजदारी कायदा
  फ्यूसेल तेल
  फ्रॅंकफोर्ट-ऑन-ओडर
  फ्रॅंकफोर्ट-ऑन-मेन
  फ्रॅंकलिन, बेंजामिन
  फ्रान्स
  फ्रिजिआ
  फ्रीटाऊन
  फ्रेंच-इंडिया
  फ्रेंच इंडो-चीन
  फ्रेंच-कांगो
  फ्रेंच वेस्ट आफ्रिका
  फ्रेडरिक दि ग्रेट
  फ्रेडरिकस्टॅड
  फ्रेसनेल, आगस्टिन् जीन
  फ्रोइबेल, फ्रीड्रिच विइलहेल्म आगष्ट
  फ्रौन्हाफर, जोसेफ व्हान
  फ्लॉरिडा
  फ्लॉरेन्स
  फ्लारेस
  फ्लीट, जॉन फेथफुल
  फ्लेमिश वाड्मय
 
  बकरगंज
  बंकापूर
  बकासुर
  बकिंगहॅम
  बंकिमचंद्र चतर्जी
  बॅक्ट्रिया
  बक्सार
  बख्तबुलंद
  बगदाद
  बंगनपल्ले
  बंगळूर
  बंगाल इलाखा
  बंगाली वाड्मय
  बघात
  बचनाग
  बजरबट्टू
  बजाणा
  बजानिया
  बजेट
  बटकागड
  बटवा
  बटवाल
  बटाटे
  बटेव्हिया
  बडनेरा
  बडवानी
  बडिशोप
  बडोदें

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .