प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग चवदावा : जलपैगुरी - तपून

झोब जिल्हा - बलुचिस्तान, ईशान्येकडील जिल्हा. याचें क्षेत्रफळ ९१२६ चौ. मै. आहे. याच्या उत्तरेस अफगाणिस्तान व वायव्यसरहद्दप्रांत असून पूर्वेस सुलेमान पर्वताची रांग गेलेली आहे. पश्चिम व दक्षिण सीमा क्वेटापिशिन व लोरालै या जिल्ह्यांनीं व्यापिल्या आहेत. जिल्ह्याचा मोठा भाग डोंगराळ प्रदेशानें व्याप्त असून दक्षिणेकडे झोब नदी मधून वाहत गेलेली आहे. डोंगरी रांगांत सुलेमान व टोनकाकर हे पर्वत असून टोनकाकर याला काकर खोरासान असेंहि म्हणतात. उन्हाळ्यांत पुष्कळ लोक या ठिकाणीं थंड हवेचें ठिकाण म्हणून येत असतात. दोन्ही पर्वतांची उंची समुद्रसपाटांपासून ११००० फूट आहे. जिल्ह्यांत झोब, कुंदर व गोमल या नद्या मुख्य असून यांनां मिळणार्‍या दुसर्‍या लहान नद्या पुष्कळ आहेत. वन्य पशूंत लांडगे व कोल्हे हे सर्वसाधारपणें येतात. जंगली डुक्कर झोब नदीच्या प्रदेशांत आढळतें. जिल्ह्यांतील हवा कोरडी असून वादळें झाल्यास ती जुलैपासून सप्टेंबर महिन्यांत होतात. एकंदरींत हवापाणी चांगलें असतें. झोब जिल्ह्याच्या दक्षिण भागांत उष्णता फार कमी असते परंतु पश्चिम भागांत उन्हाळ्यांत हवा थंडच असते. पावसाचें मान अतिशय कमी म्हणजे १० इंचांच्या वर नसतें.

इ ति हा स.- हुएनत्संग हा चिनी प्रवासी असें लिहितो कीं, सातव्या शतकांत अफगाण लोकांची वस्ती येथेंच होती व त्यायोगानें हिंदुस्थानच्या संपत्तीबद्दल व राज्याबद्दल त्यांनां मत्सर वाटूं लागला. १३५८ सालीं तैमूरलंगचा नातु पीर महंमद हा झोबपर्यंत थडकून हिंदुस्थानवर स्वारी करण्याचा विचार करीत होता. अहंमदशहा दुराणीनें १८ व्या शतकांत झोबचा बेकर नीक याजला सुभा ही पदवी देऊन काकर लोकांवर अंमल बसविण्यांकरितां नेमला होता. सन १८७९ त शहाजहान व दोस्त महंमद या दोघांनीं या प्रांतांत पुंडावा करून इंग्रज सरकारला फार त्रास दिला.

जिल्ह्यांत २७६ खेडीं असून महत्त्वाचें शहर एकच फोट सँडीमन हें आहे. १९११ सालीं लो. सं. ७०३६६ असून यांत बहुतेक सर्व पठाण आहेत.

शे त की.- जिल्ह्याचा बहुतेक भाग पहाडी असल्यामुळें जमीन रेताड व लाल रंगाची असते. एकदां लागवड केल्यावर २।४ वर्षें जमीन पडीत टाकावी लागते तेव्हां ती दुसरें पीक देण्याच्या लायकीची होते. दोन पिकें काढण्याची चाल आहे. पावसाळ्यातलें पीक जूनमध्यें पेरणी करून डिसेंबरमध्यें काढितात व हिंवाळ्यांतलें पीक अक्टोबर महिन्यांत पेरून मे महिन्यांत कापणी करितात. गहूं हें मुख्य धान्य असून तांदूळ, मका हीं धान्यें त्या बरोबरीचीं म्हणतां येतील. जिल्ह्याच्या उत्तर भागांत बागबगीचे पुष्कळ असून साल दरसाल त्यांची संख्या वाढत्या प्रमाणांत आहे. शेतकरी वर्ग विवक्षित असा नसून निरनिराळ्या जातीचे लोक शेतकी करितात. झोब जिल्ह्यांत बैल व गुरें कमी असून घोडे जास्त आहेत. उंटहि फार उपयोगी जनावर असतें. बकर्‍याचें तर कळपच्या कळप नजरेस पडतात. एकंदर क्षेत्रफळांत शेंकडा ७४ वलित असतें. वलितांचे साधन नद्यांनां धरणें बांधून त्यांचे पाट न्यावयाचे हेंच होय. सन १८९४ पासून जंगल खात्याचा बंदोबस्त चांगला झाला आहे. १८९४ पासून १९०० पर्यंत जंगलचें उत्पन्न २६००  रु. पर्यंत वाढलें असून खर्च सारा ९५३ झाला होता. सदर प्रदेश सुधारणाबाबतींत फार मागसलेला आहे. यामुळें घरगुतीं शिवणकाम बायकाहि करितात. कांहीं कारागीर गालिचें तयार करितात परंतु अशी संख्या फार थोडी म्हणतां येईल. बाहेरदेशीं पाठविण्याचे जिन्नस लोंकर व तूप असून बाहेरून जिल्ह्यांत येणारे साखर, तांदूळ, कडधान्यें धातूंचीं भांडीं व तयार कापड इत्यादि जिन्नस होत. डेरा इस्माईलखान शहरशीं याचा व्यापार फार चालतो. थोडें फार मीठ येथें तयार होऊन अफगाणिस्तानांत जातें. पक्क्या सडकांची लांबी २७ मैल असून कच्च्या सडका ७६६ मैल लांब भरतील. १९००-१९०१ सालीं दुष्काळ फार जाणवला गेला. गुरें पुष्कळ मेलीं. दुष्काळाकडे ५७००० रुपये खर्च करण्यांत येऊन ३८२५ रुपये गुरें खरीदण्याकरितां सरकारांनीं कर्जाऊ दिलें.

रा ज्य व्य व स्था.- एजन्सी प्रांतांपैकीं झोब जिल्हा असून यांजवर मुख्य अधिकारी पोलिटिकल एजंट आहे. याचे २ दोन पोटविभाग असून अ. पो. एजंट हा पो. एजंटाच्या हाताखालीं काम करणारा असून मदतगार एक्स्ट्रा अ. पो. एजंट नेमलेला असतो. प्रत्येक तालुक्यांत एक तहशीलदार कामदार असून एकाच कामदाराकडे दिवाणी फौजदारी कामें सोंपविलेलीं असतात व अपील कोर्ट अ. पो. एजंटाचें असतें. पो. एजंट जिल्हा व सेशन जज्ज असतो.

इंग्रजांच्या अंमलापूर्वीं येथील लोक शेताबद्दल सारा वगैरे पैसा कांहीं देत नसत. कांहीं विवक्षित प्रसंगीं जमादाराला बकरें दिलें म्हणजे झालें. पुढें इंग्रजांनीं सारा बसविला व पिकाचा षष्ठांश घ्यावा ही पद्धत सुरू केली. अशा रीतीनें १९०३-०४ सालीं स्यांडिमन तहशिलीचा वसूल १ लक्षपर्यंत आला व कुरणाचें उत्पन्न ३१००० रु. आलें. लष्करी फौजेच्या छावण्या इकडील प्रदेशांत जरूरीच्या आहेत.

१९०४ सालीं जिल्ह्यांत ४ प्राथमिक शाळा असून त्यांत एक मुलींची होती. ७४ विद्यार्थी शिक्षण घेत होते. याच्या प्रीत्यर्थ खर्च १६८८ रुपये झाला. इकडील लोकांनां विद्येची अभिरुचि कमी आहे. त्यांत मशिदींतून मुल्ला लोक मुलें पढवितात हें निराळें. जिल्ह्यांत ४ दवाखाने असून त्यांत एक जनानी आहे. सर्दीच्या तापाची सांथ पुष्कळ असते व थंड प्रदेश असल्यानें ताप हा साधारण रोग समजला जातो. देवीच्या सांथींत देवी काढवून घेतात, एरव्हीं नाहीं.

   

खंड १४ : जलपैगुरी - तपून  

 

 

 

  जलमस्तिष्क रोग
  जलयंत्रशास्त्र
  जलालपेठ
  जलालखंड
  जलालाबाद
  जलालाबाद, तहसील
  जलाली
  जलालुद्दीन मुहम्मद वल्खी
  जलालुद्दीन सयुती
  जलेश्वर
  जलेसर, तहसील
  जलोदर
  जलोपचार
  जव
  जवस
  जवादि डोंगर
  जवानबख्त मिर्झा
  जवासिया
  जव्हार
  जशपूर
  जसदन संस्थान
  जसपुर
  जसवंतनगर
  जसवंतसिंह, महाराणा
  जसील
  जस्टिन
  जस्टिनियन
  जस्त
  जस्सो
  जहागिराबाद
  जहागीर, जहागीरदार
  जहांगीर
  जहांगीर बादशहा
  जहाज फिरंगी
  जहाजपुर
  जहांदरशहा
  जहानआरा बेगम
  जहानाबाद
  जहनु
  जहलण
  जळगांव
  जळापूर
  जळापुर तालुका
  जळू
  जाई
  जाकोबाबाद
  जाखाऊ
  जाखन
  जांजगरि
  जाजमाउ
  जाट
  जाटपु
  जाटपोल
  जातक
  जाति
  जातिभेद
  जादम
  जादू
  जादूचा कंदील
  जाधव
  जाधवराई
  जॉन
  जानसाथ
  जॉनसन अॅंड्र
  जॉनसन, डॉय साम्युएल
  जानसार बावर
  जॉन, सेंट
  जानीबेग तुर्खन मिर्ज्ञा
  जानेफळ
  जानोजी निंबाळकर
  जाफना
  जाफरखान
  जाफराबाद
  जांब
  जांबवान
  जाबाल
  जांबु घोडा
  जाब्लोस्काव, पाल
  जांभळी जमीनदारी
  जांभूळ
  जांभेकर, बाळ गंगाधर
  जामखेड
  जामगड
  जामतारा
  जामदारखाना
  जामनगर
  जामनेर
  जामपुर
  जामराव कालवा
  जामी
  जामीनकी
  जामोद
  जाम्निया
  जायफळ, जायपत्री
  जारकर्म
  जॉर्ज टाऊन
  जॉर्ज राजे
  जॉर्जिया
  जालंदर, जिल्हा
  जालना
  जालवणकर, नारायणबोवा
  जालापहाड
  जालारी
  जालिआ
  जालोर
  जावजी दादाजी चौधरी
  जावड
  जावरा
  जावळी
  जावा
  जाविदखाना
  जासवंद
  जासी
  जासुंद
  जाहिरात
  जिऊ महाला
  जिगणी
  जिजाबाई
  जिजिराम
  जिंजी
  जितुलीया
  जिंतूर
  जिंद
  जिनकीर्ति
  जिनगर
  जिनप्रभ
  जिनीव्हा
  जिनेश्वरसुरि
  जिनोआ
  जिन्सीवाले, श्रीधर गणेश
  जिप्सी
  जिब्राल्टर
  जियागंज
  जिरंग
  जिरळ कामसोळी
  जिराफ
  जिंरार
  जिराईतखाना
  जिरें
  जिलेटिन
  जिवबादादा बाक्षी
  जीन मेरी रोलंड
  जीवकचिंतामणी
  जीवधन किल्ला
  जीवनकार्यविचार
  जीवन्मुक्त
  जुई
  जुगार
  जुगोस्लाव्हिया
  जुजुत्सु
  जुझोतिया ब्राह्मण
  जुडा
  जुडीआ
  जुतोघ
  जुनागड
  जुनापाणी
  जुनापादर
  जुनो
  जुनोना
  जुन्नर
  जुपिटर
  जुबल
  जुबो
  जुभखा
  जुव्हेनल
  जूब
  जूल, जेम्स प्रेस्कॉट
  जेऊर
  जेकब
  जेजाकभुक्ति उर्फ जिझोटी
  जेजुरी
  जेझील
  जेतपुर
  जेघे
  जेना
  जेपाळ
  जेफर्सन, थॉमस
  जेबील
  जेम्सटाऊन
  जेम्स मेरी सॅन्ड्स
  जेम्स राजे
  जेयोर
  जेरिको
  जेरिझिम
  जेरुसलेम
  जेरेसा
  जेर्हा
  जेलेपला
  जेल्डर्लंड
  जेवर
  जेव्होंन्स, विल्यम स्टॅनले
  जेष्ठमध
  जेसर
  जेसरी
  जेसलमीर
  जेसुइट लोक
  जेजोर, जिल्हा
  जेहोव्ह
  जैटिया
  जैटियापूर
  जैन, संप्रदाय
  जैनेंद्र व्याकरण
  जैमिनी
  जैस
  जैसवाय
  जोक्जाकर्त
  जोग, कृष्णाजी महादेव
  जोगापरमानंद
  जोगी
  जोगेश्वरी
  जोडिया
  जोतिबाचा डोंगर
  जोत्याजी केसरकर
  जोदिया
  जोधपुर
  जोधबाई
  जोन ऑफ आर्क
  जोनगन
  जोनपुर
  जोनराज
  जोन्स, सर विल्यम
  जोबत, संस्थान
  जोरा
  जोरिय
  जो-हाट
  जोवई
  जोशी
  जोशी, अण्णा मार्तंड
  जोशी, गणेश कृष्ण
  जोशी, गणेश वासुदेव
  जोशी, गणेश व्यंकटेश
  जोशी, चासकर
  जोशी, बारामतीकर
  जोशीमठ
  जोहानिस्बर्ग
  जोहानीझबर्ग
  जोहार
  जोही
  जोहोर
  जौगड
  जौहरीफरवी
  ज्यूटीगल्पा
  ज्योतिपंत महाभागवत
  ज्योति:शास्त्र
  ज्योतिष्टोम
  ज्योती
  ज्वर
  ज्वांग, पट्टुआ
  ज्वारी
  ज्वालामुखी
 
  झऊरी मुल्ला
  झगरपूर
  झज्जर
  झंझरपुर
  झमानशहा
  झमानिया
  झमीनदवार
  झरथुष्ट्र
  झलिदा
  झलून
  झाकाटेकस
  झांग, जिल्हा
  झांजी
  झांझमेर
  झांझीबार
  झाडीतेलंग
  झानेसव्हील
  झान्टे
  झान्थस
  झाफरखान
  झाफरवाल
  झाबिताखान
  झाबुआ
  झाबुलीस्तान
  झाबेल
  झांबेसी नदी
  झांबोअंग
  झामपोदर
  झामसिंग
  झामोरा
  झामोरीन
  झार
  झारगर जात
  झारा
  झारापाप्रा
  झा-होन
  झालकाटि
  झालरपाटण
  झालवान
  झालावाड
  झालावाड संस्थान
  झालोड
  झांशी, जिल्हा
  झांशीची राणी, लक्ष्मीबाई
  झिंगकलिंग हकमती
  झिगन
  झिंझुवाडा
  झितोमीर
  झिनत-उन-निसा बेगम
  झिंपी तौडू
  झियाउद्दीन बरनी
  झिरा
  झिरी
  झिवारत
  झीटून
  झीत्झ
  झीनवर
  झीनॉफानेझ
  झीलंड
  झुंगेरिया
  झुंझुनु
  झुबेदा खातुन
  झुब्दतुन्निसा
  झुरळ
  झुलफिकारखान
  झुलुलंड
  झूवा
  झूरिच
  झूसी
  झेंद-अवेस्ता
  झेनागा
  झेनाटा
  झेनिद
  झेनोफोन
  झेनोबिआ
  झेप्पेलिन, काऊंट फर्डिनंड
  झेब-उन्-निसा बेगम
  झेब्रा
  झेरबस्ट
  झेरिआ
  झेर्नोविट्झ
  झेलम
  झेलम कालवा
  झेलम नदी
  झेलम वसाहत
  झैदपूर
  झैनखान कोक
  झैनाबादी महाल
  झैनुल अबिदिन
  झैमुख्त
  झैसान
  झोडगे
  झोब जिल्हा
  झोला, एमिली एडवर्ड चार्लस
 
 
  टंकारी
  टक्कर देश
  टक्का
  टझी
  टनब्रिजवेल्स
  टरपेलट
  टर्गो, अॅन रॉबर्ट जॅक्स
  टनेंट
  टॅव्हर्नियर
  टॅसिटस कॉनेंलिअस
  टस्कुलम्
  टांकणखार
  टांक तहशील
  टाकळ
  टाकळ घांट
  टाकळा
  टांकळी
  टाकळी बुदुक
  टाकी
  टॉंगकिंग
  टांगानिका
  टांगानिका प्रदेश
  टागोर, देवेन्द्रनाथ
  टागोर, राजा सौरेन्द्र मोहन
  टाटा, जमशेटजी नसरवानजी
  टाटा, सर रतन
  टोंड, कर्नल
  टॉडहंटर, आयझॅक
  टान्जीर
  टापिओका(कासावा)
  टायको ब्राही
  टायग्रे
  टायबर
  टायबेरिअस
  टायर
  टाराक्विनी
  टारांटो
  टारिसेली, इव्हर्जिलिस्टा
  टारेटम्
  टॉके
  टानों
  टार्सस
  टालबॉट, विल्यम हेनरी
  टालमड
  टॉलस्टॉय, लिओ
  टॉलेमी क्लॉडिअम
  टॉलमी फिलाडेल्फस
  टालेरंड, पेरीगॉर्ड प्रिन्स
  टावी
  टासमन, अबेल जॅन्सेन
  टासी
  टिकमगड
  टिटवी
  टिटागड
  टिडोर
  टिन्डाल जॉन
  टिपगड डोंगर
  टिपरा जात
  टिप्पू सुलतान
  टिप्पेरा
  टिफ्लिस
  टिंबक्टु
  टिंबा
  टिबेस्टी
  टिम्माड
  टिरोल
  टिलोता खैरी
  टिल्सिट
  टिळक, बाळ गंगाधर
  टीजिआ
  टीरिआ
  टुलुझ
  टूर्नें
  टूलाँ
  टेकचंद मुनशी
  टेक्सस
  टेगर्नसी
  टेग्युसीगलपा
  टंट, पिटर गथ्री
  टेन, हिप्पोलाइट अडोल्फ
  टेनेस्सी
  टेंपलबार
  टेबल माउंटन
  टेंभुरणी
  टेमेश्वार
  टेराडेलफ्यूगो
  टेलर, फिलिप मेडोज
  टेसिफॉन
  टैन-शान पर्वत
  टोक, संस्थान
  टोकिओ
  टोगोलंड
  टोचीनदी
  टोन, थिओबाल्ड वूल्फ
  टोपल्या
  टोबेगो
  टोमाटो
  टोराँटो
  टोरी फत्तेपूर
  टोलेडो
  टोवला
  टोशाम
  टोळ
  टौंगी
  टौंगुप
  टौंगू
  टौंग्थ
  टौंग्यु
  ट्युनिस
  ट्युनीशिआ
  ट्यूस
  ट्रॅलिझ
  ट्रान्सवाल
  ट्राम्बे
  ट्रॉय अथवा ट्रोड
  ट्रिनिदाद
  ट्रिपोली, प्रांत
  ट्रिबिझाँड
  ट्रीएस्टे
  ट्रटिश्के, हेन्रिक व्हॉन
  ट्रेंट
  ट्विकनहॅम
  ट्विन, मार्क
 
  ठग-ठगी
  ठठ्ठा
  ठाकुर
  ठाकुरगांव
  ठाकूरदासबोवा
  ठाकूरद्वार
  ठाणभवान
  ठाणें
 
  डॅडी
  डॅन
  डॅनिएल
  डन् कर्कं
  डॅन्झिग
  डफरिन, लार्ड
  डफळे
  डंबल
  डबलबीन
  डंबार्टन
  डब्लिन
  डभई
  डमडम
  डरहॅम
  डर्बी
  डलहौसी, लॉर्ड
  डलास
  डहोमे
  डॉक
  डाका, जिल्हा
  डाकोर
  डांग
  डांगची
  डांगर
  डांगी
  डांग्या खोकला
  डाग्वेरे, एल्. जे. एम.
  डोन नदी
  डान्यूब नदी
  डाबी
  डामर
  डायमंड हारबर
  डायमंड बेट
  डायोजेनीस
  डार्टमाउथ
  डार्डानेल्स
  डार्विन, चार्लस रॉबर्ट
  डॉलफिनचें नोंज
  डाल्टन, जॉन
  डास
  डाहाणु
  डाळिंब
  डिंक
  डिकन्स, चार्लस
  डिकेमाली
  डिक्वेन्सि, थॉमस
  डिंगरी
  डिंगणकर, मोरो विश्वनाथ
  डिडीमी
  डिडेरोट डेनिस
  डिफो, ड्यानिअल
  डिवार, सर जेम्स
  डी अर्लेबर्ट
  डीग
  डीगची लढाई
  डी बॉइने
  डीसा
  डुकर
  डुकी
  डुक्करकंद
  डुंगर
  डुप्ले
  डुम जात
  डुरिअन
  डूलचेन्यो
  डूलाँग
  डेकॅपोलिस
  डेकाटें
  डेडिआगॅच
  डेन्मार्क
  डेन्व्हर
  डेमॉस्थेनीस
  डेमिएटा
  डेमोक्रिटस
  डेराइस्मायलखान
  डेरागाझीखान
  डेरागोपीपूर
  डेराजात
  डेरानानक
  डेरापूर
  डेलफाय
  डेलवेअर
  डेव्हनपोर्ट
  डेव्ही
  डेहराडून
  डोंगरगड
  डोंगरपाली
  डोंगरपुर
  डोंगराळी जमीनदारी
  डोंगरा
  डोंगरे, वासुदेव नारायण
  डोडोना
  डोनाटेलो
  डोंबगांव
  डोबरेनर
  डोंबारी
  डाब्रूजा
  डोम
  डोमल जात
  डोमिनिका
  डोरली
  डोव्हर
  डोहर
  ड्युडरनेक
  ड्युबॉपिएरी
  ड्युसेल्डॉर्फ
  ड्यूमा अलेक्झांडर
  ड्यूरर आल्ब्रेक्ट
  ड्रायडन, जॉन
  ड्रॉयमन
  ड्रेस्डेन
  ड्रोघेडा
  ड्विन्स्क
 
  ढक्की भाषा
  ढालगज
  ढालाईत
  ढीमर
  ढुंढये जैन
  ढेकूण
  ढेरा
  ढोर
 
 
  तगर
  तंगेल
  तंगौंग
  तंजावर
  तंजावरचें राजघराणें
  तडवी
  तंडागांव
  तंडो
  तंडोअडाम
  तंडोअलाहयार
  तंडोवागो
  तंडोमहमदखान
  तत्रक
  तंत्रग्रंथ
  तत्त्वज्ञान
  तनकपूर
  तनखा
  तनावल
  तनुकु तालुका
  तपकीर
  तपागच्छ
  तपून

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .