प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग चवदावा : जलपैगुरी - तपून

ट्रेंट – ऑस्ट्रियाच्या ताब्यांत असलेल्या टिरोल प्रांताच्या दक्षिण भागाची राजधानी. अ‍ॅडीजे नावाच्या एका नदीच्या तीरावर हे शहर वसलेले असून शहराच्या भोवती प्रचंड तट असल्यामुळे व चोहोबाजूनें मधून मधून बुरूज असल्यानें या शहराला फार बळकटी आली आहे. या शहराच्या जवळच थोड्याशा अंतरावर डॉस ट्रॆंटो नावाचा एक अभेद्य किल्ला आहे व अशाच प्रकारचे किल्ले ट्रेंटच्या इतर दिशांनाहि बांधलेले आहेत. या शहरांत मोठे राजवाडे असून शहर फार रमणीय आहे. अजबखाने, भव्य प्रार्थनामंदिरे, मोठे ग्रंथसंग्रहालय, डॉंटे कवीचा पुतळा, विस्तीर्ण टाऊनहाल यामुळें तर शहराच्या रमणीयतेत भरच पडली आहे. ट्रेंट हे उद्योगधंदे अगर व्यापारासाठी मुळीच प्रसिद्ध नाही. ऎतिहासिकदृष्ट्या ट्रेंटला पुष्कळ महत्त्व आहे. ट्रेंटच्या इतिहासांत ‘कौंसिल ऑफ ट्रेंट’ उर्फ ट्रेंटची धर्मपरिषद इला फार महत्त्व प्राप्त झालें आहे.

 १५ व्या शतकांमध्ये पोपच्या सत्तेलाहि नियंत्रण घालणारे एक धर्ममंडळ असावें अशी इच्छा लोकांच्या मनांत प्रादुर्भूत झाली होती व कान्स्टंटस व बसेल येथें तशा प्रकारची धर्ममंडळे स्थापन करण्याचा प्रयत्न झाला होता. पण आपल्या धर्माविरुद्ध, दुसरीकडे आश्रय मागण्याचा कोणालाहि अधिकार नाही असें पोपनें जाहीर केलें. त्यामुळे लोकांना चीड आली. पोपच्या जुलमी आज्ञामध्यें सुधारणा घडून आणविण्याची जरूरी तीव्रतेने भासू लागली. फ्रान्सचा बादशाहा, चार्लस बादशाहा, व जर्मनीतील राजे इत्यादि सर्व राजकीय सत्ताधीशांनीहि पोपच्या सत्तेला आळा घालणारे धर्ममंडळ असावें असें अट्टाहासाने प्रतिपादन केले. चार्लस राजाने मोठी धर्मपरिषद भरविण्याची सूचना केली व त्याप्रमाणे पोपकडूनच त्यानें त्याबद्दलचे एक फर्मान काढवले. ट्रेंट येथें ही बैठक भरण्याचे ठरलें. बैठकीपुढें तीन महत्त्वाचे मुद्दें चर्चेला निघावयाचे ठरलें होतें. (१) धार्मिक मतमतांतराचा गलबला अधिकारयुक्त वाणीनें मिटवणें, (२) धर्मसंस्थांमधील अव्यवस्थेमध्यें सुधारणा करणें (३) ख्रिस्तेतरांच्या विरुद्ध मोहीम काढण्याचा विचार करणें.

पण फर्मान निघालें तरी पोपनें शक्य तितकी दिरंगाई करून परिषद लांबेल तितकी लांबवण्याचा प्रयत्न केला. पण शेवटी सन १५४५ च्या डिसेंबर महिन्याच्या १३ व्या तारखेस धर्मपरिषदेला सुरुवात झाली. पण धर्मपरिषदेचे कार्य कशा प्रकारें चालवण्यांत यावें यासंबंधीची निश्चित दिशाच धर्मपरिषदेने आखली नसल्यामुळें पोपनें ठरविलेल्या दिशेनेच धर्मपरिषदेचे कार्य चालावें असें ठरलें. ट्रेंटमध्ये इटालियन प्रतिनिधीचे बहुमत असल्याकारणानें व बाहेरच्या देशांतील पुष्कळसें प्रतिनिधि येणें शक्य नसल्यामुळें पोपचाच पक्ष प्रबल होता. सभेचा अध्यक्षहि पोपचाच पक्षपाती असल्यामुळें रोमन कॅथॉलिकांचेंच वर्चस्व अधिक होतें.

त्यामुळें चार्ल्स राजाला चीड आली. पुढें ट्रेंटमध्यें सांथीचा उपद्रव झाल्याच्या निमित्तावरून बोलोना येथें बैठक सुरू व्हावयाचें पोपनें ठरविलें. यामुळें चार्लसनें पोपला न विचारतां ऑग्सबर्ग येथें रोमन कॅथॉलिक व प्राटेस्टंट या दोन्ही धर्मपंथांची छोटीसी परिषद भरविली व ट्रेंटच्या धर्मपरिषदेची बैठक खलास होऊन तींतील ठराव सगळीकडे जाहीर होईपावेतों, आंग्सबर्गमधील परिषदेनें केलेले ठराव आपल्या साम्राज्यांत बंधनकारक आहेत असें त्यानें जाहीर केलें. अशा रीतीनें चार्ल्स व पोप यांच्यामध्यें बेबनाव होऊन त्याचे भयंकर परिणाम होतील असें दिसूं लागलें. पण याच आणीबाणीच्या प्रसंगीं पोप हा ख्रिस्तवासी झाल्यामुळें सर्व परिस्थितीला निराळेंच वळण लागलें.

मृत पोपच्या गादीवर तिसरा ज्यूलियस हा बसला. यानें १५५१ सालीं कार्डिनल क्रेसेंटियोच्या अध्यक्षतेखालीं, ट्रेंट येथें चाललेली व मध्यंतरी बंद पडलेली धर्मपरिषद पुन्हां बोलावली. या धर्मपरिषदेस जेसुईट, लायनेझ, सल्मेरॉन इत्यादि धर्मपंथांचेहि प्रतिनिधि घेण्यांत आले. चार्लस राजाच्या आज्ञेवरून, जर्मन प्राटेस्टंट प्रतिनिधींनींहि या परिषदेंत भाग घेतला. पण फ्रेंचांचा एकहि प्रतिनिधी आला नाहीं व स्पेनच्या धर्मगुरूनींहि तटस्थ राहवयाचें ठरविलें. इतक्यांत सन १५५२ मध्यें सॅक्सनीच्या राजानें बंडाचें निशाण उभारल्यामुळें धर्मपरिषदेचें कार्य लांबणीवर टाकण्यांत आलें.

पुढें १० वर्षानंतर ट्रेंट येथें तिसर्‍यांदा धर्मपरिषद भरली. सन १८६२ च्या जानेवारीमध्यें या परिषदेच्या कामास सुरवात झाली. प्रॉटेस्टंट प्रतिनिधीहि या बैठकीस हजर होते. पण मागील अपुर्‍या राहिलेल्या परिषदेचाच उत्तरभाग म्हणजे ही परिषद असें चौथ्या पायसनें जाहीर केलें. त्याला कोणच कबूल होईनात. मागील धर्मपरिषदेच्याहून ही पूर्ण स्वतंत्र परिषद आहे व तिला मागील परिषदांमधील ठराव रद्द करण्याची अखत्यारी आहे असें प्रॉटेस्टंट व फ्रेंच प्रतिनिधी यांचें म्हणणें पडलें. शेवटीं कसा तरी समेट होऊन परिषदेच्या कार्यास सुरवात झाली. परिषदेंत कांहीं महत्त्वाचे ठराव पास झाले पण धर्मसंस्थांमधील दोष नाहीसें करण्याचें जें मुख्य काम तें अपुरेंच राहिलें. पोपची सत्ता पूर्वीप्रमाणेंच दृढमूल राहिली. धर्मपरिषदेचे ठराव पोपच्या संमतिशिवाय बंधनकारक व्हावयाचे नाहींत असा ठराव पास झाला. धर्मविरुध्द पुस्तकें कोणतीं आहेत हें ठरविणें, धर्मग्रंथ प्रसिध्द करणें इत्यादि संबंधीचें सर्व अधिकार पोपला देण्यांत आले. तात्पर्य धर्मपरिषदेचा मूळ हेतु तडीस गेला नाहीं.

पण या धर्मपरिषदेच्या ठरावाला फ्रान्सच्या बादशहानीं व स्पेनच्या बादशाहाच्या प्रतिनिधींनीं संमत्ति दिली नाहीं. तात्त्विक स्वरूपाच्या ठरावांनां विशेष विरोध करण्यांत आला नाहीं. पण आचारविषयक ठरावानें धार्मिक सत्ता व ऐहिक राजसत्ता यांच्यामध्यें विरोध उत्पन्न होण्याचा फार संभव असल्यामुळें या प्रकारच्या ठरावांनां फ्रेंच व स्पॅनिश राजांनीं संमति देण्याचें नाकारलें. त्यामुळें या आचारविषयक ठरावांनां कोणीची विचारीनासें झालें. तथापि ट्रेंटच्या धर्मपरिषदेनें लोकांमध्यें धर्मविषयक जागृती उत्पन्न केली. रोमन कॅथॉलिक लोकांची संघटना करून प्रॉटेस्टंटांना प्रबल शत्रु निर्माण केला; पोपचें अबाधित वर्चस्व स्थापन केलें एवढें मात्र खरें व या दृष्टीनें या धर्मपरिषदेचें यूरोपच्या धार्मिक चळवळीच्या इतिहासांत फार महत्त्व आहे.

   

खंड १४ : जलपैगुरी - तपून  

 

 

 

  जलमस्तिष्क रोग
  जलयंत्रशास्त्र
  जलालपेठ
  जलालखंड
  जलालाबाद
  जलालाबाद, तहसील
  जलाली
  जलालुद्दीन मुहम्मद वल्खी
  जलालुद्दीन सयुती
  जलेश्वर
  जलेसर, तहसील
  जलोदर
  जलोपचार
  जव
  जवस
  जवादि डोंगर
  जवानबख्त मिर्झा
  जवासिया
  जव्हार
  जशपूर
  जसदन संस्थान
  जसपुर
  जसवंतनगर
  जसवंतसिंह, महाराणा
  जसील
  जस्टिन
  जस्टिनियन
  जस्त
  जस्सो
  जहागिराबाद
  जहागीर, जहागीरदार
  जहांगीर
  जहांगीर बादशहा
  जहाज फिरंगी
  जहाजपुर
  जहांदरशहा
  जहानआरा बेगम
  जहानाबाद
  जहनु
  जहलण
  जळगांव
  जळापूर
  जळापुर तालुका
  जळू
  जाई
  जाकोबाबाद
  जाखाऊ
  जाखन
  जांजगरि
  जाजमाउ
  जाट
  जाटपु
  जाटपोल
  जातक
  जाति
  जातिभेद
  जादम
  जादू
  जादूचा कंदील
  जाधव
  जाधवराई
  जॉन
  जानसाथ
  जॉनसन अॅंड्र
  जॉनसन, डॉय साम्युएल
  जानसार बावर
  जॉन, सेंट
  जानीबेग तुर्खन मिर्ज्ञा
  जानेफळ
  जानोजी निंबाळकर
  जाफना
  जाफरखान
  जाफराबाद
  जांब
  जांबवान
  जाबाल
  जांबु घोडा
  जाब्लोस्काव, पाल
  जांभळी जमीनदारी
  जांभूळ
  जांभेकर, बाळ गंगाधर
  जामखेड
  जामगड
  जामतारा
  जामदारखाना
  जामनगर
  जामनेर
  जामपुर
  जामराव कालवा
  जामी
  जामीनकी
  जामोद
  जाम्निया
  जायफळ, जायपत्री
  जारकर्म
  जॉर्ज टाऊन
  जॉर्ज राजे
  जॉर्जिया
  जालंदर, जिल्हा
  जालना
  जालवणकर, नारायणबोवा
  जालापहाड
  जालारी
  जालिआ
  जालोर
  जावजी दादाजी चौधरी
  जावड
  जावरा
  जावळी
  जावा
  जाविदखाना
  जासवंद
  जासी
  जासुंद
  जाहिरात
  जिऊ महाला
  जिगणी
  जिजाबाई
  जिजिराम
  जिंजी
  जितुलीया
  जिंतूर
  जिंद
  जिनकीर्ति
  जिनगर
  जिनप्रभ
  जिनीव्हा
  जिनेश्वरसुरि
  जिनोआ
  जिन्सीवाले, श्रीधर गणेश
  जिप्सी
  जिब्राल्टर
  जियागंज
  जिरंग
  जिरळ कामसोळी
  जिराफ
  जिंरार
  जिराईतखाना
  जिरें
  जिलेटिन
  जिवबादादा बाक्षी
  जीन मेरी रोलंड
  जीवकचिंतामणी
  जीवधन किल्ला
  जीवनकार्यविचार
  जीवन्मुक्त
  जुई
  जुगार
  जुगोस्लाव्हिया
  जुजुत्सु
  जुझोतिया ब्राह्मण
  जुडा
  जुडीआ
  जुतोघ
  जुनागड
  जुनापाणी
  जुनापादर
  जुनो
  जुनोना
  जुन्नर
  जुपिटर
  जुबल
  जुबो
  जुभखा
  जुव्हेनल
  जूब
  जूल, जेम्स प्रेस्कॉट
  जेऊर
  जेकब
  जेजाकभुक्ति उर्फ जिझोटी
  जेजुरी
  जेझील
  जेतपुर
  जेघे
  जेना
  जेपाळ
  जेफर्सन, थॉमस
  जेबील
  जेम्सटाऊन
  जेम्स मेरी सॅन्ड्स
  जेम्स राजे
  जेयोर
  जेरिको
  जेरिझिम
  जेरुसलेम
  जेरेसा
  जेर्हा
  जेलेपला
  जेल्डर्लंड
  जेवर
  जेव्होंन्स, विल्यम स्टॅनले
  जेष्ठमध
  जेसर
  जेसरी
  जेसलमीर
  जेसुइट लोक
  जेजोर, जिल्हा
  जेहोव्ह
  जैटिया
  जैटियापूर
  जैन, संप्रदाय
  जैनेंद्र व्याकरण
  जैमिनी
  जैस
  जैसवाय
  जोक्जाकर्त
  जोग, कृष्णाजी महादेव
  जोगापरमानंद
  जोगी
  जोगेश्वरी
  जोडिया
  जोतिबाचा डोंगर
  जोत्याजी केसरकर
  जोदिया
  जोधपुर
  जोधबाई
  जोन ऑफ आर्क
  जोनगन
  जोनपुर
  जोनराज
  जोन्स, सर विल्यम
  जोबत, संस्थान
  जोरा
  जोरिय
  जो-हाट
  जोवई
  जोशी
  जोशी, अण्णा मार्तंड
  जोशी, गणेश कृष्ण
  जोशी, गणेश वासुदेव
  जोशी, गणेश व्यंकटेश
  जोशी, चासकर
  जोशी, बारामतीकर
  जोशीमठ
  जोहानिस्बर्ग
  जोहानीझबर्ग
  जोहार
  जोही
  जोहोर
  जौगड
  जौहरीफरवी
  ज्यूटीगल्पा
  ज्योतिपंत महाभागवत
  ज्योति:शास्त्र
  ज्योतिष्टोम
  ज्योती
  ज्वर
  ज्वांग, पट्टुआ
  ज्वारी
  ज्वालामुखी
 
  झऊरी मुल्ला
  झगरपूर
  झज्जर
  झंझरपुर
  झमानशहा
  झमानिया
  झमीनदवार
  झरथुष्ट्र
  झलिदा
  झलून
  झाकाटेकस
  झांग, जिल्हा
  झांजी
  झांझमेर
  झांझीबार
  झाडीतेलंग
  झानेसव्हील
  झान्टे
  झान्थस
  झाफरखान
  झाफरवाल
  झाबिताखान
  झाबुआ
  झाबुलीस्तान
  झाबेल
  झांबेसी नदी
  झांबोअंग
  झामपोदर
  झामसिंग
  झामोरा
  झामोरीन
  झार
  झारगर जात
  झारा
  झारापाप्रा
  झा-होन
  झालकाटि
  झालरपाटण
  झालवान
  झालावाड
  झालावाड संस्थान
  झालोड
  झांशी, जिल्हा
  झांशीची राणी, लक्ष्मीबाई
  झिंगकलिंग हकमती
  झिगन
  झिंझुवाडा
  झितोमीर
  झिनत-उन-निसा बेगम
  झिंपी तौडू
  झियाउद्दीन बरनी
  झिरा
  झिरी
  झिवारत
  झीटून
  झीत्झ
  झीनवर
  झीनॉफानेझ
  झीलंड
  झुंगेरिया
  झुंझुनु
  झुबेदा खातुन
  झुब्दतुन्निसा
  झुरळ
  झुलफिकारखान
  झुलुलंड
  झूवा
  झूरिच
  झूसी
  झेंद-अवेस्ता
  झेनागा
  झेनाटा
  झेनिद
  झेनोफोन
  झेनोबिआ
  झेप्पेलिन, काऊंट फर्डिनंड
  झेब-उन्-निसा बेगम
  झेब्रा
  झेरबस्ट
  झेरिआ
  झेर्नोविट्झ
  झेलम
  झेलम कालवा
  झेलम नदी
  झेलम वसाहत
  झैदपूर
  झैनखान कोक
  झैनाबादी महाल
  झैनुल अबिदिन
  झैमुख्त
  झैसान
  झोडगे
  झोब जिल्हा
  झोला, एमिली एडवर्ड चार्लस
 
 
  टंकारी
  टक्कर देश
  टक्का
  टझी
  टनब्रिजवेल्स
  टरपेलट
  टर्गो, अॅन रॉबर्ट जॅक्स
  टनेंट
  टॅव्हर्नियर
  टॅसिटस कॉनेंलिअस
  टस्कुलम्
  टांकणखार
  टांक तहशील
  टाकळ
  टाकळ घांट
  टाकळा
  टांकळी
  टाकळी बुदुक
  टाकी
  टॉंगकिंग
  टांगानिका
  टांगानिका प्रदेश
  टागोर, देवेन्द्रनाथ
  टागोर, राजा सौरेन्द्र मोहन
  टाटा, जमशेटजी नसरवानजी
  टाटा, सर रतन
  टोंड, कर्नल
  टॉडहंटर, आयझॅक
  टान्जीर
  टापिओका(कासावा)
  टायको ब्राही
  टायग्रे
  टायबर
  टायबेरिअस
  टायर
  टाराक्विनी
  टारांटो
  टारिसेली, इव्हर्जिलिस्टा
  टारेटम्
  टॉके
  टानों
  टार्सस
  टालबॉट, विल्यम हेनरी
  टालमड
  टॉलस्टॉय, लिओ
  टॉलेमी क्लॉडिअम
  टॉलमी फिलाडेल्फस
  टालेरंड, पेरीगॉर्ड प्रिन्स
  टावी
  टासमन, अबेल जॅन्सेन
  टासी
  टिकमगड
  टिटवी
  टिटागड
  टिडोर
  टिन्डाल जॉन
  टिपगड डोंगर
  टिपरा जात
  टिप्पू सुलतान
  टिप्पेरा
  टिफ्लिस
  टिंबक्टु
  टिंबा
  टिबेस्टी
  टिम्माड
  टिरोल
  टिलोता खैरी
  टिल्सिट
  टिळक, बाळ गंगाधर
  टीजिआ
  टीरिआ
  टुलुझ
  टूर्नें
  टूलाँ
  टेकचंद मुनशी
  टेक्सस
  टेगर्नसी
  टेग्युसीगलपा
  टंट, पिटर गथ्री
  टेन, हिप्पोलाइट अडोल्फ
  टेनेस्सी
  टेंपलबार
  टेबल माउंटन
  टेंभुरणी
  टेमेश्वार
  टेराडेलफ्यूगो
  टेलर, फिलिप मेडोज
  टेसिफॉन
  टैन-शान पर्वत
  टोक, संस्थान
  टोकिओ
  टोगोलंड
  टोचीनदी
  टोन, थिओबाल्ड वूल्फ
  टोपल्या
  टोबेगो
  टोमाटो
  टोराँटो
  टोरी फत्तेपूर
  टोलेडो
  टोवला
  टोशाम
  टोळ
  टौंगी
  टौंगुप
  टौंगू
  टौंग्थ
  टौंग्यु
  ट्युनिस
  ट्युनीशिआ
  ट्यूस
  ट्रॅलिझ
  ट्रान्सवाल
  ट्राम्बे
  ट्रॉय अथवा ट्रोड
  ट्रिनिदाद
  ट्रिपोली, प्रांत
  ट्रिबिझाँड
  ट्रीएस्टे
  ट्रटिश्के, हेन्रिक व्हॉन
  ट्रेंट
  ट्विकनहॅम
  ट्विन, मार्क
 
  ठग-ठगी
  ठठ्ठा
  ठाकुर
  ठाकुरगांव
  ठाकूरदासबोवा
  ठाकूरद्वार
  ठाणभवान
  ठाणें
 
  डॅडी
  डॅन
  डॅनिएल
  डन् कर्कं
  डॅन्झिग
  डफरिन, लार्ड
  डफळे
  डंबल
  डबलबीन
  डंबार्टन
  डब्लिन
  डभई
  डमडम
  डरहॅम
  डर्बी
  डलहौसी, लॉर्ड
  डलास
  डहोमे
  डॉक
  डाका, जिल्हा
  डाकोर
  डांग
  डांगची
  डांगर
  डांगी
  डांग्या खोकला
  डाग्वेरे, एल्. जे. एम.
  डोन नदी
  डान्यूब नदी
  डाबी
  डामर
  डायमंड हारबर
  डायमंड बेट
  डायोजेनीस
  डार्टमाउथ
  डार्डानेल्स
  डार्विन, चार्लस रॉबर्ट
  डॉलफिनचें नोंज
  डाल्टन, जॉन
  डास
  डाहाणु
  डाळिंब
  डिंक
  डिकन्स, चार्लस
  डिकेमाली
  डिक्वेन्सि, थॉमस
  डिंगरी
  डिंगणकर, मोरो विश्वनाथ
  डिडीमी
  डिडेरोट डेनिस
  डिफो, ड्यानिअल
  डिवार, सर जेम्स
  डी अर्लेबर्ट
  डीग
  डीगची लढाई
  डी बॉइने
  डीसा
  डुकर
  डुकी
  डुक्करकंद
  डुंगर
  डुप्ले
  डुम जात
  डुरिअन
  डूलचेन्यो
  डूलाँग
  डेकॅपोलिस
  डेकाटें
  डेडिआगॅच
  डेन्मार्क
  डेन्व्हर
  डेमॉस्थेनीस
  डेमिएटा
  डेमोक्रिटस
  डेराइस्मायलखान
  डेरागाझीखान
  डेरागोपीपूर
  डेराजात
  डेरानानक
  डेरापूर
  डेलफाय
  डेलवेअर
  डेव्हनपोर्ट
  डेव्ही
  डेहराडून
  डोंगरगड
  डोंगरपाली
  डोंगरपुर
  डोंगराळी जमीनदारी
  डोंगरा
  डोंगरे, वासुदेव नारायण
  डोडोना
  डोनाटेलो
  डोंबगांव
  डोबरेनर
  डोंबारी
  डाब्रूजा
  डोम
  डोमल जात
  डोमिनिका
  डोरली
  डोव्हर
  डोहर
  ड्युडरनेक
  ड्युबॉपिएरी
  ड्युसेल्डॉर्फ
  ड्यूमा अलेक्झांडर
  ड्यूरर आल्ब्रेक्ट
  ड्रायडन, जॉन
  ड्रॉयमन
  ड्रेस्डेन
  ड्रोघेडा
  ड्विन्स्क
 
  ढक्की भाषा
  ढालगज
  ढालाईत
  ढीमर
  ढुंढये जैन
  ढेकूण
  ढेरा
  ढोर
 
 
  तगर
  तंगेल
  तंगौंग
  तंजावर
  तंजावरचें राजघराणें
  तडवी
  तंडागांव
  तंडो
  तंडोअडाम
  तंडोअलाहयार
  तंडोवागो
  तंडोमहमदखान
  तत्रक
  तंत्रग्रंथ
  तत्त्वज्ञान
  तनकपूर
  तनखा
  तनावल
  तनुकु तालुका
  तपकीर
  तपागच्छ
  तपून

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .