प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग चवदावा : जलपैगुरी - तपून

झेप्पेलिन, काउंट फर्डिनंड व्हॉन - (१८३८-१९१७) हा प्रसिद्ध जर्मन वैमानिक व संशोधक बेडनमधील कॉन्स्टन्स येथें जन्मला. त्यानें लष्करी शिक्षण घेतल्यानंतर आपल्या वयाच्या २० व्या वर्षीं सैन्यांतील एक अधिकाराची जागा मिळविली. अमेरिकन सिव्हिल वॉरमध्यें फेडरल सैन्यामध्यें स्वयंसेवक या नात्यानें यानें काम केलें. पुढें १८६६ मध्यें ऑस्ट्रियन युद्धांत व १८७० च्या फ्रँको-जर्मन युद्धांत त्यानें भाग घेतला होता. या युद्धांत त्याला जनरलचा हुद्दा मिळाला. पण पुढें त्यानें सैन्यामधील आपल्या जागेला रामराम ठोकून विमानविद्यकडे आपलें लक्ष पुरविलें. १९०० सालीं त्यानें एक हवेंत उडणारें जहाज बांधलें. हें जहाज हवेमध्यें २० मिनिटें उडत होतें पण जमिनीवर येतांना तें एकदम जमिनीवर आदळून मोडलें. पुढें १९०६ साली त्यानें अशाच प्रकारचें आणखी एक जहाज बांधून तासी ३० मैल या वेगानें तें जहाज त्यानें हवेंतून चालविलें. १७०७ सालीं त्यानें पुन्हां या जहाजामध्यें सुधारणा केली, यापुढें त्यानें आपलें सर्व लक्ष या कामीं लावलें. महायुद्धाच्या अमदानींत त्याच्या उडत्या जहाजांनीं खळबळ करून सोडली. अशा प्रकारचीं उडतीं जहाजें त्यानेंच प्रथम तयार केल्यामुळें या जहाजांनां झेप्पोलिन हेंच नांव रुढ झालें झेप्पोलिन १९१७ सालीं मार्च महिन्यांत चार्लाटेनबर्ग येथें मरण पावला.

झे पे लि न.- स्वस्थतेच्या काळांत एरोप्लेनचा फारसा उपयोग होत नाहीं. कारण जरी त्याची गति फार असली तरी त्यांस माणसें किंवा माल फारसा मावत नाहीं, आणि एंजिन नादुरुस्त झालें तर तें एकदम खालीं धडाडण्याचा संभव फारच असतो. शांततेच्या काळीं अतिशय उपयोगी असें एअरशिप विमानच आहे. एरोप्लेन व झेपेलिन यांत मुळांतच जमीनअस्मानाची तफावत आहे. एरोप्लेन हवेपेक्षां जड असल्यामुळें एंजिन चालू आहे तोंवरंच तें उडत राहतें. झेपेलिनचें तसें मुळींच नाहीं. झेपेलिन म्हणजे हैड्रोजन भरलेला एक अवाढव्य फुगा व त्याच्याखालीं बांधलेल्या भांड्यांत दहा वीस माणसें बसण्याची व्यवस्था केलेली असा प्रकार आहे. मात्र त्या माणसांच्या हातीं हैड्रोजनवायु पुन्हां पुन्हां भरण्याची व एरोप्लेनप्रमाणें स्कूचे पंखे लावून ते एंजिननें गरगर फिरते ठेवण्याची व्यवस्था केलेली असते. झेपोलिनची लांबी सुमारें एक फर्लांग असते. झेपेलिनच्या फुग्याची उंची पंचवीस ते पसतीस फूट म्हणजे सुमारें पक्के तीन चार पुरुष असते, व त्याचा परिघ पाउणशें ते शंभर फूट असतो. हा अवाढव्य फुगा मुळींच कधीं न चिमटणारा असा भक्कम व कडक करण्यांत आलेला असतो. हा कडकपणा आणण्याकरितां आंतून आल्युमिनिअम धातूचा सांगाडा बसवतात व त्या सांगाड्याला बाहेरून पातळ पण चिंवट अशा वॉटरप्रुफ कापडानें मढवून काढतात. त्या सांगाड्याचे दोन भाग करून वरच्या अर्ध्यां भागांत बारकीं बारकीं २०-२२ फुगलेलीं विमानें असतात. त्यांत हैड्रोजन वायु भरलेला असतो. हीं निरनिराळीं विमानें करण्याचा हेतु असा की कदाचित एखादें दुसरें चुकून फुटलें तरी एकदम सारें अवजार खालीं धडाडूं नये. वीस बावीस लहान बलूनशिवाय पेट्रोलचीं थोरलीं टांकींहि फुग्यांतच असतात. झेपेलिनच्या एका टोंकापासून दुसर्‍यापर्यंत म्हणजें नाकापासून शेवटापर्यंत माणसाला चालत जातां येण्यासारखा छोटासा साडेचार इंच रुंदीचा रस्ता फुग्यांत ठेवलेला असतो. त्यावरून जपून गेलें तर चांगली सोय होते. झेपेलिनच्या फुग्याच्या माथ्यावर भोंक ठेवून तेथें चबुतर्‍यावर तोफ सज्ज करून ठेवलेली असते तेथपर्यंत गोलंदाजांनां चढून जाण्याकरितां फुग्याच्या तळापासून माथ्यापर्यंत शिडीची योजना असते.

मुख्य यंत्रें व कप्तान वगैरे मंडळी यांची बसण्याची जागा फुग्याच्या बाहेरच असते. फुग्यापासून रेशमी दोरांनीं टांगलेल्या अशा दोन होड्या फुग्याच्या खालीं अंतराळीं लोंबकळत असतात. ती कप्तान, खलाशी आणि उतारू यांची जागा होय. पुढच्या बाजूला म्हणजे नाकाकडे जी होडी असते तींत झेपेलिनचा कप्तान बसतो व तेथून तो झेपेलिन आपल्या कह्यांत ठेवतो. त्याच्या हाताखालीं सुमारें बारा इसम मदतीला असतात. बाँब फेंकणें, सुकाणू वळविणें, खालीं बिनतारी संदेश पाठविणें वगैरे सर्व कामें हे इसम करतात. या पुढच्या होडीप्रमाणें शेपटाकडे दुसरी एक होडी टांगलेली असते. तिच्यांत एंजिनें चालूं असतात. तीं एरोप्लेनप्रमाणें पंखे फिरवितात. त्यांच्या योगानें झेपेलिन दर तासात ६०-७० मैलप्रमाणें चालूं शकतें.

एरोप्लेनची गति तासास दीडशें दोनशें, तर झेपोलिनची ६०-७५ मैलांपेक्षां जास्ती होऊं शकत नाहीं; हें जरी खरें तरी एरोप्लेनपेक्षां झेपोलिनचा उपयोग शांततेच्या काळांत कितीतरी जास्त आहे. एरोप्लेनवर पराकाष्ठा दहा पंधरा माणसें राहतात तर झेपोलिनमधून शंभरांपर्यंत नेतां येतात. तसेंच एरोप्लेनपेक्षां झेपेलिन कितीतरी जास्ती सुरक्षित असतें. कारण एरोप्लेनचे पंखे बंद झाले, कीं तें खालीं धडाडलेंच पाहिजे, पण झेपेलिनचे पंख बंद झाले तरी हैड्रोजन गॅसमुळें तें आकाशांत खुशाल तरगंत राहूं शकतें. एरोप्लेनपेक्षां झेपेलिनच्या अंगीं काटकपणाहि जास्त असतो. एरोप्लेनपेक्षां झेपेलिनच्या अंगीं दुसरा असा गुण आहे कीं, तें हवेमध्यें एकदम उंच चढूं शकतें. एरोप्लेन सुरू झालें कीं, हळूहळू वर चढत चढत जाणार, पण झेपेलिनच्या आंतल्या हैड्रोजन वायूमुळें तें हवेमध्यें झटकन खूप वर चढून जातें. झेपोलिनचीं एंजिनें जरी थांबलीं तरी तें हवेंत तरंगत रहातें पाहिजे त्या दिशेकडे वर, खालीं, उजवी-डावीकडे-हवें तिकडे झेपेलिन नेतां येतें. आंत ५० ते १०० माणसांनां फर्स्टक्लासासारखी बसण्याची जागा, चहा व कॉफी, खाणें वगैरेसारख्या सोयी केलेल्या असतात. मोटार जमीनीवर जितकी सुरक्षित तितकेंच आकाशांत संचार करण्यास झेपेलिनहि सुरक्षित आहे. याप्रमाणें पक्ष्यासारखें खुशाल स्वस्थपणें आकाशामध्यें भरार्‍या मारण्याचें साधन केवळ झेपेलिनच असून तें मनुष्यानें साध्य केलें असें म्हणण्यास हरकत नाहीं. [ब्रिटानिका; मनोरंजन, पु. २५.]

   

खंड १४ : जलपैगुरी - तपून  

 

 

 

  जलमस्तिष्क रोग
  जलयंत्रशास्त्र
  जलालपेठ
  जलालखंड
  जलालाबाद
  जलालाबाद, तहसील
  जलाली
  जलालुद्दीन मुहम्मद वल्खी
  जलालुद्दीन सयुती
  जलेश्वर
  जलेसर, तहसील
  जलोदर
  जलोपचार
  जव
  जवस
  जवादि डोंगर
  जवानबख्त मिर्झा
  जवासिया
  जव्हार
  जशपूर
  जसदन संस्थान
  जसपुर
  जसवंतनगर
  जसवंतसिंह, महाराणा
  जसील
  जस्टिन
  जस्टिनियन
  जस्त
  जस्सो
  जहागिराबाद
  जहागीर, जहागीरदार
  जहांगीर
  जहांगीर बादशहा
  जहाज फिरंगी
  जहाजपुर
  जहांदरशहा
  जहानआरा बेगम
  जहानाबाद
  जहनु
  जहलण
  जळगांव
  जळापूर
  जळापुर तालुका
  जळू
  जाई
  जाकोबाबाद
  जाखाऊ
  जाखन
  जांजगरि
  जाजमाउ
  जाट
  जाटपु
  जाटपोल
  जातक
  जाति
  जातिभेद
  जादम
  जादू
  जादूचा कंदील
  जाधव
  जाधवराई
  जॉन
  जानसाथ
  जॉनसन अॅंड्र
  जॉनसन, डॉय साम्युएल
  जानसार बावर
  जॉन, सेंट
  जानीबेग तुर्खन मिर्ज्ञा
  जानेफळ
  जानोजी निंबाळकर
  जाफना
  जाफरखान
  जाफराबाद
  जांब
  जांबवान
  जाबाल
  जांबु घोडा
  जाब्लोस्काव, पाल
  जांभळी जमीनदारी
  जांभूळ
  जांभेकर, बाळ गंगाधर
  जामखेड
  जामगड
  जामतारा
  जामदारखाना
  जामनगर
  जामनेर
  जामपुर
  जामराव कालवा
  जामी
  जामीनकी
  जामोद
  जाम्निया
  जायफळ, जायपत्री
  जारकर्म
  जॉर्ज टाऊन
  जॉर्ज राजे
  जॉर्जिया
  जालंदर, जिल्हा
  जालना
  जालवणकर, नारायणबोवा
  जालापहाड
  जालारी
  जालिआ
  जालोर
  जावजी दादाजी चौधरी
  जावड
  जावरा
  जावळी
  जावा
  जाविदखाना
  जासवंद
  जासी
  जासुंद
  जाहिरात
  जिऊ महाला
  जिगणी
  जिजाबाई
  जिजिराम
  जिंजी
  जितुलीया
  जिंतूर
  जिंद
  जिनकीर्ति
  जिनगर
  जिनप्रभ
  जिनीव्हा
  जिनेश्वरसुरि
  जिनोआ
  जिन्सीवाले, श्रीधर गणेश
  जिप्सी
  जिब्राल्टर
  जियागंज
  जिरंग
  जिरळ कामसोळी
  जिराफ
  जिंरार
  जिराईतखाना
  जिरें
  जिलेटिन
  जिवबादादा बाक्षी
  जीन मेरी रोलंड
  जीवकचिंतामणी
  जीवधन किल्ला
  जीवनकार्यविचार
  जीवन्मुक्त
  जुई
  जुगार
  जुगोस्लाव्हिया
  जुजुत्सु
  जुझोतिया ब्राह्मण
  जुडा
  जुडीआ
  जुतोघ
  जुनागड
  जुनापाणी
  जुनापादर
  जुनो
  जुनोना
  जुन्नर
  जुपिटर
  जुबल
  जुबो
  जुभखा
  जुव्हेनल
  जूब
  जूल, जेम्स प्रेस्कॉट
  जेऊर
  जेकब
  जेजाकभुक्ति उर्फ जिझोटी
  जेजुरी
  जेझील
  जेतपुर
  जेघे
  जेना
  जेपाळ
  जेफर्सन, थॉमस
  जेबील
  जेम्सटाऊन
  जेम्स मेरी सॅन्ड्स
  जेम्स राजे
  जेयोर
  जेरिको
  जेरिझिम
  जेरुसलेम
  जेरेसा
  जेर्हा
  जेलेपला
  जेल्डर्लंड
  जेवर
  जेव्होंन्स, विल्यम स्टॅनले
  जेष्ठमध
  जेसर
  जेसरी
  जेसलमीर
  जेसुइट लोक
  जेजोर, जिल्हा
  जेहोव्ह
  जैटिया
  जैटियापूर
  जैन, संप्रदाय
  जैनेंद्र व्याकरण
  जैमिनी
  जैस
  जैसवाय
  जोक्जाकर्त
  जोग, कृष्णाजी महादेव
  जोगापरमानंद
  जोगी
  जोगेश्वरी
  जोडिया
  जोतिबाचा डोंगर
  जोत्याजी केसरकर
  जोदिया
  जोधपुर
  जोधबाई
  जोन ऑफ आर्क
  जोनगन
  जोनपुर
  जोनराज
  जोन्स, सर विल्यम
  जोबत, संस्थान
  जोरा
  जोरिय
  जो-हाट
  जोवई
  जोशी
  जोशी, अण्णा मार्तंड
  जोशी, गणेश कृष्ण
  जोशी, गणेश वासुदेव
  जोशी, गणेश व्यंकटेश
  जोशी, चासकर
  जोशी, बारामतीकर
  जोशीमठ
  जोहानिस्बर्ग
  जोहानीझबर्ग
  जोहार
  जोही
  जोहोर
  जौगड
  जौहरीफरवी
  ज्यूटीगल्पा
  ज्योतिपंत महाभागवत
  ज्योति:शास्त्र
  ज्योतिष्टोम
  ज्योती
  ज्वर
  ज्वांग, पट्टुआ
  ज्वारी
  ज्वालामुखी
 
  झऊरी मुल्ला
  झगरपूर
  झज्जर
  झंझरपुर
  झमानशहा
  झमानिया
  झमीनदवार
  झरथुष्ट्र
  झलिदा
  झलून
  झाकाटेकस
  झांग, जिल्हा
  झांजी
  झांझमेर
  झांझीबार
  झाडीतेलंग
  झानेसव्हील
  झान्टे
  झान्थस
  झाफरखान
  झाफरवाल
  झाबिताखान
  झाबुआ
  झाबुलीस्तान
  झाबेल
  झांबेसी नदी
  झांबोअंग
  झामपोदर
  झामसिंग
  झामोरा
  झामोरीन
  झार
  झारगर जात
  झारा
  झारापाप्रा
  झा-होन
  झालकाटि
  झालरपाटण
  झालवान
  झालावाड
  झालावाड संस्थान
  झालोड
  झांशी, जिल्हा
  झांशीची राणी, लक्ष्मीबाई
  झिंगकलिंग हकमती
  झिगन
  झिंझुवाडा
  झितोमीर
  झिनत-उन-निसा बेगम
  झिंपी तौडू
  झियाउद्दीन बरनी
  झिरा
  झिरी
  झिवारत
  झीटून
  झीत्झ
  झीनवर
  झीनॉफानेझ
  झीलंड
  झुंगेरिया
  झुंझुनु
  झुबेदा खातुन
  झुब्दतुन्निसा
  झुरळ
  झुलफिकारखान
  झुलुलंड
  झूवा
  झूरिच
  झूसी
  झेंद-अवेस्ता
  झेनागा
  झेनाटा
  झेनिद
  झेनोफोन
  झेनोबिआ
  झेप्पेलिन, काऊंट फर्डिनंड
  झेब-उन्-निसा बेगम
  झेब्रा
  झेरबस्ट
  झेरिआ
  झेर्नोविट्झ
  झेलम
  झेलम कालवा
  झेलम नदी
  झेलम वसाहत
  झैदपूर
  झैनखान कोक
  झैनाबादी महाल
  झैनुल अबिदिन
  झैमुख्त
  झैसान
  झोडगे
  झोब जिल्हा
  झोला, एमिली एडवर्ड चार्लस
 
 
  टंकारी
  टक्कर देश
  टक्का
  टझी
  टनब्रिजवेल्स
  टरपेलट
  टर्गो, अॅन रॉबर्ट जॅक्स
  टनेंट
  टॅव्हर्नियर
  टॅसिटस कॉनेंलिअस
  टस्कुलम्
  टांकणखार
  टांक तहशील
  टाकळ
  टाकळ घांट
  टाकळा
  टांकळी
  टाकळी बुदुक
  टाकी
  टॉंगकिंग
  टांगानिका
  टांगानिका प्रदेश
  टागोर, देवेन्द्रनाथ
  टागोर, राजा सौरेन्द्र मोहन
  टाटा, जमशेटजी नसरवानजी
  टाटा, सर रतन
  टोंड, कर्नल
  टॉडहंटर, आयझॅक
  टान्जीर
  टापिओका(कासावा)
  टायको ब्राही
  टायग्रे
  टायबर
  टायबेरिअस
  टायर
  टाराक्विनी
  टारांटो
  टारिसेली, इव्हर्जिलिस्टा
  टारेटम्
  टॉके
  टानों
  टार्सस
  टालबॉट, विल्यम हेनरी
  टालमड
  टॉलस्टॉय, लिओ
  टॉलेमी क्लॉडिअम
  टॉलमी फिलाडेल्फस
  टालेरंड, पेरीगॉर्ड प्रिन्स
  टावी
  टासमन, अबेल जॅन्सेन
  टासी
  टिकमगड
  टिटवी
  टिटागड
  टिडोर
  टिन्डाल जॉन
  टिपगड डोंगर
  टिपरा जात
  टिप्पू सुलतान
  टिप्पेरा
  टिफ्लिस
  टिंबक्टु
  टिंबा
  टिबेस्टी
  टिम्माड
  टिरोल
  टिलोता खैरी
  टिल्सिट
  टिळक, बाळ गंगाधर
  टीजिआ
  टीरिआ
  टुलुझ
  टूर्नें
  टूलाँ
  टेकचंद मुनशी
  टेक्सस
  टेगर्नसी
  टेग्युसीगलपा
  टंट, पिटर गथ्री
  टेन, हिप्पोलाइट अडोल्फ
  टेनेस्सी
  टेंपलबार
  टेबल माउंटन
  टेंभुरणी
  टेमेश्वार
  टेराडेलफ्यूगो
  टेलर, फिलिप मेडोज
  टेसिफॉन
  टैन-शान पर्वत
  टोक, संस्थान
  टोकिओ
  टोगोलंड
  टोचीनदी
  टोन, थिओबाल्ड वूल्फ
  टोपल्या
  टोबेगो
  टोमाटो
  टोराँटो
  टोरी फत्तेपूर
  टोलेडो
  टोवला
  टोशाम
  टोळ
  टौंगी
  टौंगुप
  टौंगू
  टौंग्थ
  टौंग्यु
  ट्युनिस
  ट्युनीशिआ
  ट्यूस
  ट्रॅलिझ
  ट्रान्सवाल
  ट्राम्बे
  ट्रॉय अथवा ट्रोड
  ट्रिनिदाद
  ट्रिपोली, प्रांत
  ट्रिबिझाँड
  ट्रीएस्टे
  ट्रटिश्के, हेन्रिक व्हॉन
  ट्रेंट
  ट्विकनहॅम
  ट्विन, मार्क
 
  ठग-ठगी
  ठठ्ठा
  ठाकुर
  ठाकुरगांव
  ठाकूरदासबोवा
  ठाकूरद्वार
  ठाणभवान
  ठाणें
 
  डॅडी
  डॅन
  डॅनिएल
  डन् कर्कं
  डॅन्झिग
  डफरिन, लार्ड
  डफळे
  डंबल
  डबलबीन
  डंबार्टन
  डब्लिन
  डभई
  डमडम
  डरहॅम
  डर्बी
  डलहौसी, लॉर्ड
  डलास
  डहोमे
  डॉक
  डाका, जिल्हा
  डाकोर
  डांग
  डांगची
  डांगर
  डांगी
  डांग्या खोकला
  डाग्वेरे, एल्. जे. एम.
  डोन नदी
  डान्यूब नदी
  डाबी
  डामर
  डायमंड हारबर
  डायमंड बेट
  डायोजेनीस
  डार्टमाउथ
  डार्डानेल्स
  डार्विन, चार्लस रॉबर्ट
  डॉलफिनचें नोंज
  डाल्टन, जॉन
  डास
  डाहाणु
  डाळिंब
  डिंक
  डिकन्स, चार्लस
  डिकेमाली
  डिक्वेन्सि, थॉमस
  डिंगरी
  डिंगणकर, मोरो विश्वनाथ
  डिडीमी
  डिडेरोट डेनिस
  डिफो, ड्यानिअल
  डिवार, सर जेम्स
  डी अर्लेबर्ट
  डीग
  डीगची लढाई
  डी बॉइने
  डीसा
  डुकर
  डुकी
  डुक्करकंद
  डुंगर
  डुप्ले
  डुम जात
  डुरिअन
  डूलचेन्यो
  डूलाँग
  डेकॅपोलिस
  डेकाटें
  डेडिआगॅच
  डेन्मार्क
  डेन्व्हर
  डेमॉस्थेनीस
  डेमिएटा
  डेमोक्रिटस
  डेराइस्मायलखान
  डेरागाझीखान
  डेरागोपीपूर
  डेराजात
  डेरानानक
  डेरापूर
  डेलफाय
  डेलवेअर
  डेव्हनपोर्ट
  डेव्ही
  डेहराडून
  डोंगरगड
  डोंगरपाली
  डोंगरपुर
  डोंगराळी जमीनदारी
  डोंगरा
  डोंगरे, वासुदेव नारायण
  डोडोना
  डोनाटेलो
  डोंबगांव
  डोबरेनर
  डोंबारी
  डाब्रूजा
  डोम
  डोमल जात
  डोमिनिका
  डोरली
  डोव्हर
  डोहर
  ड्युडरनेक
  ड्युबॉपिएरी
  ड्युसेल्डॉर्फ
  ड्यूमा अलेक्झांडर
  ड्यूरर आल्ब्रेक्ट
  ड्रायडन, जॉन
  ड्रॉयमन
  ड्रेस्डेन
  ड्रोघेडा
  ड्विन्स्क
 
  ढक्की भाषा
  ढालगज
  ढालाईत
  ढीमर
  ढुंढये जैन
  ढेकूण
  ढेरा
  ढोर
 
 
  तगर
  तंगेल
  तंगौंग
  तंजावर
  तंजावरचें राजघराणें
  तडवी
  तंडागांव
  तंडो
  तंडोअडाम
  तंडोअलाहयार
  तंडोवागो
  तंडोमहमदखान
  तत्रक
  तंत्रग्रंथ
  तत्त्वज्ञान
  तनकपूर
  तनखा
  तनावल
  तनुकु तालुका
  तपकीर
  तपागच्छ
  तपून

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .