प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग चवदावा : जलपैगुरी - तपून

ड्रेस्डेन -  हें बर्लिनच्या दक्षिणेस रेल्वेनें १११ मैल असलेलें जर्मनींतील सॅक्सनीच्या राजधानीचें शहर एल्ब नदीच्या दोन्ही किनार्‍यावर वसलेलें असून, त्यापैकी डाव्या बाजूस कसबा व उजव्या बाजूस नवें शहर आहे. नदींवर पांच सुंदर पूल बांधून हीं दोन्हीं शहरें एकमेकांस जोडलेलीं आहेत. जुन्या शहरांतील सडका अरुंद व वाईट आहेत, परंतु नवीन शहरातील सडका रुंद असून पद्धतशीर बांधलेल्या आहेत. मनोहर नगररचना व अनेक प्रेक्षणीय स्थळें यांमुळें ड्रेस्डेन शहरास पुष्कळ वेळा जर्मन फ्लोरेन्स असें म्हणतात. कलाकौशल्याची समृद्धि, शिक्षणाच्या सोयी व भोंवतालचा रम्य प्रदेश यानां लुब्ध होऊन पुष्कळ सुखवस्तू लोक येथें येऊन राहतात. येथें आस्ट्रो-हंगेरियन, रशियन, इंग्लिश, अमेरिकन इत्यादि अन्यदेशीय लोकांची बरीच वस्ती आहे. लोकसंख्या (१९०५) ५,१५,९९६. येथील राजघराणें जरी रोमनकॅथॉलिक धर्माचें आहे, तरी शहरांतील बरेच लोक प्रॉटेस्टंट धर्माचे अनुयायी आहेत. इकडील लोकांस हिंदुस्थान अमेरिकेंत आहे कीं आशियांत आहे एवढेंहि ज्ञान नाहीं. या शहरांतील विजेच्या ट्रामगाड्यात दैनिक वर्तमानपत्राचा एकएक अंक लोकांनां वाचण्याकरितां मोफत ठेवण्याची तर्‍हा ड्रेसडेनशिवाय दुसरीकडे कोठें फारशी पाहण्यांत येत नाहीं. जर्मनींतील लोक डोक्यावर केस फार वाढवून त्यात भांग पाडीत नाहींत, तर सर्व केस कातरून ते आठ दहा दिवसांची हजामत वाढल्याप्रमाणें अगदीं खुरटे करून ठेवतात. असें केल्यानें मनुष्याचा मेंदु शांत व थंड राहतो असें तेथील डाक्टरांचें मत आहे.

ड्रेस्डेन शहराची बहुतेक वाढ १९ व्या शतकांतील अखेरच्या २० वर्षांत झाली आता ते जर्मनीतील व्यापारांत व उद्योगधंद्यांत प्रमुख असलेल्या शहरांत गणलें जातें. हल्लीं कसब्याचे मध्ययुगीन स्वरूप पार नाहींसें झालें असून सर्वत्र आधुनिक इमारती द्दष्टीस पडतात. जुन्या शहरांतील चौकांपैकी एकांत शिलिंगने केलेला जॉन राजाचा अश्वारोही पुतळा आहे; व एकांत १८७० - ७१ सालच्या युद्धाचें स्मारक आहे. नव्या शहरांतील बाजारचौकातं आगस्टस-दि-स्ट्राँगचा एक ब्राँझ धातूचा अश्वारोही पुतळा पहावयास सापडतो. येथें कलाकौशल्याची कामें असलेलीं, रोमनकॅथॉलिक व प्राटेस्टंट धर्माचीं देवळे अनेक आहेत. इतर इमारतींपैकीं बहुतेक प्रेक्षणीय इमारती जुन्या शहरांत नदीच्या काठीं आहेत. त्यांपैकीं राजवाडा ही फारच भव्य व सुंदर इमारत आहे. हिच्या खालून गाड्यागोड्यांच्या रहदारीचा राजमार्ग जात असून वर ३८७ फूट उंचीचें उत्तुंग शिखर आहे. नव्या शहरांत जपानी राजमहाल आहे. हा कांहीं पौरस्त्य आकृतींनीं सुशोभित केलेला असल्यामुळें याला वरील नाव मिळालें आहे. अल्बर्टिनम येथें पूर्वीं शस्त्रागार होतें; परंतु ती इमारत पुन्हां बांधून काढून त्या ठिकाणीं आता पौरस्त्य व सर्वोकृष्ट पुरातन वस्तूंचा अजबखाना केला आहे. सरकारी जुने लेखहि येथेंच ठेवलेले असतात. येथें जीं अनेक सार्वजनिक स्मारके उभारलेली आहेत; त्यात सहल करण्याच्या मार्गावर बिर्स्माकचा एक पुतळा आहे.

ड्रेस्डेनचा एवढा नांवलौकिक होण्याचें मुख्य कारण म्हटलें म्हणजे येथें असलेला कलाकौशल्याच्या, साहित्याच्या व शास्त्रीय वस्तूंचा प्रचंड संग्रह होय. यांत पहिली जागा अजबखान्यांत असलेल्या चित्रांच्या दिवाणखाण्यास दिली पाहिजे. येथें २५०० चित्रें असून त्यांत इटालियन, डच व फ्लेमिश चित्रकलांचे उत्कृष्ट मासले आहेत. याशिवाय त्या अजवखान्यांत नक्षीकामांचा संग्रह आहे; त्यांत वर्गीकरण करून ठेवलेले चार लक्षांच्या वर नमुने आहेत. येथें ओतकामाचा जो संग्रह आहे, तो अशा रितीनें मांडून ठेवला आहे कीं, तो पाडून ईजिप्शियन व असीरियन कालापासून आतांपावेतों त्या कलेची वाढ कशी कशी होत गेली हें प्रेक्षकांच्या सहज ध्यानांत यावें. ‘जपानी राजमहालात’ सार्वजनिक ग्रंथसंग्रहालय आहे. त्यांत ४ लक्ष पुस्तकें, ३००० हस्तलेख व २०००० नकाशे आहेत. येथें ग्रीक व लॅटिन भाषेंतील उत्तम उत्तम प्राचीन ग्रंथ, वाङमयाच्या इतिहासावरील ग्रंथ, व जर्मनी, पोलंड व फ्रान्स यांच्या इतिहासावरील ग्रंथ पुष्कळ आहेत. या महालांत मोती, जवाहीर, व सोनें, रूपें, अंबर आणि हस्तिदंत यांवरील कलाकौशल्याची कामे, यांचा जसा संग्रह आहे तसा पृथ्वीवर अन्य कोठेंहि नाहीं. याशिवाय येथें नाण्यांचा व ऐतिहासिकद्दष्ट्या महत्वाच्या पुरातन शस्त्रास्त्रांचाहि संग्रह केला आहे.

या ठिकाणीं सुप्रसिद्ध अशा कित्येक शास्त्रीय मंडळ्या असून निरनिराळ्या प्रकारच्या पुष्कळ शिक्षणसंस्था आहेत. त्यांत कलाभुवन, गुरांच्या रोगांचें अध्ययन करण्याकरितां कॉलेज, अर्थशास्त्राची संस्था, गृहशिल्पशास्त्राची शाळा, संगीतकलांचे शिक्षण देण्याकरितां शाळा इत्यादिकांचा समावेश होतो.

ड्रेस्डेन हें लोहमार्गाचें एक केंद्रस्थान असून येथून उत्तर व मध्य जर्मनीच्या, आस्ट्रियाच्या किंवा पूर्वेच्या कोणत्याहि शहराशीं दळणवळण ठेवतां येतें. बर्लिनहून व्हिएन्नाकडे जाणारा मुख्य लोहमार्ग या शहरावरूनच जातो. याशिवाय एल्ब नदींतून बोहीमिया व मॅगडेबर्ग-हॅम्बर्गशीं आगबोटीनें व्यापार चालतो. चिनी मातीचीं भांडीं, सोन्यारूप्याचे दागिने, सिगारेट, चाकोलेट, रंगीत पोस्टकार्ड, सुगंधी सामान, गवती विणकाम, कृत्रिम फुलें, शेतकी आउतें, कागद, फोटोग्राफीचें सामान व शास्त्रीय उपकरणीं हे येथील मुख्य उद्योगधंदे आहेत.

हें शहर १२०६ सालच्या पूर्वीपासून अस्तित्वांत आहे. परंतु १८ व्या शतकाच्या पूर्वार्धापासूनच याला हल्लींचें स्वरूप थोडें थोडें येऊं लागलें. हें पूर्वीं एल्ब नदीच्या उजव्या किनार्‍यावर वसलेलें होतें. परंतु स. १४९१ त आग लागून या शहराची राखरांगोळी झाल्यामुळें तें पुन्हां वसवावें लागलें. १५ व्या शतकांत याला तटबंदी केली. ‘सात वर्षाच्या’ युद्धांत यावर कुलपी गोळ्यांचा भडिमार केला गेल्यामुळें याचें बरेंच नुकसान झालें. पुन्हां स. १८१३ त या शहराजवळ दोस्तांची व फ्रेंचाची लढाई झाली. नेपोलियनला जे मोठमोठे विजय मिळाले त्यांतील हा शेवटलाच होता. ही लढाई दोन दिवस चालली होती. यावेळीं दोस्तांकडे २ लक्ष, व फ्रेंचांकडे ९६००० फौज होती. या लढाईंत फ्रेंचांचे १०००० लोक मेले. दोस्ताकडील मेलेल्यांची, जखमी झालेल्यांची व कैदी झालेल्यांची संख्या ३८००० होती. फ्रेंचांच्या हातीं लागल्यावर त्यांनीं या शहराची तटबंदी पाडून टाकली. १८४९ सालच्या राज्यक्रांतींतहि याचें बरेच नुकसान झालें. हें स. १८६६ त प्रशियनानीं घेतलें, पण पुढें लवकरच त्यांनीं तें सोडून दिलें.

१९१९ सालच्या खानेसुमारींत ड्रेस्डेनची लोकसंख्या ५२९३२६ होती. महायुद्धांत जर्मनींतील इतर कोणत्याहि शहरांपेक्षां ड्रेस्डेन शहराचें अतिशय नुकसान झालें. ड्रेस्डेन हें ललितकलांचें माहेरघर असल्याकारणानें, विलासी वस्तूंचें तें प्रदर्शनगृह असल्याकारणानें तेथें दररोज परदेशीय पाहुणेमंडळी येत असत; व वाटेल तसा पैसा खर्च करीत असत, पण महायुद्ध सुरू झाल्यानंतर पाहुण्यांची संख्या नाहीशींच झाली. त्यामुळें तेथील वस्तूंचा खप नाहींसा झाला व अर्थातच ड्रेस्डेनची आर्थिक परिस्थिति खालावली. पुढें जर्मनींत ज्या वेळीं राज्यक्रांति घडून आली त्यावेळीं ड्रेस्डेनमध्यें कामगार लोकांत जहाल मतांचा प्रसार जारीनें झाला व त्यामुळें जहाल व मवाळांमध्यें दररोज खटके उडूं लागले. बंडखोर लोकांनीं खून जाळपोळ इत्यादि प्रकारास सुरवात केली. युद्धमंत्री न्यूरिंग याचा खून झाल्यामुळें तर सर्वत्र हाहा:कार उडाला. १९१४ सालापासून पुढें ड्रेस्डेन शहर विस्तृत करण्याची कल्पना विराम पावली. त्यामुळें घरें भाड्यानें मिळण्याचीहि टंचाई पडूं लागली. ड्रेस्डेनमधील म्युनिसिपालिटींत जहाल लोकांचें प्राबल्य असल्यामुळें नगरविस्ताराची कल्पना लवकर रूजण्याचा संभव नाहींसा झाला. सिगारेट तयार करण्याचा धंदा महायुद्धांत पूर्णपणें बसला. तरी पण हल्लीं तो पुन्हां सुरू झाला. ड्रेस्डेन येथील सर्व वस्तुसंग्रहालयें प्रेक्षणीय आहेत.

   

खंड १४ : जलपैगुरी - तपून  

 

 

 

  जलमस्तिष्क रोग
  जलयंत्रशास्त्र
  जलालपेठ
  जलालखंड
  जलालाबाद
  जलालाबाद, तहसील
  जलाली
  जलालुद्दीन मुहम्मद वल्खी
  जलालुद्दीन सयुती
  जलेश्वर
  जलेसर, तहसील
  जलोदर
  जलोपचार
  जव
  जवस
  जवादि डोंगर
  जवानबख्त मिर्झा
  जवासिया
  जव्हार
  जशपूर
  जसदन संस्थान
  जसपुर
  जसवंतनगर
  जसवंतसिंह, महाराणा
  जसील
  जस्टिन
  जस्टिनियन
  जस्त
  जस्सो
  जहागिराबाद
  जहागीर, जहागीरदार
  जहांगीर
  जहांगीर बादशहा
  जहाज फिरंगी
  जहाजपुर
  जहांदरशहा
  जहानआरा बेगम
  जहानाबाद
  जहनु
  जहलण
  जळगांव
  जळापूर
  जळापुर तालुका
  जळू
  जाई
  जाकोबाबाद
  जाखाऊ
  जाखन
  जांजगरि
  जाजमाउ
  जाट
  जाटपु
  जाटपोल
  जातक
  जाति
  जातिभेद
  जादम
  जादू
  जादूचा कंदील
  जाधव
  जाधवराई
  जॉन
  जानसाथ
  जॉनसन अॅंड्र
  जॉनसन, डॉय साम्युएल
  जानसार बावर
  जॉन, सेंट
  जानीबेग तुर्खन मिर्ज्ञा
  जानेफळ
  जानोजी निंबाळकर
  जाफना
  जाफरखान
  जाफराबाद
  जांब
  जांबवान
  जाबाल
  जांबु घोडा
  जाब्लोस्काव, पाल
  जांभळी जमीनदारी
  जांभूळ
  जांभेकर, बाळ गंगाधर
  जामखेड
  जामगड
  जामतारा
  जामदारखाना
  जामनगर
  जामनेर
  जामपुर
  जामराव कालवा
  जामी
  जामीनकी
  जामोद
  जाम्निया
  जायफळ, जायपत्री
  जारकर्म
  जॉर्ज टाऊन
  जॉर्ज राजे
  जॉर्जिया
  जालंदर, जिल्हा
  जालना
  जालवणकर, नारायणबोवा
  जालापहाड
  जालारी
  जालिआ
  जालोर
  जावजी दादाजी चौधरी
  जावड
  जावरा
  जावळी
  जावा
  जाविदखाना
  जासवंद
  जासी
  जासुंद
  जाहिरात
  जिऊ महाला
  जिगणी
  जिजाबाई
  जिजिराम
  जिंजी
  जितुलीया
  जिंतूर
  जिंद
  जिनकीर्ति
  जिनगर
  जिनप्रभ
  जिनीव्हा
  जिनेश्वरसुरि
  जिनोआ
  जिन्सीवाले, श्रीधर गणेश
  जिप्सी
  जिब्राल्टर
  जियागंज
  जिरंग
  जिरळ कामसोळी
  जिराफ
  जिंरार
  जिराईतखाना
  जिरें
  जिलेटिन
  जिवबादादा बाक्षी
  जीन मेरी रोलंड
  जीवकचिंतामणी
  जीवधन किल्ला
  जीवनकार्यविचार
  जीवन्मुक्त
  जुई
  जुगार
  जुगोस्लाव्हिया
  जुजुत्सु
  जुझोतिया ब्राह्मण
  जुडा
  जुडीआ
  जुतोघ
  जुनागड
  जुनापाणी
  जुनापादर
  जुनो
  जुनोना
  जुन्नर
  जुपिटर
  जुबल
  जुबो
  जुभखा
  जुव्हेनल
  जूब
  जूल, जेम्स प्रेस्कॉट
  जेऊर
  जेकब
  जेजाकभुक्ति उर्फ जिझोटी
  जेजुरी
  जेझील
  जेतपुर
  जेघे
  जेना
  जेपाळ
  जेफर्सन, थॉमस
  जेबील
  जेम्सटाऊन
  जेम्स मेरी सॅन्ड्स
  जेम्स राजे
  जेयोर
  जेरिको
  जेरिझिम
  जेरुसलेम
  जेरेसा
  जेर्हा
  जेलेपला
  जेल्डर्लंड
  जेवर
  जेव्होंन्स, विल्यम स्टॅनले
  जेष्ठमध
  जेसर
  जेसरी
  जेसलमीर
  जेसुइट लोक
  जेजोर, जिल्हा
  जेहोव्ह
  जैटिया
  जैटियापूर
  जैन, संप्रदाय
  जैनेंद्र व्याकरण
  जैमिनी
  जैस
  जैसवाय
  जोक्जाकर्त
  जोग, कृष्णाजी महादेव
  जोगापरमानंद
  जोगी
  जोगेश्वरी
  जोडिया
  जोतिबाचा डोंगर
  जोत्याजी केसरकर
  जोदिया
  जोधपुर
  जोधबाई
  जोन ऑफ आर्क
  जोनगन
  जोनपुर
  जोनराज
  जोन्स, सर विल्यम
  जोबत, संस्थान
  जोरा
  जोरिय
  जो-हाट
  जोवई
  जोशी
  जोशी, अण्णा मार्तंड
  जोशी, गणेश कृष्ण
  जोशी, गणेश वासुदेव
  जोशी, गणेश व्यंकटेश
  जोशी, चासकर
  जोशी, बारामतीकर
  जोशीमठ
  जोहानिस्बर्ग
  जोहानीझबर्ग
  जोहार
  जोही
  जोहोर
  जौगड
  जौहरीफरवी
  ज्यूटीगल्पा
  ज्योतिपंत महाभागवत
  ज्योति:शास्त्र
  ज्योतिष्टोम
  ज्योती
  ज्वर
  ज्वांग, पट्टुआ
  ज्वारी
  ज्वालामुखी
 
  झऊरी मुल्ला
  झगरपूर
  झज्जर
  झंझरपुर
  झमानशहा
  झमानिया
  झमीनदवार
  झरथुष्ट्र
  झलिदा
  झलून
  झाकाटेकस
  झांग, जिल्हा
  झांजी
  झांझमेर
  झांझीबार
  झाडीतेलंग
  झानेसव्हील
  झान्टे
  झान्थस
  झाफरखान
  झाफरवाल
  झाबिताखान
  झाबुआ
  झाबुलीस्तान
  झाबेल
  झांबेसी नदी
  झांबोअंग
  झामपोदर
  झामसिंग
  झामोरा
  झामोरीन
  झार
  झारगर जात
  झारा
  झारापाप्रा
  झा-होन
  झालकाटि
  झालरपाटण
  झालवान
  झालावाड
  झालावाड संस्थान
  झालोड
  झांशी, जिल्हा
  झांशीची राणी, लक्ष्मीबाई
  झिंगकलिंग हकमती
  झिगन
  झिंझुवाडा
  झितोमीर
  झिनत-उन-निसा बेगम
  झिंपी तौडू
  झियाउद्दीन बरनी
  झिरा
  झिरी
  झिवारत
  झीटून
  झीत्झ
  झीनवर
  झीनॉफानेझ
  झीलंड
  झुंगेरिया
  झुंझुनु
  झुबेदा खातुन
  झुब्दतुन्निसा
  झुरळ
  झुलफिकारखान
  झुलुलंड
  झूवा
  झूरिच
  झूसी
  झेंद-अवेस्ता
  झेनागा
  झेनाटा
  झेनिद
  झेनोफोन
  झेनोबिआ
  झेप्पेलिन, काऊंट फर्डिनंड
  झेब-उन्-निसा बेगम
  झेब्रा
  झेरबस्ट
  झेरिआ
  झेर्नोविट्झ
  झेलम
  झेलम कालवा
  झेलम नदी
  झेलम वसाहत
  झैदपूर
  झैनखान कोक
  झैनाबादी महाल
  झैनुल अबिदिन
  झैमुख्त
  झैसान
  झोडगे
  झोब जिल्हा
  झोला, एमिली एडवर्ड चार्लस
 
 
  टंकारी
  टक्कर देश
  टक्का
  टझी
  टनब्रिजवेल्स
  टरपेलट
  टर्गो, अॅन रॉबर्ट जॅक्स
  टनेंट
  टॅव्हर्नियर
  टॅसिटस कॉनेंलिअस
  टस्कुलम्
  टांकणखार
  टांक तहशील
  टाकळ
  टाकळ घांट
  टाकळा
  टांकळी
  टाकळी बुदुक
  टाकी
  टॉंगकिंग
  टांगानिका
  टांगानिका प्रदेश
  टागोर, देवेन्द्रनाथ
  टागोर, राजा सौरेन्द्र मोहन
  टाटा, जमशेटजी नसरवानजी
  टाटा, सर रतन
  टोंड, कर्नल
  टॉडहंटर, आयझॅक
  टान्जीर
  टापिओका(कासावा)
  टायको ब्राही
  टायग्रे
  टायबर
  टायबेरिअस
  टायर
  टाराक्विनी
  टारांटो
  टारिसेली, इव्हर्जिलिस्टा
  टारेटम्
  टॉके
  टानों
  टार्सस
  टालबॉट, विल्यम हेनरी
  टालमड
  टॉलस्टॉय, लिओ
  टॉलेमी क्लॉडिअम
  टॉलमी फिलाडेल्फस
  टालेरंड, पेरीगॉर्ड प्रिन्स
  टावी
  टासमन, अबेल जॅन्सेन
  टासी
  टिकमगड
  टिटवी
  टिटागड
  टिडोर
  टिन्डाल जॉन
  टिपगड डोंगर
  टिपरा जात
  टिप्पू सुलतान
  टिप्पेरा
  टिफ्लिस
  टिंबक्टु
  टिंबा
  टिबेस्टी
  टिम्माड
  टिरोल
  टिलोता खैरी
  टिल्सिट
  टिळक, बाळ गंगाधर
  टीजिआ
  टीरिआ
  टुलुझ
  टूर्नें
  टूलाँ
  टेकचंद मुनशी
  टेक्सस
  टेगर्नसी
  टेग्युसीगलपा
  टंट, पिटर गथ्री
  टेन, हिप्पोलाइट अडोल्फ
  टेनेस्सी
  टेंपलबार
  टेबल माउंटन
  टेंभुरणी
  टेमेश्वार
  टेराडेलफ्यूगो
  टेलर, फिलिप मेडोज
  टेसिफॉन
  टैन-शान पर्वत
  टोक, संस्थान
  टोकिओ
  टोगोलंड
  टोचीनदी
  टोन, थिओबाल्ड वूल्फ
  टोपल्या
  टोबेगो
  टोमाटो
  टोराँटो
  टोरी फत्तेपूर
  टोलेडो
  टोवला
  टोशाम
  टोळ
  टौंगी
  टौंगुप
  टौंगू
  टौंग्थ
  टौंग्यु
  ट्युनिस
  ट्युनीशिआ
  ट्यूस
  ट्रॅलिझ
  ट्रान्सवाल
  ट्राम्बे
  ट्रॉय अथवा ट्रोड
  ट्रिनिदाद
  ट्रिपोली, प्रांत
  ट्रिबिझाँड
  ट्रीएस्टे
  ट्रटिश्के, हेन्रिक व्हॉन
  ट्रेंट
  ट्विकनहॅम
  ट्विन, मार्क
 
  ठग-ठगी
  ठठ्ठा
  ठाकुर
  ठाकुरगांव
  ठाकूरदासबोवा
  ठाकूरद्वार
  ठाणभवान
  ठाणें
 
  डॅडी
  डॅन
  डॅनिएल
  डन् कर्कं
  डॅन्झिग
  डफरिन, लार्ड
  डफळे
  डंबल
  डबलबीन
  डंबार्टन
  डब्लिन
  डभई
  डमडम
  डरहॅम
  डर्बी
  डलहौसी, लॉर्ड
  डलास
  डहोमे
  डॉक
  डाका, जिल्हा
  डाकोर
  डांग
  डांगची
  डांगर
  डांगी
  डांग्या खोकला
  डाग्वेरे, एल्. जे. एम.
  डोन नदी
  डान्यूब नदी
  डाबी
  डामर
  डायमंड हारबर
  डायमंड बेट
  डायोजेनीस
  डार्टमाउथ
  डार्डानेल्स
  डार्विन, चार्लस रॉबर्ट
  डॉलफिनचें नोंज
  डाल्टन, जॉन
  डास
  डाहाणु
  डाळिंब
  डिंक
  डिकन्स, चार्लस
  डिकेमाली
  डिक्वेन्सि, थॉमस
  डिंगरी
  डिंगणकर, मोरो विश्वनाथ
  डिडीमी
  डिडेरोट डेनिस
  डिफो, ड्यानिअल
  डिवार, सर जेम्स
  डी अर्लेबर्ट
  डीग
  डीगची लढाई
  डी बॉइने
  डीसा
  डुकर
  डुकी
  डुक्करकंद
  डुंगर
  डुप्ले
  डुम जात
  डुरिअन
  डूलचेन्यो
  डूलाँग
  डेकॅपोलिस
  डेकाटें
  डेडिआगॅच
  डेन्मार्क
  डेन्व्हर
  डेमॉस्थेनीस
  डेमिएटा
  डेमोक्रिटस
  डेराइस्मायलखान
  डेरागाझीखान
  डेरागोपीपूर
  डेराजात
  डेरानानक
  डेरापूर
  डेलफाय
  डेलवेअर
  डेव्हनपोर्ट
  डेव्ही
  डेहराडून
  डोंगरगड
  डोंगरपाली
  डोंगरपुर
  डोंगराळी जमीनदारी
  डोंगरा
  डोंगरे, वासुदेव नारायण
  डोडोना
  डोनाटेलो
  डोंबगांव
  डोबरेनर
  डोंबारी
  डाब्रूजा
  डोम
  डोमल जात
  डोमिनिका
  डोरली
  डोव्हर
  डोहर
  ड्युडरनेक
  ड्युबॉपिएरी
  ड्युसेल्डॉर्फ
  ड्यूमा अलेक्झांडर
  ड्यूरर आल्ब्रेक्ट
  ड्रायडन, जॉन
  ड्रॉयमन
  ड्रेस्डेन
  ड्रोघेडा
  ड्विन्स्क
 
  ढक्की भाषा
  ढालगज
  ढालाईत
  ढीमर
  ढुंढये जैन
  ढेकूण
  ढेरा
  ढोर
 
 
  तगर
  तंगेल
  तंगौंग
  तंजावर
  तंजावरचें राजघराणें
  तडवी
  तंडागांव
  तंडो
  तंडोअडाम
  तंडोअलाहयार
  तंडोवागो
  तंडोमहमदखान
  तत्रक
  तंत्रग्रंथ
  तत्त्वज्ञान
  तनकपूर
  तनखा
  तनावल
  तनुकु तालुका
  तपकीर
  तपागच्छ
  तपून

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .