प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग चवदावा : जलपैगुरी - तपून

ट्युनिस - हें शहर ट्युनिशियाची राजधानी असून उत्तर आफ्रिकेंतील ईजिप्तच्या बाहेरचें सर्वांत मोठें शहर आहे. उत्तर अ. ३६० ४८' व पूर्व रे. १०० १२' सेबस्ताइल सेजुमी व इलबहिरा अथवा ट्युनिसचें सरोवर यांच्यामध्यें असलेल्या संयोगभूमीवर हें शहर वसलेलें आहे. इलबहिरा सरोवर कृत्रिम खाडीनें ट्युनिसच्या आखाताशी जोडल्याने ह्या शहराचे रूपांतर बंदरांत झालेलें आहे. याच्या वायव्येस व नैर्ऋत्येस डोंगरी किल्ले असून त्यांपैकीं सिदी बेलहसनपासून दक्षिणेकडील किल्ले मध्ययुगापासून आहेत. या शहराचा आकार अर्धचंद्राकृति असून कसबा अथवा बालेकिल्ला अगदीं उंचावर आहे. जुनें शहर मदिना हें रिबल-इल-सोविका आणि रिबन बॅबेल जेझिरा या दोन नगरोपान्त शहरांमध्यें आहे. बॅबएल बहर, सध्यांचे पोर्ट द फ्रान्स याच्या पलीकडील क्वार्टीयर फ्रँक नांवाची नाविक पेठ १८८१ सालीं फ्रेंचांच्या अमलांत बांधली. शहर नवीन बनविण्याचा फ्रेंचांनीं कांहींच प्रयत्न केला नाहीं.

यूरोपियन पेठ.- धक्क्यापासून जो रस्ता निघतो तो अ‍ॅव्हेन्यू ज्यूल्स फेरी अथवा दलामरिनमध्यें जातो. हा फ्लेसदला रेसिडन्स येथें संपतो. त्याच्या उत्तरेस रोमन कॅथोलिक कॅथेड्रल व दक्षिणेस फ्रेंच रेसिडेंट जनरल याचा राजवाडा आहे. मुख्य रस्ता पोर्ट द फ्रान्समध्यें जातो. येथून बंदरापर्यंत व एतद्देशीय पेठेस वळसा घालणार्‍या विजेच्या ट्राम्वें आहेत. अ‍ॅव्हेन्यु द फ्रान्समध्यें मुख्य हॉटेल, उपहारगृहें, नाटकगृहें, पेढ्या व उत्तम दुकानें आहेत. याच्या उत्तरेच्या भागांत मुख्यत: माल्टींज लोकांची वस्ती आहे.

एतद्देशीय पेठ.- मशिदींत ख्रिस्ती लोकांनां जाण्याला मनाई आहे. बालेकिल्ल्याकडे जाणार्‍या रस्त्यांत उजवीकडचा रुदला कसबा व डावीकडचा डार-ईल-बे होय. डावीकडचा मार्ग जमा-आल-झैतुना या मुख्य मशिदीकडे जातो. या मशिदीची स्थापना ६९८ त झाली. हिला बरेच घुमट आहेत. या मशिदीला जोडलेलें एक विद्यालय असून त्यांत बरेच मुसुलमान विद्यार्थी आहेत. डार-इल-वेमध्यें बर्‍याच सुशोभित खोल्या असून न्यायमंदिराचा घुमट फार उत्तम आहे व येथील नक्षीकामाला 'नक्षहदिदा' म्हणतात. कसब्यांत १२३ त बांधलेली एक मशीद आहे. जुन्या कसब्याच्या भिंतीचे अवशेष मात्र दिसतात. या कसब्यांत किल्ल्यांखेरीज पूर्वी राजवाडा, जॅनिसरी लोकांसाठीं बराकी व ख्रिस्ती मुलामासाठीं तुरुंग असे. इ.स. १५३५ त जेव्हां पांचव्या चाल्रसनें स्पॅनिश लोकांसह ट्युनिसवर हल्ला केला त्यावेळी येथील ख्रिस्ती गुलामांनीं बंड करून त्यांनां मदत केली. कसब्याच्या उत्तरेस सादिकी कॉलेज असून त्याच्याहि उत्तरेस 'पॅले द जस्टिस' आहे. याच्या ईशान्येस सर्वांत मोठी मशीद असून तिला मुसुलमानांच्या ५ व्या शतकांत प्रसिध्द असलेल्या सिद्दी महरेझ नांवाच्या साधुपुरुषाचें नांव देण्यांत आलें आहे. यांत कर्जबाजारी लोक जाऊन बसतात व कर्जाच्या त्रासांतून मुक्त होतात. या मशिदांच्या पूर्वेस ग्रेट जॉर्ज नांवाचें प्रॅटिस्टंटांचें स्मशान आहे.

बजार.- रुदला कसबाच्या उत्तरेस यहुदी लोकांची पेठ आहे. हिच्या पलीकडे रिबत-इल सीवैकामध्यें गरीब मुसुलमान नेहमीं जमतात. येथें देशी उपहारगृहें आहेत. रुदला कसबाच्या दक्षिणेस बाजारओळ असून तींतील रस्तें फार अरुंद आहेत. यांनां 'सुक' म्हणतात. या प्रत्येक 'सुकां'त एकच पदार्थाची पेठ आहे. इलअत्तारीन (सुगंधी पेठ), इलफराशिन (कापड व गालीचे यांची पेठ), इलसराजिन (जिनाची पेठ), इलबिर्का (जवाहिरीपेठ) या मुख्य पेठा असून इलबिर्कांत पूर्वी गुलामांचा व्यापार चालत असे.

सार्वजनक संस्था.- ट्युनिस शहरांत चांगली इस्पितळें व वृक्ष असून लोकांस उपयोगी संस्था आहेत. जुम्माआलझैतूना (ऑलिव्ह झाडाची मशीद) मशिदीला जोडलेलें विद्यालय, सादिफी कॉलेज, शिक्षकांची शाळा वगैरे शिक्षण संस्था आहे.

बंदर.- बाहिरा व भूमध्यसमुद्र यांस जोडणारी खाडी ७ मैल लांब असून मध्यभागी जहाजें जाण्यासाठीं तिची रुंदी १४७ फूट केली आहे. येथील बंदरांत येणार्‍या जहाजांत निम्मी फ्रेंच, एकतृतियांश इटालियन व बाकीचीं ब्रिटिश असतात. मुख्य व्यापार फ्रान्सशीं चालतो. फास्फेट, खनिजपदार्थ, द्विदलधान्यें, ऑलिव्ह तेल, गुरेंढोरें, कातडीं, स्पंज व मेण ह्या मालाची निर्गत होते. कापड, पीठ, लोखंडी सामान, कोळसा, साखर, चहा, कॉफी वगैरे माल परक्या देशांतून येतो.

लोकसंख्या.- येथील लोकसंख्या (सन १९१३) १६४६०८ मुसुलमान, ४३००० ज्यू, आणि ६९४७५ फ्रेंच, इटालियन व माल्टीज अशी आहे.

सभोंवतालचा भाग.- ट्युनिसच्या आसमंतांतील भाग फार रमणीय आहे. आग्नेयीस एका सुंदर टेंकडीवर फ्रेंच किल्ला असून शहराच्या वायव्य वेशीपासून सव्वामैलावर बार्डो नांवाचा प्राचीन राजवाडा आहे. यांतील गच्ची फारच सुंदर आहे. येथील पदार्थसंग्रहालयांत रोमन व कार्थोजयन कलेचे अवशेष व नमुने ठेवण्यांत आले आहेत. गोलेटाच्या उत्तरेस कांहीं मैलांवर कार्थेजचे अवशेष दृष्टीस पडतात.

इतिहास.- ट्युनिस हें शहर कार्थेजहून जुनें असावें. कार्थेजचे हें मांडलिक असून प्युनिक युध्दांत याचा बराच उल्लेख येतो. येथील गरम पाण्याच्या झर्‍याचा व खाणींचा उल्लेख स्ट्रॅबनोनें केला आहे. अरबांच्या स्वारीनंतर कार्थेजचा र्‍हास झाला व ट्युनिसनें व्यापारांत व राजकीय दृष्टीनें त्याची जागा पटकाविली. कैरावनहून स्पेनला जाणारें उतारू ह्या बंदरांतून जात असत. अ‍ॅघलाबाईट घराण्याचें (४००.९०९) हें एक राहण्याचें ठिकाण होतें. फातिमाईट खलीफ आलक्केम व अबुतहिर इस्माएल-इल-मनसुर यांचे सुनीपंथी पुढारी अबुयझींद व झेवटा बर्बर यांच्याबरोबर झालेल्या युध्दांत ट्युनीसचं बरेंच नुकसान झालें.

   

खंड १४ : जलपैगुरी - तपून  

 

 

 

  जलमस्तिष्क रोग
  जलयंत्रशास्त्र
  जलालपेठ
  जलालखंड
  जलालाबाद
  जलालाबाद, तहसील
  जलाली
  जलालुद्दीन मुहम्मद वल्खी
  जलालुद्दीन सयुती
  जलेश्वर
  जलेसर, तहसील
  जलोदर
  जलोपचार
  जव
  जवस
  जवादि डोंगर
  जवानबख्त मिर्झा
  जवासिया
  जव्हार
  जशपूर
  जसदन संस्थान
  जसपुर
  जसवंतनगर
  जसवंतसिंह, महाराणा
  जसील
  जस्टिन
  जस्टिनियन
  जस्त
  जस्सो
  जहागिराबाद
  जहागीर, जहागीरदार
  जहांगीर
  जहांगीर बादशहा
  जहाज फिरंगी
  जहाजपुर
  जहांदरशहा
  जहानआरा बेगम
  जहानाबाद
  जहनु
  जहलण
  जळगांव
  जळापूर
  जळापुर तालुका
  जळू
  जाई
  जाकोबाबाद
  जाखाऊ
  जाखन
  जांजगरि
  जाजमाउ
  जाट
  जाटपु
  जाटपोल
  जातक
  जाति
  जातिभेद
  जादम
  जादू
  जादूचा कंदील
  जाधव
  जाधवराई
  जॉन
  जानसाथ
  जॉनसन अॅंड्र
  जॉनसन, डॉय साम्युएल
  जानसार बावर
  जॉन, सेंट
  जानीबेग तुर्खन मिर्ज्ञा
  जानेफळ
  जानोजी निंबाळकर
  जाफना
  जाफरखान
  जाफराबाद
  जांब
  जांबवान
  जाबाल
  जांबु घोडा
  जाब्लोस्काव, पाल
  जांभळी जमीनदारी
  जांभूळ
  जांभेकर, बाळ गंगाधर
  जामखेड
  जामगड
  जामतारा
  जामदारखाना
  जामनगर
  जामनेर
  जामपुर
  जामराव कालवा
  जामी
  जामीनकी
  जामोद
  जाम्निया
  जायफळ, जायपत्री
  जारकर्म
  जॉर्ज टाऊन
  जॉर्ज राजे
  जॉर्जिया
  जालंदर, जिल्हा
  जालना
  जालवणकर, नारायणबोवा
  जालापहाड
  जालारी
  जालिआ
  जालोर
  जावजी दादाजी चौधरी
  जावड
  जावरा
  जावळी
  जावा
  जाविदखाना
  जासवंद
  जासी
  जासुंद
  जाहिरात
  जिऊ महाला
  जिगणी
  जिजाबाई
  जिजिराम
  जिंजी
  जितुलीया
  जिंतूर
  जिंद
  जिनकीर्ति
  जिनगर
  जिनप्रभ
  जिनीव्हा
  जिनेश्वरसुरि
  जिनोआ
  जिन्सीवाले, श्रीधर गणेश
  जिप्सी
  जिब्राल्टर
  जियागंज
  जिरंग
  जिरळ कामसोळी
  जिराफ
  जिंरार
  जिराईतखाना
  जिरें
  जिलेटिन
  जिवबादादा बाक्षी
  जीन मेरी रोलंड
  जीवकचिंतामणी
  जीवधन किल्ला
  जीवनकार्यविचार
  जीवन्मुक्त
  जुई
  जुगार
  जुगोस्लाव्हिया
  जुजुत्सु
  जुझोतिया ब्राह्मण
  जुडा
  जुडीआ
  जुतोघ
  जुनागड
  जुनापाणी
  जुनापादर
  जुनो
  जुनोना
  जुन्नर
  जुपिटर
  जुबल
  जुबो
  जुभखा
  जुव्हेनल
  जूब
  जूल, जेम्स प्रेस्कॉट
  जेऊर
  जेकब
  जेजाकभुक्ति उर्फ जिझोटी
  जेजुरी
  जेझील
  जेतपुर
  जेघे
  जेना
  जेपाळ
  जेफर्सन, थॉमस
  जेबील
  जेम्सटाऊन
  जेम्स मेरी सॅन्ड्स
  जेम्स राजे
  जेयोर
  जेरिको
  जेरिझिम
  जेरुसलेम
  जेरेसा
  जेर्हा
  जेलेपला
  जेल्डर्लंड
  जेवर
  जेव्होंन्स, विल्यम स्टॅनले
  जेष्ठमध
  जेसर
  जेसरी
  जेसलमीर
  जेसुइट लोक
  जेजोर, जिल्हा
  जेहोव्ह
  जैटिया
  जैटियापूर
  जैन, संप्रदाय
  जैनेंद्र व्याकरण
  जैमिनी
  जैस
  जैसवाय
  जोक्जाकर्त
  जोग, कृष्णाजी महादेव
  जोगापरमानंद
  जोगी
  जोगेश्वरी
  जोडिया
  जोतिबाचा डोंगर
  जोत्याजी केसरकर
  जोदिया
  जोधपुर
  जोधबाई
  जोन ऑफ आर्क
  जोनगन
  जोनपुर
  जोनराज
  जोन्स, सर विल्यम
  जोबत, संस्थान
  जोरा
  जोरिय
  जो-हाट
  जोवई
  जोशी
  जोशी, अण्णा मार्तंड
  जोशी, गणेश कृष्ण
  जोशी, गणेश वासुदेव
  जोशी, गणेश व्यंकटेश
  जोशी, चासकर
  जोशी, बारामतीकर
  जोशीमठ
  जोहानिस्बर्ग
  जोहानीझबर्ग
  जोहार
  जोही
  जोहोर
  जौगड
  जौहरीफरवी
  ज्यूटीगल्पा
  ज्योतिपंत महाभागवत
  ज्योति:शास्त्र
  ज्योतिष्टोम
  ज्योती
  ज्वर
  ज्वांग, पट्टुआ
  ज्वारी
  ज्वालामुखी
 
  झऊरी मुल्ला
  झगरपूर
  झज्जर
  झंझरपुर
  झमानशहा
  झमानिया
  झमीनदवार
  झरथुष्ट्र
  झलिदा
  झलून
  झाकाटेकस
  झांग, जिल्हा
  झांजी
  झांझमेर
  झांझीबार
  झाडीतेलंग
  झानेसव्हील
  झान्टे
  झान्थस
  झाफरखान
  झाफरवाल
  झाबिताखान
  झाबुआ
  झाबुलीस्तान
  झाबेल
  झांबेसी नदी
  झांबोअंग
  झामपोदर
  झामसिंग
  झामोरा
  झामोरीन
  झार
  झारगर जात
  झारा
  झारापाप्रा
  झा-होन
  झालकाटि
  झालरपाटण
  झालवान
  झालावाड
  झालावाड संस्थान
  झालोड
  झांशी, जिल्हा
  झांशीची राणी, लक्ष्मीबाई
  झिंगकलिंग हकमती
  झिगन
  झिंझुवाडा
  झितोमीर
  झिनत-उन-निसा बेगम
  झिंपी तौडू
  झियाउद्दीन बरनी
  झिरा
  झिरी
  झिवारत
  झीटून
  झीत्झ
  झीनवर
  झीनॉफानेझ
  झीलंड
  झुंगेरिया
  झुंझुनु
  झुबेदा खातुन
  झुब्दतुन्निसा
  झुरळ
  झुलफिकारखान
  झुलुलंड
  झूवा
  झूरिच
  झूसी
  झेंद-अवेस्ता
  झेनागा
  झेनाटा
  झेनिद
  झेनोफोन
  झेनोबिआ
  झेप्पेलिन, काऊंट फर्डिनंड
  झेब-उन्-निसा बेगम
  झेब्रा
  झेरबस्ट
  झेरिआ
  झेर्नोविट्झ
  झेलम
  झेलम कालवा
  झेलम नदी
  झेलम वसाहत
  झैदपूर
  झैनखान कोक
  झैनाबादी महाल
  झैनुल अबिदिन
  झैमुख्त
  झैसान
  झोडगे
  झोब जिल्हा
  झोला, एमिली एडवर्ड चार्लस
 
 
  टंकारी
  टक्कर देश
  टक्का
  टझी
  टनब्रिजवेल्स
  टरपेलट
  टर्गो, अॅन रॉबर्ट जॅक्स
  टनेंट
  टॅव्हर्नियर
  टॅसिटस कॉनेंलिअस
  टस्कुलम्
  टांकणखार
  टांक तहशील
  टाकळ
  टाकळ घांट
  टाकळा
  टांकळी
  टाकळी बुदुक
  टाकी
  टॉंगकिंग
  टांगानिका
  टांगानिका प्रदेश
  टागोर, देवेन्द्रनाथ
  टागोर, राजा सौरेन्द्र मोहन
  टाटा, जमशेटजी नसरवानजी
  टाटा, सर रतन
  टोंड, कर्नल
  टॉडहंटर, आयझॅक
  टान्जीर
  टापिओका(कासावा)
  टायको ब्राही
  टायग्रे
  टायबर
  टायबेरिअस
  टायर
  टाराक्विनी
  टारांटो
  टारिसेली, इव्हर्जिलिस्टा
  टारेटम्
  टॉके
  टानों
  टार्सस
  टालबॉट, विल्यम हेनरी
  टालमड
  टॉलस्टॉय, लिओ
  टॉलेमी क्लॉडिअम
  टॉलमी फिलाडेल्फस
  टालेरंड, पेरीगॉर्ड प्रिन्स
  टावी
  टासमन, अबेल जॅन्सेन
  टासी
  टिकमगड
  टिटवी
  टिटागड
  टिडोर
  टिन्डाल जॉन
  टिपगड डोंगर
  टिपरा जात
  टिप्पू सुलतान
  टिप्पेरा
  टिफ्लिस
  टिंबक्टु
  टिंबा
  टिबेस्टी
  टिम्माड
  टिरोल
  टिलोता खैरी
  टिल्सिट
  टिळक, बाळ गंगाधर
  टीजिआ
  टीरिआ
  टुलुझ
  टूर्नें
  टूलाँ
  टेकचंद मुनशी
  टेक्सस
  टेगर्नसी
  टेग्युसीगलपा
  टंट, पिटर गथ्री
  टेन, हिप्पोलाइट अडोल्फ
  टेनेस्सी
  टेंपलबार
  टेबल माउंटन
  टेंभुरणी
  टेमेश्वार
  टेराडेलफ्यूगो
  टेलर, फिलिप मेडोज
  टेसिफॉन
  टैन-शान पर्वत
  टोक, संस्थान
  टोकिओ
  टोगोलंड
  टोचीनदी
  टोन, थिओबाल्ड वूल्फ
  टोपल्या
  टोबेगो
  टोमाटो
  टोराँटो
  टोरी फत्तेपूर
  टोलेडो
  टोवला
  टोशाम
  टोळ
  टौंगी
  टौंगुप
  टौंगू
  टौंग्थ
  टौंग्यु
  ट्युनिस
  ट्युनीशिआ
  ट्यूस
  ट्रॅलिझ
  ट्रान्सवाल
  ट्राम्बे
  ट्रॉय अथवा ट्रोड
  ट्रिनिदाद
  ट्रिपोली, प्रांत
  ट्रिबिझाँड
  ट्रीएस्टे
  ट्रटिश्के, हेन्रिक व्हॉन
  ट्रेंट
  ट्विकनहॅम
  ट्विन, मार्क
 
  ठग-ठगी
  ठठ्ठा
  ठाकुर
  ठाकुरगांव
  ठाकूरदासबोवा
  ठाकूरद्वार
  ठाणभवान
  ठाणें
 
  डॅडी
  डॅन
  डॅनिएल
  डन् कर्कं
  डॅन्झिग
  डफरिन, लार्ड
  डफळे
  डंबल
  डबलबीन
  डंबार्टन
  डब्लिन
  डभई
  डमडम
  डरहॅम
  डर्बी
  डलहौसी, लॉर्ड
  डलास
  डहोमे
  डॉक
  डाका, जिल्हा
  डाकोर
  डांग
  डांगची
  डांगर
  डांगी
  डांग्या खोकला
  डाग्वेरे, एल्. जे. एम.
  डोन नदी
  डान्यूब नदी
  डाबी
  डामर
  डायमंड हारबर
  डायमंड बेट
  डायोजेनीस
  डार्टमाउथ
  डार्डानेल्स
  डार्विन, चार्लस रॉबर्ट
  डॉलफिनचें नोंज
  डाल्टन, जॉन
  डास
  डाहाणु
  डाळिंब
  डिंक
  डिकन्स, चार्लस
  डिकेमाली
  डिक्वेन्सि, थॉमस
  डिंगरी
  डिंगणकर, मोरो विश्वनाथ
  डिडीमी
  डिडेरोट डेनिस
  डिफो, ड्यानिअल
  डिवार, सर जेम्स
  डी अर्लेबर्ट
  डीग
  डीगची लढाई
  डी बॉइने
  डीसा
  डुकर
  डुकी
  डुक्करकंद
  डुंगर
  डुप्ले
  डुम जात
  डुरिअन
  डूलचेन्यो
  डूलाँग
  डेकॅपोलिस
  डेकाटें
  डेडिआगॅच
  डेन्मार्क
  डेन्व्हर
  डेमॉस्थेनीस
  डेमिएटा
  डेमोक्रिटस
  डेराइस्मायलखान
  डेरागाझीखान
  डेरागोपीपूर
  डेराजात
  डेरानानक
  डेरापूर
  डेलफाय
  डेलवेअर
  डेव्हनपोर्ट
  डेव्ही
  डेहराडून
  डोंगरगड
  डोंगरपाली
  डोंगरपुर
  डोंगराळी जमीनदारी
  डोंगरा
  डोंगरे, वासुदेव नारायण
  डोडोना
  डोनाटेलो
  डोंबगांव
  डोबरेनर
  डोंबारी
  डाब्रूजा
  डोम
  डोमल जात
  डोमिनिका
  डोरली
  डोव्हर
  डोहर
  ड्युडरनेक
  ड्युबॉपिएरी
  ड्युसेल्डॉर्फ
  ड्यूमा अलेक्झांडर
  ड्यूरर आल्ब्रेक्ट
  ड्रायडन, जॉन
  ड्रॉयमन
  ड्रेस्डेन
  ड्रोघेडा
  ड्विन्स्क
 
  ढक्की भाषा
  ढालगज
  ढालाईत
  ढीमर
  ढुंढये जैन
  ढेकूण
  ढेरा
  ढोर
 
 
  तगर
  तंगेल
  तंगौंग
  तंजावर
  तंजावरचें राजघराणें
  तडवी
  तंडागांव
  तंडो
  तंडोअडाम
  तंडोअलाहयार
  तंडोवागो
  तंडोमहमदखान
  तत्रक
  तंत्रग्रंथ
  तत्त्वज्ञान
  तनकपूर
  तनखा
  तनावल
  तनुकु तालुका
  तपकीर
  तपागच्छ
  तपून

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .