प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग चवदावा : जलपैगुरी - तपून

टिप्पेरा,जिल्हा.- बंगाल, चित्तागांव विभागांतील जिल्हा. उ. अ. २३०२, ते २४०१६, व पू रे. ९००३४, ते ९१०२२,. याचें क्षेत्रफळ २४९९ चौ. मैल. याच्या वायव्येस डाक्का व मैमनसिंग जिल्हे, ईशान्येस सिलहट, पूर्वेस हिलटिप्पेरा संस्थान, दक्षिणेस नोआखाली व पश्चिमेस मेघना नदी व त्यापलीकडे फरिदपूर, डाक्का व मैमेनसिंग जिल्हे आहेत. कोमिल्लाच्या पश्चिमेस ५ मैलांवर लालमई टेंकडया आहेत. इतरत्र जमीन सपाट आहे. पूर्वेस जंगलमय अशा कांहीं हिलटिप्पेराचा भाग आहे. या जिल्ह्यांत मेघना, गोमती, दाकातिया, तितास या नद्या आहेत. गोमतीचा उगम टिप्पेरा टेंकडयांत होतो व दौदकान्डीजवळ मेघनेस जाऊन मिळते. दाकातिया देखील टिप्पेरा टेंकड्यांत उगम पावून मेघनेस जाऊन मिळते. तितास ही जिल्ह्याच्या उत्तर भागांतील प्रमुख नदी होय. मुहारी, विजयगंगा, व बर्हिगंगा या इतर नद्या होत. ह्या सर्व नद्यांच्या पात्रांतून ४ टन वजनाच्या बोटी जाऊ शकतात. लालमई टेंकडयांवर जंगल विपुल आहे. जंगलांतून, चित्ते, वाघ, रानडुकरें आढळतात. उष्णमान मध्यम. पावसाळा मार्च एप्रिलमध्येंच सुरू होतो. वार्षिक पाऊस सरासरी ७५ इंच पडतो.

इतिहास - सन १७३३ पावेतों ह्या जिल्ह्याचा हिलटिप्पेरा संस्थानांत समावेश होत असे. तेव्हां अर्थांत् तोंपावेतोंचा ह्या जिल्ह्याचा इतिहास त्या संस्थानांत अंतर्भूत आहे. १२७९, १३४५ व १६२० ह्या साली मुसुलमानांनीं ह्या संस्थानावर स्वार्‍या केल्या. पण एकाहि वेळी राजानें आपलें स्वातंत्र्य गमाविलें नाहीं. १७३३ सालीं बंगालचा अधिकारी सुजाउद्दीनखान यानें या प्रदेशावर स्वारी करून तो घेतला. तेव्हांपासून ह्या जिल्ह्याचा प्रदेश मोंगलांकडे राहिला. १७६५ सालीं ह्या जिल्ह्याची व्यवस्था कंपनी सरकाराकडे आली. तरीपण जिल्ह्यांचा १/५ भाग राजाच्या ताब्यांत होताच व तो त्याबद्दल खंडणीहि देत असे. त्यावेळीं टिप्पेरा व नोआखाली जिल्ह्यांचा जलाल विभागांत समावेश होत असे. १७७२ सालीं उत्पन्नाकरितां नोआखाली व टिप्पेरा ह्या दोघांचा एक जिल्हा करण्यात आला. १८२२ सालीं ते वेगळे वेगळे करण्यात आले. स. १८६० मध्यें कुकी लोकांनीं ह्या जिल्ह्यावर स्वारी केली होती. स. १८६१ मध्यें ह्यांच्यावर सैन्य पाठविण्यात आलें पण लुशी लोक जंगलांत पळून गेल्यामुळे पाठलाग करणें अशक्य होतें. लोकसंख्या वाढत्या प्रमाणावर आहे. लो. सं. (१९२१) २७४३०७३. वीस वर्षापूर्वी ही साठ हजारांनीं कमी होती. जिल्ह्यांत तीन शहरें (कोमिल्ला, ब्राम्हणवारिया, चांदपूर) खेडीं ६९१६ आहेत. लोक मेघनेच्या सुपीक प्रदेशाच्या बाजूनें जास्ती वस्ती करून आहेत. कोमिल्लाच्या पूर्व, उत्तर, व दक्षिण भागांतहि वस्ती दाट आहे. जिल्ह्याच्या दक्षिण व मध्यभागीं मात्र लोकवस्ती अगदीं पातळ आहे. भाषा बंगाली असून ह्या भाषेस पूर्व अथवा मुसुलमानी-बंगाली ह्या नांवानें ओळखतात. शेंकडा ७१ लोक मुसुलमान व २९ हिंदू आहेत. बहुतेक सर्व मुसुलमान शेख ज्ञातीचे आहेत. हिंदुजाती-चांडाळ, कैवर्त, जुगी, कायस्थ व ब्राह्मण या मुख्य होत. शेंकडा ७९ लोक शेतकींवर उपजीविका करितात. येथील जमीन फार सुपीक आहे पाऊसहि ठीक पडतो. पाटाच्या पाण्याच्या मदतीची जरूरी नसते. वहीत जमीन १७२८ चौ. मैल असून पडीत २२२ चौ. मै. आहे. तांदुळाचें उत्पन्न मुख्य आहे. ह्याच्या खालोखाल उत्पन्न तागाचें. बंगालप्रांतांत सर्वांत जास्ती ताग येथें पेरतात. कांहीं गळिताची धान्येंहि काढतात. शेतकरी वर्ग खाऊन पिऊन सधन आहे. उन्हाळ्यात वाटाकान्डि येथें गुरांचा मोठा बाजार भरतो. नद्यांस बांध घालून पाणी चढविण्याची चाल आहे. कालवे वगैरे नाहीत. कोमिल्ला जवळ मैनामत्ती कापड होतें. पितळेचीं भांडी, मातीची भांडी, शेतकीचीं हत्यारें वगैरे मालहि तयार करितात. चांदपूर, अखौरा व चातलपूर येथें यंत्रानें तागाचे गठ्ठे बनवितात. पूर्वभागांत आसाम-बंगाल रेल्वेनें दळणवळण होतें. पश्चिमभागांत नद्यांच्या पात्राचा उपयोग होतो. बाहेर पाठविला जाणारा मुख्य माल म्हणजे तांदूळ व ताग होय. येथून तागाचे गठ्ठे नारायणगंज, कलकत्ता व चित्तागांव येथें पाठविले जातात. १९०३-४ सालीं २६००० टन तांदूळ बाहेरगांवी गेला. तांदूळ बहुतेक आसाम, नारायणगंज व चित्तगांव येथें जातो. याशिवाय इतर बाहेर जाणारा माल सुपार्‍या, पोती, चामडें, चट्या, मिरच्या, गळिताचीं धान्यें व गांवठी कापड हा होय. जिल्ह्यांत येणारा माल सुती कापड, मीठ व मातीचें तेल हा आहे. चांदपूर मेघनेवरील मतलबबाजार, हाजीगंज, चितोसी, दौलतगंज, दाकातिया नदीवरील वाघमार, कोमिल्ला, गौरीपूर, लालपूर, जाफरगंज, कंपनीगंज, गोमती नदीवर पंचपुकुरिया चांदुरिया, ब्राह्मणबारिया, अखौरा व तितास नदीवर रामचंद्रपूर हीं व्यापाराचीं मुख्य ठिकाणें होत. ह्या जिल्ह्याचे तीन पोटविभाग पाडले आहेत. त्यांचीं नांवें कोमिल्ला, ब्राह्मणबारिया व चांदपूर, डिस्ट्रिक्ट व सेशन्स जज्जांच्या कचेर्‍या कोमिल्ला येथें आहेत.

कायमच्या धाराबंदींच्या वेळीं ह्या जिल्ह्याचें व नोआखाली जिल्ह्याचें मिळून उत्पन्न ९.९४ लाख रुपये ठरलें गेलें. १८०० सालीं ह्याचा सारा ११.५६ लाख रु. करण्यात आला. पैकी टिप्पेरांत २३७६ इस्टेटी असल्यामुळें त्याचें उत्पन्न १०.८९ लाख रुपये होतें. ह्या जिल्ह्यांत चकला रोशनाबाद इस्टेट ही एकच महत्वाची इस्टेट आहे. ती हिलटिप्पेराच्या राजाकडे आहे. जमीनसारा व उत्पन्न (१९०३-४) ११०५ हजार व एकंदर उत्पन्न २४६८ हजार आहे. कोमिल्ला, ब्राह्मणाबाद, चांदपूर या ठिकाणीं म्युनिसिपालिट्या आहेत. कोमिल्लानजीक गोमतीचें पाणी बांध घालून अडवितात. शिक्षणसंस्था एकंदर अडीच तीन हजारांपर्यंत असून त्यांत एक कॉलेज व शंभर सवाशें दुय्यम शिक्षणाच्या शाळा येतात.

संस्थान.-बंगालमधील एक संस्थान. याला हिलटिप्पेरा असें म्हणतात. तेव्हां याची माहिती त्या नांवाखालीं दिलेली आहे.

   

खंड १४ : जलपैगुरी - तपून  

 

 

 

  जलमस्तिष्क रोग
  जलयंत्रशास्त्र
  जलालपेठ
  जलालखंड
  जलालाबाद
  जलालाबाद, तहसील
  जलाली
  जलालुद्दीन मुहम्मद वल्खी
  जलालुद्दीन सयुती
  जलेश्वर
  जलेसर, तहसील
  जलोदर
  जलोपचार
  जव
  जवस
  जवादि डोंगर
  जवानबख्त मिर्झा
  जवासिया
  जव्हार
  जशपूर
  जसदन संस्थान
  जसपुर
  जसवंतनगर
  जसवंतसिंह, महाराणा
  जसील
  जस्टिन
  जस्टिनियन
  जस्त
  जस्सो
  जहागिराबाद
  जहागीर, जहागीरदार
  जहांगीर
  जहांगीर बादशहा
  जहाज फिरंगी
  जहाजपुर
  जहांदरशहा
  जहानआरा बेगम
  जहानाबाद
  जहनु
  जहलण
  जळगांव
  जळापूर
  जळापुर तालुका
  जळू
  जाई
  जाकोबाबाद
  जाखाऊ
  जाखन
  जांजगरि
  जाजमाउ
  जाट
  जाटपु
  जाटपोल
  जातक
  जाति
  जातिभेद
  जादम
  जादू
  जादूचा कंदील
  जाधव
  जाधवराई
  जॉन
  जानसाथ
  जॉनसन अॅंड्र
  जॉनसन, डॉय साम्युएल
  जानसार बावर
  जॉन, सेंट
  जानीबेग तुर्खन मिर्ज्ञा
  जानेफळ
  जानोजी निंबाळकर
  जाफना
  जाफरखान
  जाफराबाद
  जांब
  जांबवान
  जाबाल
  जांबु घोडा
  जाब्लोस्काव, पाल
  जांभळी जमीनदारी
  जांभूळ
  जांभेकर, बाळ गंगाधर
  जामखेड
  जामगड
  जामतारा
  जामदारखाना
  जामनगर
  जामनेर
  जामपुर
  जामराव कालवा
  जामी
  जामीनकी
  जामोद
  जाम्निया
  जायफळ, जायपत्री
  जारकर्म
  जॉर्ज टाऊन
  जॉर्ज राजे
  जॉर्जिया
  जालंदर, जिल्हा
  जालना
  जालवणकर, नारायणबोवा
  जालापहाड
  जालारी
  जालिआ
  जालोर
  जावजी दादाजी चौधरी
  जावड
  जावरा
  जावळी
  जावा
  जाविदखाना
  जासवंद
  जासी
  जासुंद
  जाहिरात
  जिऊ महाला
  जिगणी
  जिजाबाई
  जिजिराम
  जिंजी
  जितुलीया
  जिंतूर
  जिंद
  जिनकीर्ति
  जिनगर
  जिनप्रभ
  जिनीव्हा
  जिनेश्वरसुरि
  जिनोआ
  जिन्सीवाले, श्रीधर गणेश
  जिप्सी
  जिब्राल्टर
  जियागंज
  जिरंग
  जिरळ कामसोळी
  जिराफ
  जिंरार
  जिराईतखाना
  जिरें
  जिलेटिन
  जिवबादादा बाक्षी
  जीन मेरी रोलंड
  जीवकचिंतामणी
  जीवधन किल्ला
  जीवनकार्यविचार
  जीवन्मुक्त
  जुई
  जुगार
  जुगोस्लाव्हिया
  जुजुत्सु
  जुझोतिया ब्राह्मण
  जुडा
  जुडीआ
  जुतोघ
  जुनागड
  जुनापाणी
  जुनापादर
  जुनो
  जुनोना
  जुन्नर
  जुपिटर
  जुबल
  जुबो
  जुभखा
  जुव्हेनल
  जूब
  जूल, जेम्स प्रेस्कॉट
  जेऊर
  जेकब
  जेजाकभुक्ति उर्फ जिझोटी
  जेजुरी
  जेझील
  जेतपुर
  जेघे
  जेना
  जेपाळ
  जेफर्सन, थॉमस
  जेबील
  जेम्सटाऊन
  जेम्स मेरी सॅन्ड्स
  जेम्स राजे
  जेयोर
  जेरिको
  जेरिझिम
  जेरुसलेम
  जेरेसा
  जेर्हा
  जेलेपला
  जेल्डर्लंड
  जेवर
  जेव्होंन्स, विल्यम स्टॅनले
  जेष्ठमध
  जेसर
  जेसरी
  जेसलमीर
  जेसुइट लोक
  जेजोर, जिल्हा
  जेहोव्ह
  जैटिया
  जैटियापूर
  जैन, संप्रदाय
  जैनेंद्र व्याकरण
  जैमिनी
  जैस
  जैसवाय
  जोक्जाकर्त
  जोग, कृष्णाजी महादेव
  जोगापरमानंद
  जोगी
  जोगेश्वरी
  जोडिया
  जोतिबाचा डोंगर
  जोत्याजी केसरकर
  जोदिया
  जोधपुर
  जोधबाई
  जोन ऑफ आर्क
  जोनगन
  जोनपुर
  जोनराज
  जोन्स, सर विल्यम
  जोबत, संस्थान
  जोरा
  जोरिय
  जो-हाट
  जोवई
  जोशी
  जोशी, अण्णा मार्तंड
  जोशी, गणेश कृष्ण
  जोशी, गणेश वासुदेव
  जोशी, गणेश व्यंकटेश
  जोशी, चासकर
  जोशी, बारामतीकर
  जोशीमठ
  जोहानिस्बर्ग
  जोहानीझबर्ग
  जोहार
  जोही
  जोहोर
  जौगड
  जौहरीफरवी
  ज्यूटीगल्पा
  ज्योतिपंत महाभागवत
  ज्योति:शास्त्र
  ज्योतिष्टोम
  ज्योती
  ज्वर
  ज्वांग, पट्टुआ
  ज्वारी
  ज्वालामुखी
 
  झऊरी मुल्ला
  झगरपूर
  झज्जर
  झंझरपुर
  झमानशहा
  झमानिया
  झमीनदवार
  झरथुष्ट्र
  झलिदा
  झलून
  झाकाटेकस
  झांग, जिल्हा
  झांजी
  झांझमेर
  झांझीबार
  झाडीतेलंग
  झानेसव्हील
  झान्टे
  झान्थस
  झाफरखान
  झाफरवाल
  झाबिताखान
  झाबुआ
  झाबुलीस्तान
  झाबेल
  झांबेसी नदी
  झांबोअंग
  झामपोदर
  झामसिंग
  झामोरा
  झामोरीन
  झार
  झारगर जात
  झारा
  झारापाप्रा
  झा-होन
  झालकाटि
  झालरपाटण
  झालवान
  झालावाड
  झालावाड संस्थान
  झालोड
  झांशी, जिल्हा
  झांशीची राणी, लक्ष्मीबाई
  झिंगकलिंग हकमती
  झिगन
  झिंझुवाडा
  झितोमीर
  झिनत-उन-निसा बेगम
  झिंपी तौडू
  झियाउद्दीन बरनी
  झिरा
  झिरी
  झिवारत
  झीटून
  झीत्झ
  झीनवर
  झीनॉफानेझ
  झीलंड
  झुंगेरिया
  झुंझुनु
  झुबेदा खातुन
  झुब्दतुन्निसा
  झुरळ
  झुलफिकारखान
  झुलुलंड
  झूवा
  झूरिच
  झूसी
  झेंद-अवेस्ता
  झेनागा
  झेनाटा
  झेनिद
  झेनोफोन
  झेनोबिआ
  झेप्पेलिन, काऊंट फर्डिनंड
  झेब-उन्-निसा बेगम
  झेब्रा
  झेरबस्ट
  झेरिआ
  झेर्नोविट्झ
  झेलम
  झेलम कालवा
  झेलम नदी
  झेलम वसाहत
  झैदपूर
  झैनखान कोक
  झैनाबादी महाल
  झैनुल अबिदिन
  झैमुख्त
  झैसान
  झोडगे
  झोब जिल्हा
  झोला, एमिली एडवर्ड चार्लस
 
 
  टंकारी
  टक्कर देश
  टक्का
  टझी
  टनब्रिजवेल्स
  टरपेलट
  टर्गो, अॅन रॉबर्ट जॅक्स
  टनेंट
  टॅव्हर्नियर
  टॅसिटस कॉनेंलिअस
  टस्कुलम्
  टांकणखार
  टांक तहशील
  टाकळ
  टाकळ घांट
  टाकळा
  टांकळी
  टाकळी बुदुक
  टाकी
  टॉंगकिंग
  टांगानिका
  टांगानिका प्रदेश
  टागोर, देवेन्द्रनाथ
  टागोर, राजा सौरेन्द्र मोहन
  टाटा, जमशेटजी नसरवानजी
  टाटा, सर रतन
  टोंड, कर्नल
  टॉडहंटर, आयझॅक
  टान्जीर
  टापिओका(कासावा)
  टायको ब्राही
  टायग्रे
  टायबर
  टायबेरिअस
  टायर
  टाराक्विनी
  टारांटो
  टारिसेली, इव्हर्जिलिस्टा
  टारेटम्
  टॉके
  टानों
  टार्सस
  टालबॉट, विल्यम हेनरी
  टालमड
  टॉलस्टॉय, लिओ
  टॉलेमी क्लॉडिअम
  टॉलमी फिलाडेल्फस
  टालेरंड, पेरीगॉर्ड प्रिन्स
  टावी
  टासमन, अबेल जॅन्सेन
  टासी
  टिकमगड
  टिटवी
  टिटागड
  टिडोर
  टिन्डाल जॉन
  टिपगड डोंगर
  टिपरा जात
  टिप्पू सुलतान
  टिप्पेरा
  टिफ्लिस
  टिंबक्टु
  टिंबा
  टिबेस्टी
  टिम्माड
  टिरोल
  टिलोता खैरी
  टिल्सिट
  टिळक, बाळ गंगाधर
  टीजिआ
  टीरिआ
  टुलुझ
  टूर्नें
  टूलाँ
  टेकचंद मुनशी
  टेक्सस
  टेगर्नसी
  टेग्युसीगलपा
  टंट, पिटर गथ्री
  टेन, हिप्पोलाइट अडोल्फ
  टेनेस्सी
  टेंपलबार
  टेबल माउंटन
  टेंभुरणी
  टेमेश्वार
  टेराडेलफ्यूगो
  टेलर, फिलिप मेडोज
  टेसिफॉन
  टैन-शान पर्वत
  टोक, संस्थान
  टोकिओ
  टोगोलंड
  टोचीनदी
  टोन, थिओबाल्ड वूल्फ
  टोपल्या
  टोबेगो
  टोमाटो
  टोराँटो
  टोरी फत्तेपूर
  टोलेडो
  टोवला
  टोशाम
  टोळ
  टौंगी
  टौंगुप
  टौंगू
  टौंग्थ
  टौंग्यु
  ट्युनिस
  ट्युनीशिआ
  ट्यूस
  ट्रॅलिझ
  ट्रान्सवाल
  ट्राम्बे
  ट्रॉय अथवा ट्रोड
  ट्रिनिदाद
  ट्रिपोली, प्रांत
  ट्रिबिझाँड
  ट्रीएस्टे
  ट्रटिश्के, हेन्रिक व्हॉन
  ट्रेंट
  ट्विकनहॅम
  ट्विन, मार्क
 
  ठग-ठगी
  ठठ्ठा
  ठाकुर
  ठाकुरगांव
  ठाकूरदासबोवा
  ठाकूरद्वार
  ठाणभवान
  ठाणें
 
  डॅडी
  डॅन
  डॅनिएल
  डन् कर्कं
  डॅन्झिग
  डफरिन, लार्ड
  डफळे
  डंबल
  डबलबीन
  डंबार्टन
  डब्लिन
  डभई
  डमडम
  डरहॅम
  डर्बी
  डलहौसी, लॉर्ड
  डलास
  डहोमे
  डॉक
  डाका, जिल्हा
  डाकोर
  डांग
  डांगची
  डांगर
  डांगी
  डांग्या खोकला
  डाग्वेरे, एल्. जे. एम.
  डोन नदी
  डान्यूब नदी
  डाबी
  डामर
  डायमंड हारबर
  डायमंड बेट
  डायोजेनीस
  डार्टमाउथ
  डार्डानेल्स
  डार्विन, चार्लस रॉबर्ट
  डॉलफिनचें नोंज
  डाल्टन, जॉन
  डास
  डाहाणु
  डाळिंब
  डिंक
  डिकन्स, चार्लस
  डिकेमाली
  डिक्वेन्सि, थॉमस
  डिंगरी
  डिंगणकर, मोरो विश्वनाथ
  डिडीमी
  डिडेरोट डेनिस
  डिफो, ड्यानिअल
  डिवार, सर जेम्स
  डी अर्लेबर्ट
  डीग
  डीगची लढाई
  डी बॉइने
  डीसा
  डुकर
  डुकी
  डुक्करकंद
  डुंगर
  डुप्ले
  डुम जात
  डुरिअन
  डूलचेन्यो
  डूलाँग
  डेकॅपोलिस
  डेकाटें
  डेडिआगॅच
  डेन्मार्क
  डेन्व्हर
  डेमॉस्थेनीस
  डेमिएटा
  डेमोक्रिटस
  डेराइस्मायलखान
  डेरागाझीखान
  डेरागोपीपूर
  डेराजात
  डेरानानक
  डेरापूर
  डेलफाय
  डेलवेअर
  डेव्हनपोर्ट
  डेव्ही
  डेहराडून
  डोंगरगड
  डोंगरपाली
  डोंगरपुर
  डोंगराळी जमीनदारी
  डोंगरा
  डोंगरे, वासुदेव नारायण
  डोडोना
  डोनाटेलो
  डोंबगांव
  डोबरेनर
  डोंबारी
  डाब्रूजा
  डोम
  डोमल जात
  डोमिनिका
  डोरली
  डोव्हर
  डोहर
  ड्युडरनेक
  ड्युबॉपिएरी
  ड्युसेल्डॉर्फ
  ड्यूमा अलेक्झांडर
  ड्यूरर आल्ब्रेक्ट
  ड्रायडन, जॉन
  ड्रॉयमन
  ड्रेस्डेन
  ड्रोघेडा
  ड्विन्स्क
 
  ढक्की भाषा
  ढालगज
  ढालाईत
  ढीमर
  ढुंढये जैन
  ढेकूण
  ढेरा
  ढोर
 
 
  तगर
  तंगेल
  तंगौंग
  तंजावर
  तंजावरचें राजघराणें
  तडवी
  तंडागांव
  तंडो
  तंडोअडाम
  तंडोअलाहयार
  तंडोवागो
  तंडोमहमदखान
  तत्रक
  तंत्रग्रंथ
  तत्त्वज्ञान
  तनकपूर
  तनखा
  तनावल
  तनुकु तालुका
  तपकीर
  तपागच्छ
  तपून

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .