प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग सतरावा: नेपाळ- बडोदें     
      
प्रदररोग- प्रदरारोगामध्यें स्त्रियांच्या जननेंद्रियावाटे स्त्राव वहाणें हें प्रमुख लक्षण असून रोगाच्या कारणांच्या मानानें इतर शारीरिक लक्षणें त्या रोगांत असतात. याचे दोन प्रकार आहेत; हा स्त्राव जेव्हां चिकट व पांढरा असतो तेव्हां त्यास श्वेतप्रदररोग (पांढरी धुपणी, पांढरवाणी) म्हणतात. त्याचीं कारणें- गर्भाशयाची जी पिशवी असते तिच्या आंतील श्लेष्मलत्वचा असतें तींत अनेक कारणांनीं दाहक्रिया सुरू झाली म्हणजे चिकट व पांढरा स्त्राव (व कधीं रक्ताचा स्त्राव म्हणजे रक्तप्रदर) सुरू होतो. कधीं कधीं हा दाह फक्त गर्भाशयाच्या मुखाशींच सुरू असतो. कारण तेथें प्रसूति वगैरे प्रसंगांमध्यें व्रण, क्षत, दुखापत वगैरे कारणांनीं दाह सुरू होणें साहजिक असतें व या प्रकारचा स्त्राव पांढ-या अंडयाच्या बालकाप्रमाणें चिकट नसून लाळेसारखा चिकट, दाट व विपुल असतो. तिसरें कारण योनिमार्गाचा दाह हें होय. इतर कारणें परमा, अति मैथुन हींहि होत. या प्रत्येक कारणानें होणा-या रोगाच्या नवीन व जुनाटपणाच्या मानानें इतर शारीरिक लक्षणें होतात. ही अत्यंत संक्षिप्तअशीं आहेतः-नवीन रोगांत ओटी पोट व कमरेमागें माकड हाडाजवळ आणि मांडया दुखतें, चिरडखोरपणा, ताप, अंग निस्तेज होणें, ओटीपोटात आग वाटणे, वरच्यावर गढूऴ लघवी होणे व वारंवार शौचास लागणें व नंतर बद्धकोष्ठता, ओटीपोटांत जरा दाबल्यानें वेदना व चिकट अंडयाच्या बलकाप्रमाणें स्त्राव (व नंतर कधीं कधीं तांबडा स्त्राव), जुनाट रोगांत अन्नपचन बिघडून पोट फुगणें, मळमळणें, उन्मादवायु होऊन त्याचे आंचके, झटकें येणें, वाढत जाणारी अशक्तता वगैरे होत.

तीव्र रोगावर उपचारः- रोग्यास आंथरुणावर निजवून पूर्ण विश्रांति द्यावी. खाण्यास पातळ, पौष्टिक, व स्निग्धान्न द्यावें. क्यालोमेल व जालपचूर्णाच्या जुलाबाचें औषध प्रथम द्यावें. कमरेपर्यंत सोसवेल एवढया कढत पाण्यांत एखाद्या भांडयांत पाय बाहेर ठेवून बसावें. योनिमार्ग कोमट व जंतुघ्न घावनांनीं धुणें, ओटीपोट शकणें, गर्भाशयाच्या मुखास जळवा लावणें अगर ग्लिसरीनयुक्त इतर दाहशामक औषध लावणें, वेदनाशामक मार्फिया अगर बेलाडोनायुक्त सोंगटी योनिमार्गांत ठेवणें, हे उपचार कारणांच्या मानानें तज्ञ डाक्टर, वैद्य, डाक्टरीण यांच्या सल्ल्यानें व त्यांच्या हातून करवावे. जुनाट रोगांत वरील धारेणांत इष्ट ते फेरफार करून उपाय करावेत व लोह, कॉडलिव्हर तेल, माल्ट वगैरे औषधांनीं प्रकृति सुधारावी. बोरिक ऍसिड, तुरटी, झिंकसल्फेट मायफळाचें सत्त्व व इतर अनेक औषधांचीं धावनें योनिमार्ग धुण्यास उपयुक्त आहेत. आयोडिन  कॅर्बालिक ऍसिड, सज्जीखाराचा द्राव यांसारखी औषधें शस्त्राभोंवतीं कापूस गुंडाळून तें वरील औषधांत भिजवून गर्भाशयांत जपून लावणें. हे व इतर स्त्रियांच्या रोगासाठीं फक्त स्त्रियांचेंच स्त्री वैद्याच्या देखरेखीखालीं असणारें आतुरालय जरूर आहे. यांपैकीं पुष्कळ उपचार गरीब व मध्यम स्थितीतींल स्त्रियांनां घरच्याघरीं करतां येत नाहींत. आणि जनमनलज्जा आड येते. पोटात घेण्यासाठीं पोटयाशियम ब्रोमाइड व हायड्रास्टीसचा अर्क हीं औषधें फार गुणावह आहेत. तीव्र रोगांत मैथुन वर्ज्य करावें व इतर रोगांतहि तें नसलेले चांगलें. अगोदर धुपणींचे वरीलपैकीं कोणतें कारण आहे व रोग नवीन आहे किंवा जुनाट आहे हें ठरवून मग उपाय करावेत.

प्रदर रोगाचा दुसरा प्रकार रक्तप्रदर हा होय.- म्हणजे स्त्रिया प्रतिमासी रजस्वला होतात व त्यांनां तीन चार दिवस आर्तवस्त्राव बेताचा पडतो. या नेहमींच्या आर्तवस्त्रावापेक्षां फार अधिक स्त्राव त्या काळांत झाला अगर नेहमीं इतकाच स्त्राव परंतु तीन चार दिवसांपेक्षां अधिक दिवस पडूं लागला अगर दोन मासांच्या मध्यंतरींच पुनः जर स्त्री रजस्वला होऊं लागली तर तें रक्तप्रदर नामक रोगाचें लक्षण समजावें. याचीं कारणें- पंडुरोग म्हणजे रक्ताची कमतरता, या रोगाचीं जीं कारणें तींच या रोगाचीं असतात; शिवाय जुनाट मूत्रपिंडरोग, हृदयरोग, पाणथरीचे रोग, अंगावर मुलें फार दिवस पाजणें, स्त्री ॠतुमती असतां मैथुन व एरवी अतिमैथुन करणें, श्वेतप्रदराच्या कारणांपैकीं गर्भाशयदाह व योनिमार्गदाह हे रोग आपल्या स्थानापासून गर्भाशय भ्रष्ट होणें, स्त्रीअंडाशय व गर्भाशय यांच्या ठायीं ग्रंथिरोग व तोहि विशेषतः तंतुमय आरक्यान्सर जातीपैकीं होणें, अगर तेथे श्लेष्मल ग्रंथिरोग होणें ही प्रमुख कारणें आहेत. प्रसूतीनंतर स्त्री रजस्वला होऊं लागून वरील लक्षण होऊ लागले तर वारेपैकीं कांहीं तुकडा गर्भाशयांत राहिला असल्यानें असें होऊं लागतें. स्पंज जसा मोठा व भुसभुशीत असतो तसा रोग गर्भाशयांत वाढतो व गरोदरपणाचीं चिन्हें वाटून पुढें हें लक्षण सुरू होतें (मोल प्रेग्नन्सी). गर्भसंभव नुकताच होऊन थोडे महिने लोटल्यावर असें लक्षण झाल्यास तें लवकर गर्भपात होणार याचें सूचक आहे व त्यास प्रतिबंधक इलाज केले पाहिजेत. स्त्री गरोदर होऊन प्रसूतिसमयाच्या फाजील अगोदर जर ती रजस्वला झाली तर वार गर्भाच्या पुढें आहे असें समजावें व प्रसूतिसमयांतील एका महा अरिष्ट आहे असें समजून त्याच्या निरसनार्थ उपायचिंतन व उपाय योजना करवीं याचें तें सूचक चिन्ह होय इतर लक्षणेंहि जशीं कारणें असतील त्या मानानें अनेक होतात. इतकीं नानाविध कारणें संभवत असल्यामुळें उपचारहि नाना प्रकारचे-साध्या विश्रांति व पोटांत औषधापासून (ग्रथिरोग कारण असल्यास) मोठ्या शस्त्रक्रियेपर्यंत-करावे लागतात. सर्वसामान्य उपचार म्हणजे रोगी स्त्रीस अंथरुणावर अगर बाज-पलंगावर निजवून पूर्ण विश्रांति द्यावी. पलंगाच्या पायाकडील दोन्ही खुराखालीं फळया ठेवून ते अंमळ उंच होतील अशी व्यवस्था ठेवावी. कढत व उत्तेजक पदार्थ खाऊपिऊं नयेत. योनिमार्गात औषधीं बोळा ठेवावा. प्रथम रोगकारण शोधावें. जरूर तर ''क्ष'' किरणसाहाय्यानें ग्रंथिरोगादि रोगनिदान निश्चित करावें. पोटांत देण्यास अर्गट हें औषध उत्तम आहे. तें अर्कादिरूपानें नुसतें अगर इतर औषधांशीं संयुक्त करून द्यावें. इतरहि चांगलीं औषधें आहेत तींः-व्हायबर्नम प्रुनिफोलियमचा अर्क, हमेमेलिस अर्क, हायड्रास्टीस अर्क, क्याल्शियम ल्याक्टेट ऍड्रीनालीन, पोटऍशिअम ब्रोमाईड, डिजिटालिस अर्क वगैरे. पुढील औषधेहि उपयुक्त आहेत– लेड ऍसिटेट, थॉयराइडसत्त्व, फेरिकक्लोराइड वगैरे. लागलीच परिणाम होण्यासाठी टोचून घालण्यासाठी पुढीलपैकी एखादे औषध योजावे– अर्गोटोन, पिच्युइट्रीन, ऍड्रीनालीन औषधें टोंचून घातल्यानें रक्तस्त्राव एकदम थांबतो. वेळींच उपाय न झाल्यानें एखाद्या वेळीं रक्तस्त्राव प्राणघातक व्हावयाचा, तें अशानें टळतें व मागाहून सावकाशपणें व शोधकबुद्धीनें कारण शोधून त्यावर कायम इलाज करण्यास अवसर सांपडतो. रोग्याची एकंदर शरीरप्रकृति सुधारणें हेंहि आद्यकर्तव्य आहे. हृदयरोग हें कारण असेल तेव्हां त्यावर योजना अगोदर केली पाहिजे. गर्भापुढें वार आली असल्यास हरउपायानें व प्रयत्नाने (पाणमोटळी फोंडणें, बालक फिरवणें, बालक चिमटयानें ओढून काढणें वगैरे) प्रसूतिक्रिया पुरे दिवस भरले नसले तरी अगोदर करवावी. नाहीं तर उपायांच्या व डाक्तरवैद्यांच्या मदतीच्या अभावीं बाळंतीण रक्तस्त्रावामुळें मरण पावेल. वरील बिकट व गुंतागुतींचे रोगनिदान व चिकित्सा शक्य तेवढया अनेक स्त्रीआतुरालयांची व प्रसूतिगृहांची आवश्यकता सिद्ध करतात. व तीं शक्य तेवढी स्त्रीवैद्यांच्या व्यवस्थेखालीं असल्यास त्यांचा प्रसार व प्रगति व जनतेचें आरोग्य वाढेल असा भरंवसा वाटतो.

आयुर्वेदीय निदान.- ॠतुकाळीं प्रमाणापेक्षां अधिक व ॠतुकाल नसतां थोड्या किंवा जास्तप्रमाणांत जें गर्भाशय व योनिमार्ग यांतून रक्त स्त्रवतें त्यास असृग्दर किंवा प्रदर म्हणतात. यासच मराठींत धुपणी असें नांव आहे.

दूध व मासे, दूध व आंबट रस, इत्यादि संयोगविरुद्ध पदार्थ खाण्यानें, दारू पिण्यानें, अजीर्णानें, जेवल्यानंतर लगेच जेवल्यानें, गर्भपातानें, अति मैथुनानें, घोडयावरून, किंवा बैलगाडींतून जाण्यानें, पायानें फार चालण्यानें, शोकानें, लंघनादिकांनीं फार क्षीण झाल्यानें, अतिशय ओझें उचलण्यानें, आघातानें, दिवसा झोंप घेण्यानें, धुपणीचा विकार सुरू होतो. कफ, पित्त, वात व संन्निपात या भेदांप्रमाणें धुपणीचा विकार चार प्रकारचा आहे. धुपणीचा विकार चालू असतां अंग दुखणें, अंग मोडणें, हे विकार असतात. बरेच दिवस विकार चालू असेल तर दुर्बलता, भोंवळ, घेरी येणें, तहान लागणें, अंगाची व पोटांत आग होणें, बडबड, फिक्कटपणा, झांपड व वातरोग हे विकार होतात.

कफाच्या धुपणींत आमयुक्त, बुळबुळींत, पांढुरक्या रंगाचें व मांस धुतलेल्या पाण्यासारखें रक्त पडतें. पित्ताच्या धुपणींत लाल, निळें, काळें, किंवा पिंवळया रंगाचें रक्त पडतें. रक्त पडतांना आग होते व चुणचुण सुटते, रक्त वेगानें व पुष्कळ पडतें. वाताच्या धुपणींत फेंसाळ, रुक्ष, तांबूस रंगाचें, थोडथोडें मांसाच्या धुणासारखें रक्त पडतें व तें पडतांना योनिमार्गांत ठणका, फूट, वगैरे वाताच्या वेदना होतात. सन्निपातानें होणा-या धुपणींत मध, तूप, व हरताळ यांच्या रंगाचें रक्त पडतें. मज्जे (हाडांतील पातळ पदार्थ) प्रमाणें तो स्त्राव असतो, त्यास प्रेतासारखी घाण येते, हा त्रिदोषजन्य धुपणीविकार असाध्य आहे. ज्या धुपणींत सारखा पुष्कळ स्त्राव चालू आहे ती असाध्य होय. धुपणींनें आजारी असलेल्या स्त्रीस तहान, दाह, ताप, रक्तक्षीणता, व अशक्तपणा हीं लक्षणें झालीं असतां धुपणींचा रोग असाध्य होतो. एक महिन्यानें येणारा व ज्यांत बुळबुळीतपणा व दाह हीं लक्षणें नसून पांच दिवसच प्रमाणांत चालू रहाणारा विटाळ हा आरोग्यकारक समजावा.

   

खंड १७ : नेपाळ - बडोदे  

 

 

 

  नेपोलियन
  नेब्रास्का
  नेमाजी शिंदे
  नेमाड जिल्हा
  नेमावर
  नेयगी
  नेर
  नेलमंगल
  नेलोर जिल्हा
  नेल्लीकुप्पम
  नेल्सन, व्हायकौंट होरेशिओ
  नेवाडा
  नेवासें, तालुका
  नेसर्गी
  नेस्टोरियन पंथ
  नैनवा
  नैनीताल
  नैमिषारण्य
  नैरोबी
  नैहाती
  नोंगख्लाव
  नोंगस्टोइन
  नोंगस्पंग
  नोबिलि, रॉबर्ट डी
  नोबिलि, लिओपोल्डो
  नोबेल, ऑलफ्रेड बर्नहार्ड
  नोबोसोफो
  नोलकोल
  नोविबझार
  नोहर
  नोहा
  नोळंबवाडी
  नौकानयन
  नौखाली
  नौगांव
  नौरंगपूर
  नौशहर
  नौशेरा, तहशील
  न्याय
  न्यायपद्धति
  न्यासा
  न्युन
  न्युमिडिया
  न्यूअर्क
  न्यूकॅसल
  न्यू जर्सी
  न्यूझीलंड
  न्यूटन, सर ऐझाक
  न्यूफाउंडलंड
  न्यूबिआ
  न्यूमन, कार्डिंनल
  न्यूमार्केट
  न्यू मेक्सिको
  न्यरेबर्ग
  न्यू हॅम्पशायर
  न्यू हेवन
  न्यौंग्लेबिन
  न्हावी
 
  प-आन
  पंका
  पकोक्कू, जिल्हा
  पंगतारा
  पगन
  पंगमी
  पंच
  पंचजन
  पचघा
  पंचभद्रा
  पंचमढी
  पंचमहाल
  पंचमहाशब्द
  पंचांग
  पंचाल
  पंजाब
  पटंचरु
  पंटनव
  पटल किंवा निरनकोट
  पटवर्धन, गंगाधरशास्त्री
  पटवर्धन घराणें
  पटवर्धन, पांडुरंग नरसिंह
  पटवेकरी
  पटुआखली
  पटेल-पाटील
  पटेलिया
  पटौंडी संस्थान
  पट्टण
  पट्टदकल
  पट्टा
  पट्टिकोंडा
  पट्टी, तहशील
  पठाण
  पठाणकोट
  पठारी संस्थान
  पडदा
  पडवळ
  पडवा
  पंडित, शंकर पांडुरंग
  पंडितराव
  पंडु
  पंडूआ
  पडौंग
  पंढरपूर
  पणि
  पतंग
  पतंजलि
  पतियाळा
  पत्तुकोट्टई
  पथेंग्यी
  पथ्यापथ्यविचार
  पदार्थविज्ञानशास्त्र
  पदुआ
  पद्मगुप्त
  पद्मनाभपुरम्
  पद्मपुराण
  पद्मिनी
  पद्रोणा
  पनवेल
  पनामा
  पनामा कालवा
  पन्ना, संस्थान
  पन्हाळा
  पंप
  पपनस
  पपया
  पंपा सरोवर
  पॅंफिलिआ
  पॅफ्लॅगोनियन लोक
  पबना, जिल्हा
  पयागले
  पयोष्णी अथवा पूर्णा नदी
  परकाल
  परजा
  परडा जमीनदारी
  परतवाडा
  परधाम
  पॅरॅफिन
  परभणी, जिल्हा
  परमगुडी
  परमानंद चक्रवर्ती
  परमार घराणें
  परमेश्वर
  परलकोट जमीनदारी
  परवर
  परवूर
  परशुराम
  परशुरामभाऊ पटवर्धन
  परसगड किल्ला
  परसा भागवत
  परसुर
  परळी
  परळी वैद्यनाथ
  पॅराग्वे
  परांतिज
  पराया
  पराशर
  परिक्रमणकंपवायु
  परिंडा
  पॅरिस
  परिहार वंश
  परीक्षित
  परुषाम्ल
  परेंडा
  परोपनिषदी
  पर्क्विन, सर विल्यम हेनरी
  पर्गामम
  पर्गी
  पर्थ
  पर्लकिमेदी संस्थान
  पर्शु
  पर्सिस
  पर्सेपोलिस
  पलनाद
  पलमनेर
  पलव
  पलवल
  पलाद
  पलामऊ
  पलाली
  पॅलेर्मो
  पॅलेस्टाईन
  पलौंग
  पॅल्माइरा
  पल्लडम
  पल्लव घराणें
  पवनगड
  पवनी
  पवायान
  पवार घराणें
  पशुवैद्यक
  पसारगडी
  पहरा
  पहलवी
  पळस
  पळसगड जमीनदारी
  पळसगांव जमीनदारी
  पळासनी
  पळासविहीर
  पक्षितीर्थ
  पक्षी
  पाइनगंगा
  पाईनघाट
  पाईक
  पाऊस
  पाकपट्टन
  पाकौर खेडें
  पाखाल
  पॉगेनडार्फ, जोहान ख्रिश्चिअन
  पाच
  पांचकळशी
  पांचगणी
  पांचरात्र
  पांचाल
  पाचोरा
  पाटडी
  पाटण
  पाटणा संस्थान
  पाटणा, जिल्हा
  पाटलावडी
  पाटलीपुत्र
  पाँटस
  पाटोड
  पॉस्ट्डॅम
  पांडव
  पांडवगड
  पाँडिचेरी
  पांडु
  पांडुरोग
  पांढरकवडा
  पांढुर्णा
  पाणघोडा
  पाणतीर
  पाणबुडे
  पाणिनि
  पाणिहाटी
  पाणी
  पाणी देणें
  पाण्डुवंश
  पाण्डय
  पातन किंवा ऊर्ध्वपातन
  पातुर
  पाथरघांट
  पाथरवट
  पाथरी
  पादांगुलिक्षत
  पादांगुष्ठ वातरोग
  पाद्रा
  पानगल
  पानरोटी
  पानविभ्रम व पानासक्ति
  पानसे घराणें
  पानिपत
  पानिपतचें युद्ध
  पापनाशम्
  पाँपी
  पापीरस
  पापुअन लोक
  पांबन
  पामरस्टन, लॉर्ड
  पामिदि
  पामीर
  पायथॅगोरस
  पायरोल्यूसाइट
  पारघाट
  पारद
  पारधी
  पारनेर
  पारमार्थिक कर्म
  पारशी
  पारसनाथ
  पारसनीस घराणें
  पारिजात
  पारियात्र
  पारी घराणें
  पारोन
  पारोळें
  पार्डी
  पार्थिआ
  पार्नेल, चार्लस स्टुअर्ट
  पार्मा
  पार्लमेंट
  पार्वती
  पार्वतीपुरम्
  पार्सोली
  पाल
  पालक
  पालकोंडा
  पालकोल्लू
  पाल, ख्रिस्तोदास
  पालखेडा, जमीनदारी
  पालघाट
  पालदेव
  पालनपूर
  पालनी
  पालम
  पालमकोट्टा
  पालमपूर
  पालमिरास शिखर
  पाल राजे, बंगालचे
  पाललहरा
  पालाश
  पालिठाणा
  पालियाद
  पाली
  पाले
  पालेज
  पाल्कची सामुद्रधुनी
  पावटा
  पावागड
  पावित्र्य
  पावूगड
  पाशुपतदर्शन
  पाश्चूर, लुई
  पाषाणचुंबक
  पासली
  पासी
  पाळोन्चा
  पाळोन्चा संस्थान
  पिकांचे रोग
  पिकें
  पिंगळे
  पिचब्लेंड
  पिंजारी
  पिंजौर
  पिट, विल्यम
  पिटर दि ग्रेट
  पिटरमारिट्झबर्ग
  पिट्सबर्ग
  पिठोरो
  पिंडदादनखान
  पिंडीघेब
  पितृपूजा
  पिन्स्क
  पिपलियानगर
  पिपलोदा
  पिंपळगांव राजा
  पिंपळनेर
  पिंपळी
  पिपीलिकाभक्षक
  पिरली
  पिरामिड
  पिराव
  पिरिनीज
  पि-हो
  पिलिभित
  पिलोषण प्रांत
  पिशाच व पिशाचपूजा
  पिशुलोस
  पिसा
  पिसिडिया
  पिस्ता
  पिस्तुल
  पीठापुरम्
  पीतज्वर
  पीताम्ल
  पुकेट
  पुंगनूरु
  पुंड्र देश
  पुणतांबें
  पुणें
  पुत्तलिकाम्ल अथवा पिपीलिकाम्ल
  पुत्तुर
  पुदीना
  पुदुकोट्टई
  पुनर्जन्म
  पुन्नाट
  पुरणपूर
  पुरंदर
  पुरंदर किल्ला
  पुरंदरे घराणें
  पुराणें
  पुराव्याचा कायदा
  पुरी, जिल्हा
  पुरू
  पुरुकुत्स
  पुरुषोत्तमपूर
  पुरुरवा
  पुर्वा
  पुलगांव
  पुलयन
  पुलस्त्य
  पुलिकन
  पुलिकन सरोवर
  पुलिंद
  पुलिबेंडला
  पुली
  पुष्कर
  पुष्कलावती
  पुसद
  पुंसवन
  पुसा
  पूतना
  पुनचचें राज्य
  पूनामल्ली
  पूर्णय्या
  पूर्णा
  पूर्वआफ्रिका
  पूर्वघाट
  पृथु
  पृथ्वी
  पृथ्वीराज चव्हाण
  पृथ्वीराज रासा
  पेकिंग
  पेगू
  पेगू सित्तंग कालवा
  पेटके व लेखनादि स्नायुस्तंभत्वरोग
  पेटंट
  पेटलाद
  पेठ
  पेठापूर
  पेठे
  पेंड
  पेड्डापुरम्
  पेंढारी
  पेढ्या आणि पत
  पेण
  पेनांग
  पेनुकोंडा
  पेन्नर
  पेन्शन
  पेन्सिली
  पेपरमिंट
  पेपिन, डेनिस
  पेप्सीन
  पेंबा
  पेरंबलूर
  पेरामारिबो
  पेरॉन
  पेरिक्लीस
  पेरिंथस
  पेरिपॅटेटिक्स
  पेरिम
  पेरियाकुलम्
  पेरू
  पेरें
  पेशवे
  पेशावर
  पेस्टालोझी, जोहान हीनरिच
  पैगाह इस्टेटी
  पैठण
  पै-मुरदा
  पैल
  पैलगांव
  पैलाणी
  पो नदी
  पोकरन
  पोखरलेली विहीर
  पोंग
  पोटंगी
  पोटय्या
  पोटशूळ
  पोटेगांव जमीनदारी
  पोटोसी
  पोत्ती मल्याळ
  पोदनूर
  पोदिली
  पोनेरी
  पोन्नगयून
  पोन्नानी
  पोप अलेक्झांडर
  पोपट
  पोपसत्ता
  पोरबंदर
  पोराहाट
  पोर्ट ऑ प्रिन्स
  पोर्ट ऑर्थर
  पोर्ट ब्लेअर
  पोर्ट मेहॉन
  पोर्ट सय्यद
  पोर्टोनोव्हो
  पोर्टो रिको
  पोर्ट्समाऊथ
  पोर्तुगाल
  पोर्तुगीज वाड्मय
  पोलंड
  पोल लोकांचें वाड्मय
  पोलवरम्
  पोलोनारुवा
  पोवाडे
  पोसेन
  पोष्ट
  पौक
  पौकटाऊ
  पौंग
  पौंगडे
  पौंगबिन
  पौचा
  पौंड
  पौंड्रवर्धन
  पौत्तलिन
  पौरोहित्य
  पौर्णिमा
  पौला
  प्यापल्लि
  प्रकाश
  प्रकाशलेखन
  प्रकाशव्यतिकरण व प्रकाशविकृति
  प्रकाशशोषण
  प्रतापगड
  प्रतापसिंह छत्रपति
  प्रतापसिंह महाराणा
  प्रतिज्वरिन
  प्रतिनिधि
  प्रतीहार
  प्रत्यक्षप्रमाणवाद
  प्रथमिन
  प्रदररोग
  प्रद्युम्न
  प्रभास
  प्रभु
  प्रभु-पदवी
  प्रभोत्सर्जक
  प्रमीला
  प्रयाग
  प्रल्हाद
  प्रल्हाद शिवाजी बडवे
  प्रवर
  प्रवर्तक वेष्टण
  प्रसूतिविज्ञान
  प्रसेन
  प्रसेनजित
  प्रस्थानत्रयी
  प्रज्ञापारमिता
  प्राउट
  प्राऊस्ट
  प्राग
  प्राग्ज्योतिषपूर
  प्राचेतस
  प्रॉटेस्टंट पंथ
  प्राण
  प्राणिदीकरण किंवा ज्वलन
  प्राणिदें
  प्राणोज्ज ज्योत
  प्राणिपूजासंप्रदाय
  प्राणिशास्त्र
  प्राप्तीवरील कर
  प्रायश्चित्त
  प्रायोज्जिदें

  प्रॉव्हिडन्स

  प्रिटोरिया
  प्रिग्हीकौन्सिल व कॅबिनेट
  प्रीस्टले, जोसेफ
  प्रूढाँ, पेरी जोसेफ
  प्रेत व प्रेतसंस्कार
  प्रेम
  प्रेमपूर
  प्रेसबर्ग
  प्रेस्टन
  प्रोटॅगोरॅस
  प्रोदत्तूर
  प्रोम
  प्रोस्टेटपिंडाचे व्याधी
  प्लव
  प्लवप्रतिन
  प्लवरंजनी
  प्लातिन
  प्लासी
  प्लिनी, थोरला
  प्लिनी, धाकटा
  प्लिमौथ
  प्लूटो
  प्लेग
  प्लेटो
 
  फकीर
  फगवार
  फडके, गंगाधरशास्त्री
  फडके, हरिपंत
  फडणवीस
  फणस
  फत्तेखर्डा
  फत्तेगड
  फत्तेजंग
  फत्तेपूर
  फत्तेपूर शिक्री
  फत्तेसिंह भोसले
  फत्तेहाबाद
  फरीदकोट
  फरीदपूर
  फरुकनगर
  फरुखाबाद
  फर्कोडे
  फर्ग्यूसन, जेम्स
  फर्डिनंड
  फलटण संस्थान
  फलिया
  फलुस
  फलोदी
  फॅशोडा
  फाझिल्का
  फायलो
  फारशी वाड्मय
  फारीनहैट, गाब्रियल डानिअल
  फारुकी राजे
  फालकर्क
  फालमथ
  फॉसेट हेनरी
  फाहिआन
  फिजी
  फिनिशिया
  फिन्लंड
  फिन्सबरी
  फिरदौसी
  फिरोझपूर
  फिरोझाबाद
  फिलाडोल्फया
  फिलिप
  फिलिपाईन बेटें
  फिलिप्पी
  फिलौर
  फुकनळी
  फुकोक
  फुचौ
  फुफ्फुसदाह
  फुफ्फुसविस्तृति
  फुफ्फुसावरणदाह
  फुलकियन संस्थानें
  फुल निझामत
  फुलपुर
  फुला
  फेझ
  फेनी
  फेरिष्ता
  फेलिंग
  फैजपूर
  फैजाबाद
  फोरियर, फॅंक्वॉ चार्लस मेरी
  फोर्ट सन्डेमन
  फोर्ट सेन्ट डेव्हिड
  फौजदारी कायदा
  फ्यूसेल तेल
  फ्रॅंकफोर्ट-ऑन-ओडर
  फ्रॅंकफोर्ट-ऑन-मेन
  फ्रॅंकलिन, बेंजामिन
  फ्रान्स
  फ्रिजिआ
  फ्रीटाऊन
  फ्रेंच-इंडिया
  फ्रेंच इंडो-चीन
  फ्रेंच-कांगो
  फ्रेंच वेस्ट आफ्रिका
  फ्रेडरिक दि ग्रेट
  फ्रेडरिकस्टॅड
  फ्रेसनेल, आगस्टिन् जीन
  फ्रोइबेल, फ्रीड्रिच विइलहेल्म आगष्ट
  फ्रौन्हाफर, जोसेफ व्हान
  फ्लॉरिडा
  फ्लॉरेन्स
  फ्लारेस
  फ्लीट, जॉन फेथफुल
  फ्लेमिश वाड्मय
 
  बकरगंज
  बंकापूर
  बकासुर
  बकिंगहॅम
  बंकिमचंद्र चतर्जी
  बॅक्ट्रिया
  बक्सार
  बख्तबुलंद
  बगदाद
  बंगनपल्ले
  बंगळूर
  बंगाल इलाखा
  बंगाली वाड्मय
  बघात
  बचनाग
  बजरबट्टू
  बजाणा
  बजानिया
  बजेट
  बटकागड
  बटवा
  बटवाल
  बटाटे
  बटेव्हिया
  बडनेरा
  बडवानी
  बडिशोप
  बडोदें

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .