प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग चवदावा : जलपैगुरी - तपून

डहोमे - पश्चिम आफ्रिकेंतील एक देश. डहोमे येथें पूर्वी स्वतंत्र राज्य होतें. परंतु सध्यां तेथें फ्रेंच वसाहत आहे. याच्या दक्षिणेस गिनांचें आखात, पूर्वेस ब्रिटिश नायगेरिया, उत्तरेस व वायव्येस मध्य नायगरवरील फ्रेचांचा मुलूख, व पश्चिमेस टोगोलँड ही जर्मन वसाहत आहे. यांत बोर्गुच्या पश्चिम भागाचा समावेश होतो.

आंत पन्नास मैलपर्यंत हा देश सपाट आहे. पहिले एक दोन मैल चालून गेलें कीं रमणीय अरण्य लागतें. पन्नास मैलांपलीकडील अन्तर्भाग हा चढउतारांचा असून रुक्ष आहे. तुरळक जंगलांत मधून मधून नारळ, तमाल व ताडांचीं झाडें आहेत. नायगरकांठच्या प्रदेशांत सिंह पुष्कळ आढळतात.

समुद्रकिना-याजवळील प्रदेशांची हवा उष्ण व सर्द आहे. समुद्राजवळील सरासरी उष्णमान सुमारें ८० अंश आहे. किनार्‍याजवळील भागांतले लोक शुद्भ निग्रो वंशाचे आहेत. डाहोमी लोकांनां त्यांच्या स्वत:च्या भाषेंत फॉन अथवा फाविन असें म्हणतात. हें उंच, मजबूत बाध्यांचे, मानी, परकीयांशीं सभ्यपणें वागणारे, लढवय्ये व व्यापारांत दक्ष असे लोक आहेत. इस्लामधर्मीय झालेले कांहीं लोक उत्तर भागांत आहेत. पण खुद्द डाहोमी लोक भुताखेताची पूजा करणारे व क्षुद्र देवतोपासक आहेत. हे लोक बहुधा शेतकी व व्यापारावर आपली उपजीविका करतात. येथील जमीन निसर्गत:च सुपीक व लागवडीस योग्य अशी आहे. येथील मुख्य उत्पन्नाची बाब म्हणजे ताडाचें तेल होय. मका, रताळीं, केळीं, नारळ, संत्रीं, लिंबे, व सफरचंद वगैरे जिन्नस होतात. रबराचीं झाडेंहि आहेत. व्यापार बहुतेक जर्मनी व ग्रेटब्रिटनशीं आहे. कोटोनुपासून नायगरपर्यंत आगगाडीचा मुख्य रस्ता असून त्यापासून वसाहतीच्या पूर्वभागांत एक फाटा नेलेला आहे. आगबोट, तारायंत्रें वगैरे दळणवळणाचीं साधनें आहेतच.

येथील राज्यकारभार लेफ्टनंट गव्हर्नर पाहतो व त्याला मदतगार म्हणून सरकारी व बिनसरकारी लोकांचें एक सल्लागार मंडळ आहे. राज्यकारभराच्या सोयीकरितां वसाहतीचे लहान लहान प्रांत(विभाग) केले असून तद्देशीय संस्थानांत फ्रेंच सरकार होतांहोईतों तेथीलच कायदे लागू करतें. तथापि फ्रेंच कायद्यांच्या संरक्षणाखालीं राहण्याची तद्देशीयांनां मनाई नाहीं.

सतराव्या शतकाच्या आरंभापासून डहोमेच्या इतिहासाला सुरुवात होते. त्यावेळीं सध्यां आपण ज्याला डहोमे देश म्हणतो, तो अलादा अथवा आद्र्राच्या विस्तीर्ण राज्यांत समाविष्ट झाला होता. त्या देशाची अलादा ही राजधानी तेथील राजाच्या मृत्यूनंतर विस्कळित होऊन तीन निराळीं राज्यें निर्माण करण्यांत आलीं, त्यापैकीं डहोमेचें राज्य एक होय. १७२४-२८ त डाहोमी लोकांनीं अलादा व व्हायदा जिंकलें. १९ व्या शतकाच्या आरंभास पोर्टोनोव्हो हें डहोमेचें मांडलिक बनलें. यावेळीं गीझो हा राजा राज्य करीत होता. यानें अमेझॉन स्त्रियांचें पथक जास्त संघटित व जोरदार करून आपली राज्यमर्यादा उत्तरेपर्यंत रेटीत नेली. १८५१ सालीं यानें फ्रान्सशीं व्यापारी तह करून व्हायदा येथील फ्रेंचांच्या मुलुखाला हात न लावण्याचें अभिवचन दिले. १८५८ सालीं गीझो हा मरण पावला व त्याचा मुलगा ग्लेगल हा राज्यारूढ झाला.

ग्लेगलनें तद्देशीय ख्रिस्तानुयायांचा छळ मांडल्यामुळें व गुलामांच्या व्यापाराला उत्तेजन दिल्यामुळें त्याचें व ग्रेटब्रिटनचें वैर सुरू झालें. त्याचप्रमाणें फ्रान्सशीं तेढ पडून १८६३ सालीं फ्रान्सनें पोर्टोनोव्हो आपल्या संरक्षणाखालीं घेतलें. १८८२ च्या सुमारास यूरोपांतील राष्ट्रांत आफ्रिकेंतील प्रदेश काबीज करण्यासंबंधानें झुंज लागली होती. १८८९ च्या करारनाम्यान्वयें इंग्लंडनें फ्रान्सला कोटोनु देऊन टाकलें पण त्याच वर्षी ग्लेगल व फ्रेंच यांत बेबनाव उत्पन्न झाला. ग्लेगल यानें कोटोनु येथील जकात वसूलीचा व पोर्टोनोव्होच्या राजास पदच्युत करण्याचा हक्क आपला आहे असें म्हणून पोर्टोनोव्हाच्या राजावर स्वारी केली; परंतु दुर्देवानें मध्येंच तो मृत्यु पावल्यामुळें त्याचे सारे बेत जागच्याजागीच जिरले. त्याच मुलगा बेहांझिन याचें व फ्रेंचांचें युद्भ माजून बेहांझिनला कोटोनु व पोर्टोनोव्हो फ्रान्सला देणें भाग पडलें. परंतु १८९२ त पुन: फ्रान्स व डहोमेंत युद्भ उपस्थित होऊन बेहांझिनला, फ्रान्सला दातीं तण धरूण शरण येणें भाग पडलें. १९०६ सालीं बेहांझिन अल्जीरिआ येथें मरण पावला.

याप्रमाणें डहोमेचें स्वतंत्र अस्तित्व नाहींसें झालें. फ्रेंचांनीं डहोमेचे अबोमे व अलादा असे दोन भाग करून आबोमेच्या राज्यावर बेहांझिनच्या भावास बसविलें, व्हायदा व जवळचा प्रांत फ्रान्सला जोडला व बाकीच्याचें डहोमेच्या फ्रेंच संरक्षित संस्थानांत रूपांतर करण्यांत आलें. फ्रेचांविरुद्भ कट करण्याच्या आरोपावरून अबोमे येथील रापुत्राला इ. स. १९०० मध्यें हद्दपार करण्यांत आलें. १८९७ च्या फ्रान्स व जर्मनीमधील करारनाम्यानें डहोमेची पश्चिम मर्यादा ठरविण्यांत आली व १८९८ च्या इंग्लंड व फ्रान्स मधील करारानें पूर्व सरहद्द ठरविण्यांत आली.

डहोमे येथील लोकांच्या चलीरीती चमत्कारिक व अंगावर शहारे आणण्यासारख्या होत्या. राजा मरण पावला म्हणजे त्याच्या थडग्यावर पुरुष व बायका यांचा बळी देण्यांत येई. या चालीचा उद्देश राजाला परलोकीं बायका व नोकर मिळावेत असा होता. डहोमे येथील लक्षांत ठेवण्यासारखी संस्था म्हणजे बायकांनां लष्करी शिक्षण देणें ही होय. जेवढया म्हणून अविवाहित बायका असत तेवढया सार्‍यांवर राजाचा अप्रतिहत ताबा असे. आवडीच्या स्त्रियांबरोबर एकतर तो लग्न लावी अथवा त्यांनां सैन्यांत पाठवी. या स्त्रियांचें पथक डहोमेंत अत्यंन्त उत्तम गणलें जात असें. या बायकांची सहनशक्ति कमालीची असे अशी पुष्कळ यूरोपियनांनीं साक्ष दिली आहे. असें सांगतात कीं या बायका आपल्या बचावाची तजवीज न करतां अनवाणी पायानीं शत्रूवर छापा घालीत व एकदम नाहींशा होत.

   

खंड १४ : जलपैगुरी - तपून  

 

 

 

  जलमस्तिष्क रोग
  जलयंत्रशास्त्र
  जलालपेठ
  जलालखंड
  जलालाबाद
  जलालाबाद, तहसील
  जलाली
  जलालुद्दीन मुहम्मद वल्खी
  जलालुद्दीन सयुती
  जलेश्वर
  जलेसर, तहसील
  जलोदर
  जलोपचार
  जव
  जवस
  जवादि डोंगर
  जवानबख्त मिर्झा
  जवासिया
  जव्हार
  जशपूर
  जसदन संस्थान
  जसपुर
  जसवंतनगर
  जसवंतसिंह, महाराणा
  जसील
  जस्टिन
  जस्टिनियन
  जस्त
  जस्सो
  जहागिराबाद
  जहागीर, जहागीरदार
  जहांगीर
  जहांगीर बादशहा
  जहाज फिरंगी
  जहाजपुर
  जहांदरशहा
  जहानआरा बेगम
  जहानाबाद
  जहनु
  जहलण
  जळगांव
  जळापूर
  जळापुर तालुका
  जळू
  जाई
  जाकोबाबाद
  जाखाऊ
  जाखन
  जांजगरि
  जाजमाउ
  जाट
  जाटपु
  जाटपोल
  जातक
  जाति
  जातिभेद
  जादम
  जादू
  जादूचा कंदील
  जाधव
  जाधवराई
  जॉन
  जानसाथ
  जॉनसन अॅंड्र
  जॉनसन, डॉय साम्युएल
  जानसार बावर
  जॉन, सेंट
  जानीबेग तुर्खन मिर्ज्ञा
  जानेफळ
  जानोजी निंबाळकर
  जाफना
  जाफरखान
  जाफराबाद
  जांब
  जांबवान
  जाबाल
  जांबु घोडा
  जाब्लोस्काव, पाल
  जांभळी जमीनदारी
  जांभूळ
  जांभेकर, बाळ गंगाधर
  जामखेड
  जामगड
  जामतारा
  जामदारखाना
  जामनगर
  जामनेर
  जामपुर
  जामराव कालवा
  जामी
  जामीनकी
  जामोद
  जाम्निया
  जायफळ, जायपत्री
  जारकर्म
  जॉर्ज टाऊन
  जॉर्ज राजे
  जॉर्जिया
  जालंदर, जिल्हा
  जालना
  जालवणकर, नारायणबोवा
  जालापहाड
  जालारी
  जालिआ
  जालोर
  जावजी दादाजी चौधरी
  जावड
  जावरा
  जावळी
  जावा
  जाविदखाना
  जासवंद
  जासी
  जासुंद
  जाहिरात
  जिऊ महाला
  जिगणी
  जिजाबाई
  जिजिराम
  जिंजी
  जितुलीया
  जिंतूर
  जिंद
  जिनकीर्ति
  जिनगर
  जिनप्रभ
  जिनीव्हा
  जिनेश्वरसुरि
  जिनोआ
  जिन्सीवाले, श्रीधर गणेश
  जिप्सी
  जिब्राल्टर
  जियागंज
  जिरंग
  जिरळ कामसोळी
  जिराफ
  जिंरार
  जिराईतखाना
  जिरें
  जिलेटिन
  जिवबादादा बाक्षी
  जीन मेरी रोलंड
  जीवकचिंतामणी
  जीवधन किल्ला
  जीवनकार्यविचार
  जीवन्मुक्त
  जुई
  जुगार
  जुगोस्लाव्हिया
  जुजुत्सु
  जुझोतिया ब्राह्मण
  जुडा
  जुडीआ
  जुतोघ
  जुनागड
  जुनापाणी
  जुनापादर
  जुनो
  जुनोना
  जुन्नर
  जुपिटर
  जुबल
  जुबो
  जुभखा
  जुव्हेनल
  जूब
  जूल, जेम्स प्रेस्कॉट
  जेऊर
  जेकब
  जेजाकभुक्ति उर्फ जिझोटी
  जेजुरी
  जेझील
  जेतपुर
  जेघे
  जेना
  जेपाळ
  जेफर्सन, थॉमस
  जेबील
  जेम्सटाऊन
  जेम्स मेरी सॅन्ड्स
  जेम्स राजे
  जेयोर
  जेरिको
  जेरिझिम
  जेरुसलेम
  जेरेसा
  जेर्हा
  जेलेपला
  जेल्डर्लंड
  जेवर
  जेव्होंन्स, विल्यम स्टॅनले
  जेष्ठमध
  जेसर
  जेसरी
  जेसलमीर
  जेसुइट लोक
  जेजोर, जिल्हा
  जेहोव्ह
  जैटिया
  जैटियापूर
  जैन, संप्रदाय
  जैनेंद्र व्याकरण
  जैमिनी
  जैस
  जैसवाय
  जोक्जाकर्त
  जोग, कृष्णाजी महादेव
  जोगापरमानंद
  जोगी
  जोगेश्वरी
  जोडिया
  जोतिबाचा डोंगर
  जोत्याजी केसरकर
  जोदिया
  जोधपुर
  जोधबाई
  जोन ऑफ आर्क
  जोनगन
  जोनपुर
  जोनराज
  जोन्स, सर विल्यम
  जोबत, संस्थान
  जोरा
  जोरिय
  जो-हाट
  जोवई
  जोशी
  जोशी, अण्णा मार्तंड
  जोशी, गणेश कृष्ण
  जोशी, गणेश वासुदेव
  जोशी, गणेश व्यंकटेश
  जोशी, चासकर
  जोशी, बारामतीकर
  जोशीमठ
  जोहानिस्बर्ग
  जोहानीझबर्ग
  जोहार
  जोही
  जोहोर
  जौगड
  जौहरीफरवी
  ज्यूटीगल्पा
  ज्योतिपंत महाभागवत
  ज्योति:शास्त्र
  ज्योतिष्टोम
  ज्योती
  ज्वर
  ज्वांग, पट्टुआ
  ज्वारी
  ज्वालामुखी
 
  झऊरी मुल्ला
  झगरपूर
  झज्जर
  झंझरपुर
  झमानशहा
  झमानिया
  झमीनदवार
  झरथुष्ट्र
  झलिदा
  झलून
  झाकाटेकस
  झांग, जिल्हा
  झांजी
  झांझमेर
  झांझीबार
  झाडीतेलंग
  झानेसव्हील
  झान्टे
  झान्थस
  झाफरखान
  झाफरवाल
  झाबिताखान
  झाबुआ
  झाबुलीस्तान
  झाबेल
  झांबेसी नदी
  झांबोअंग
  झामपोदर
  झामसिंग
  झामोरा
  झामोरीन
  झार
  झारगर जात
  झारा
  झारापाप्रा
  झा-होन
  झालकाटि
  झालरपाटण
  झालवान
  झालावाड
  झालावाड संस्थान
  झालोड
  झांशी, जिल्हा
  झांशीची राणी, लक्ष्मीबाई
  झिंगकलिंग हकमती
  झिगन
  झिंझुवाडा
  झितोमीर
  झिनत-उन-निसा बेगम
  झिंपी तौडू
  झियाउद्दीन बरनी
  झिरा
  झिरी
  झिवारत
  झीटून
  झीत्झ
  झीनवर
  झीनॉफानेझ
  झीलंड
  झुंगेरिया
  झुंझुनु
  झुबेदा खातुन
  झुब्दतुन्निसा
  झुरळ
  झुलफिकारखान
  झुलुलंड
  झूवा
  झूरिच
  झूसी
  झेंद-अवेस्ता
  झेनागा
  झेनाटा
  झेनिद
  झेनोफोन
  झेनोबिआ
  झेप्पेलिन, काऊंट फर्डिनंड
  झेब-उन्-निसा बेगम
  झेब्रा
  झेरबस्ट
  झेरिआ
  झेर्नोविट्झ
  झेलम
  झेलम कालवा
  झेलम नदी
  झेलम वसाहत
  झैदपूर
  झैनखान कोक
  झैनाबादी महाल
  झैनुल अबिदिन
  झैमुख्त
  झैसान
  झोडगे
  झोब जिल्हा
  झोला, एमिली एडवर्ड चार्लस
 
 
  टंकारी
  टक्कर देश
  टक्का
  टझी
  टनब्रिजवेल्स
  टरपेलट
  टर्गो, अॅन रॉबर्ट जॅक्स
  टनेंट
  टॅव्हर्नियर
  टॅसिटस कॉनेंलिअस
  टस्कुलम्
  टांकणखार
  टांक तहशील
  टाकळ
  टाकळ घांट
  टाकळा
  टांकळी
  टाकळी बुदुक
  टाकी
  टॉंगकिंग
  टांगानिका
  टांगानिका प्रदेश
  टागोर, देवेन्द्रनाथ
  टागोर, राजा सौरेन्द्र मोहन
  टाटा, जमशेटजी नसरवानजी
  टाटा, सर रतन
  टोंड, कर्नल
  टॉडहंटर, आयझॅक
  टान्जीर
  टापिओका(कासावा)
  टायको ब्राही
  टायग्रे
  टायबर
  टायबेरिअस
  टायर
  टाराक्विनी
  टारांटो
  टारिसेली, इव्हर्जिलिस्टा
  टारेटम्
  टॉके
  टानों
  टार्सस
  टालबॉट, विल्यम हेनरी
  टालमड
  टॉलस्टॉय, लिओ
  टॉलेमी क्लॉडिअम
  टॉलमी फिलाडेल्फस
  टालेरंड, पेरीगॉर्ड प्रिन्स
  टावी
  टासमन, अबेल जॅन्सेन
  टासी
  टिकमगड
  टिटवी
  टिटागड
  टिडोर
  टिन्डाल जॉन
  टिपगड डोंगर
  टिपरा जात
  टिप्पू सुलतान
  टिप्पेरा
  टिफ्लिस
  टिंबक्टु
  टिंबा
  टिबेस्टी
  टिम्माड
  टिरोल
  टिलोता खैरी
  टिल्सिट
  टिळक, बाळ गंगाधर
  टीजिआ
  टीरिआ
  टुलुझ
  टूर्नें
  टूलाँ
  टेकचंद मुनशी
  टेक्सस
  टेगर्नसी
  टेग्युसीगलपा
  टंट, पिटर गथ्री
  टेन, हिप्पोलाइट अडोल्फ
  टेनेस्सी
  टेंपलबार
  टेबल माउंटन
  टेंभुरणी
  टेमेश्वार
  टेराडेलफ्यूगो
  टेलर, फिलिप मेडोज
  टेसिफॉन
  टैन-शान पर्वत
  टोक, संस्थान
  टोकिओ
  टोगोलंड
  टोचीनदी
  टोन, थिओबाल्ड वूल्फ
  टोपल्या
  टोबेगो
  टोमाटो
  टोराँटो
  टोरी फत्तेपूर
  टोलेडो
  टोवला
  टोशाम
  टोळ
  टौंगी
  टौंगुप
  टौंगू
  टौंग्थ
  टौंग्यु
  ट्युनिस
  ट्युनीशिआ
  ट्यूस
  ट्रॅलिझ
  ट्रान्सवाल
  ट्राम्बे
  ट्रॉय अथवा ट्रोड
  ट्रिनिदाद
  ट्रिपोली, प्रांत
  ट्रिबिझाँड
  ट्रीएस्टे
  ट्रटिश्के, हेन्रिक व्हॉन
  ट्रेंट
  ट्विकनहॅम
  ट्विन, मार्क
 
  ठग-ठगी
  ठठ्ठा
  ठाकुर
  ठाकुरगांव
  ठाकूरदासबोवा
  ठाकूरद्वार
  ठाणभवान
  ठाणें
 
  डॅडी
  डॅन
  डॅनिएल
  डन् कर्कं
  डॅन्झिग
  डफरिन, लार्ड
  डफळे
  डंबल
  डबलबीन
  डंबार्टन
  डब्लिन
  डभई
  डमडम
  डरहॅम
  डर्बी
  डलहौसी, लॉर्ड
  डलास
  डहोमे
  डॉक
  डाका, जिल्हा
  डाकोर
  डांग
  डांगची
  डांगर
  डांगी
  डांग्या खोकला
  डाग्वेरे, एल्. जे. एम.
  डोन नदी
  डान्यूब नदी
  डाबी
  डामर
  डायमंड हारबर
  डायमंड बेट
  डायोजेनीस
  डार्टमाउथ
  डार्डानेल्स
  डार्विन, चार्लस रॉबर्ट
  डॉलफिनचें नोंज
  डाल्टन, जॉन
  डास
  डाहाणु
  डाळिंब
  डिंक
  डिकन्स, चार्लस
  डिकेमाली
  डिक्वेन्सि, थॉमस
  डिंगरी
  डिंगणकर, मोरो विश्वनाथ
  डिडीमी
  डिडेरोट डेनिस
  डिफो, ड्यानिअल
  डिवार, सर जेम्स
  डी अर्लेबर्ट
  डीग
  डीगची लढाई
  डी बॉइने
  डीसा
  डुकर
  डुकी
  डुक्करकंद
  डुंगर
  डुप्ले
  डुम जात
  डुरिअन
  डूलचेन्यो
  डूलाँग
  डेकॅपोलिस
  डेकाटें
  डेडिआगॅच
  डेन्मार्क
  डेन्व्हर
  डेमॉस्थेनीस
  डेमिएटा
  डेमोक्रिटस
  डेराइस्मायलखान
  डेरागाझीखान
  डेरागोपीपूर
  डेराजात
  डेरानानक
  डेरापूर
  डेलफाय
  डेलवेअर
  डेव्हनपोर्ट
  डेव्ही
  डेहराडून
  डोंगरगड
  डोंगरपाली
  डोंगरपुर
  डोंगराळी जमीनदारी
  डोंगरा
  डोंगरे, वासुदेव नारायण
  डोडोना
  डोनाटेलो
  डोंबगांव
  डोबरेनर
  डोंबारी
  डाब्रूजा
  डोम
  डोमल जात
  डोमिनिका
  डोरली
  डोव्हर
  डोहर
  ड्युडरनेक
  ड्युबॉपिएरी
  ड्युसेल्डॉर्फ
  ड्यूमा अलेक्झांडर
  ड्यूरर आल्ब्रेक्ट
  ड्रायडन, जॉन
  ड्रॉयमन
  ड्रेस्डेन
  ड्रोघेडा
  ड्विन्स्क
 
  ढक्की भाषा
  ढालगज
  ढालाईत
  ढीमर
  ढुंढये जैन
  ढेकूण
  ढेरा
  ढोर
 
 
  तगर
  तंगेल
  तंगौंग
  तंजावर
  तंजावरचें राजघराणें
  तडवी
  तंडागांव
  तंडो
  तंडोअडाम
  तंडोअलाहयार
  तंडोवागो
  तंडोमहमदखान
  तत्रक
  तंत्रग्रंथ
  तत्त्वज्ञान
  तनकपूर
  तनखा
  तनावल
  तनुकु तालुका
  तपकीर
  तपागच्छ
  तपून

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .