प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग चवदावा : जलपैगुरी - तपून

जोहानीझबर्ग -  दक्षिण आफ्रिका. हें ट्रान्सव्हालचें मुख्य शहर असून रँडखणींतून काढलेल्या सच्याच्या व्यापाराचें केंद्रस्थान आहे. हें दक्षिण आफ्रिकेचें व्यापाराचें ठिकाण आहे. विटवॉटरस्रँडच्या दक्षिण उतारावर हें वसलेलें असून दक्षिण अक्षांश २६० ११’ व पूर्वरेखांश २८० २’ यांवर आहे. समुद्रसपाटीपासून हें ५७६४ फूट उंच आहे. पश्चिमेकडील भागांत बाजारचौक आहे व दक्षिणेकडे सरकारी चौक आहे. कमिशनरस्ट्रीट, मार्केटस्ट्रीट, प्रेसिडेन्टस्ट्रीट व प्रिटचर्डस्ट्रीट या मुख्य व्यापारी सडका आहेत. यांवर पेढ्या, खनिज कंपनीचीं दुकानें व इतर दुकानें आहेत. व्हॉन ब्रँडीस चौकांत टेलेफोन कचेरी आहे. प्लीन चौकांत ट्रान्सवाल युनिव्हर्सिटी कॉलेज आहे. सेन्टमेरी प्रार्थनामंदिर व यहुदी लोकांचें देऊळ हीं जवळ जवळ आहेत. कर्कस्ट्रीटवर कॅथोलिक पंथाचें मंदिर आहे. जोबर्टपार्कच्या उत्तरेस सार्वजनिक इस्पितळ असून पलीकडे बोअरसरकारनें बांधलेला किल्ला आहे. शहरच्या ईशान्येस ३ मैलांवर वेधशाला आहे.

जॉपेसटाऊन, बलग्रेव्हिआ, डुर्नफॉन्टेन, बेरी, हिलब्रो, पार्कटाऊन, येओव्हिली आणि बिलेव्ह्यु हीं शहरच्या आसपासचीं मुख्य खेडीं आहेत. फोर्डबर्ग येथें विजेचे व गॅसचे कारखाने आहेत. जर्मिस्टन, बॉक्सबर्ग व कुगर्सड्रॉप हीं शहरें रँडवर असून तेथें म्युनिसिपालिट्या आहेत. शहरच्या दक्षिणेस, पूर्वेस, व पश्चिमेस सोन्याच्या खाणी असून मजूर लोक राहतात. रँडपासून किंबर्लेपर्यंत रेल्वे आहे. जोहानीझबर्गच्या पूर्वेस २५ मैलांवर स्पिंग्झ येथें कोळशाच्या खाणी आहेत. येथील हवा आरोग्यकारक आहे. हिवाळ्यांत उष्णतामान ५३० अंश असते व उन्हाळ्यांत ७५० अंश असते. येथें २८ इंच पाउस पडतो. फुफ्फुसाच्या रोगानें फार लोक मरतात. प्राथमिक व दुय्यम शाळा संस्थानच्या ताब्यांत आहेत. येथें सक्तीचें शिक्षण नाहीं. प्राथमिक शाळांतून फक्त मोफत शिक्षण मिळतें. १९०६ सालीं अल्फ्रेड बेटनें विद्यापीठाच्या इमारतीकरितां २,००,००० पौंडांची देणगी दिली. येथील गोरे लोक निरनिराळ्या देशांतून येथें आले आहेत. १९.६ पर्यंत घोड्याच्या ट्रामगाड्या होत्या. पुढे विजेच्या ट्रामगाड्या सुरू झाल्या. येथील लोक हातगाड्यांचाहि उपयोग करतात. खास शहरचें क्षेत्रफळ ६ चौरस मैल आहे. स्थानिक राज्यकारभार लोकनियुक्त म्युनिसिपलमंडळाकडे असतो. गोर्‍या ब्रिटिशप्रजाजनांनांच फक्त मत देण्याचा अधिकार आहे. १९०४ सालीं खास शहरची लोकसंख्या ९९०२२ होती व म्युनिसिपल सरहद्दींतील लोकसंख्या १५५६४२ होती; सन १९१९ मध्ये लो. सं. २६०००० होती. पैकीं १४९७५० गोरे व बाकीचे काळे लोक होते.

इ ति हा स.- विटवॉटरस्रँड खडकांतून सोनें सापडलें म्हणून हें शहर अस्तित्वांत आलें. १८८६ सालीं हें शहर वसलें व यास जोहानीझरिसिक अधिकार्‍याचें नांव देण्यांत आलें. १८९५ सालीं येथील खनिखोद कंपनीची भरभराट झाली. बंदरापासून शहरापर्यंत रेल्वे झाल्यामुळें सोन्याच्या खाणीचा धंदा चांगलाच उर्जितदशेस आला. राजकारण व शिक्षणखात्यांत सुधारणा करण्याकरितां येथील लोकांनीं बोअर सरकारविरुद्ध बंड केलें पण त्यांत त्यांनां यश मिळालें नाहीं.

पण यामुळें स्थानिक राज्यकारभारांत पुष्कळ सवलती मिळाल्या. शहराची व्यवस्था सरकारनियुक्त आरोग्य नियामकमंडळाकडे असे. १८९७-९८-९९ या तीन वर्षांत खाणीचा धंदा पुष्कळ भरभराटीस आला. १८९८ सालीं १,५०,००,००० हून अधिक पौंडांचें सोनें खाणींतून निघालें. १८९९ सालीं ट्रान्सव्हाल व ग्रेटब्रिटनमध्यें युद्ध सुरू झाल्यामुळें बहुतेक युटिलँडर्स देश सोडून गेले. १९०० सालीं ब्हिटिश लोकांनीं हें शहर घेतलें. लढाईनंतर सोन्याचा धंदा मंदावला. खाणींत काम करण्याकरितां पुरेसे मजुर नसल्यामुळें चीनमधून मजूर लोक येथें येत असत. १९०४ पासून १९०६ पर्यंत खाणीत काम करण्याकरितां ५०००० लोक येथें आले १९०५ सालीं २,००,००,००० हून अधिक पौंडांचें सोनें खाणींतून निघालें.

१९१० नंतर जोहानीझबर्गमध्यें उद्योगधंद्यांची बरीच वाढ झाली तरी याचें जीवित मुख्यतः विटवाटर्सरँड मधील सोन्याच्या खाणींशीं निगडीत झालें होतें म्हटलें तरी चालेल. १९१०-१५ च्या दरम्यान जोहानीझबर्गमध्यें नवीन कोर्टें, नगरमंदीर, म्युनिसिपल आर्ट गॅलरी इत्यादि इमारती बांधण्यांत आल्या. १९१६ सालीं मिलनर पार्कमधील ८० एकर जागा, नगरमंडळानें युनिव्हर्सिटीची इमारत बांधण्याकरितां देऊं केली. पण महायुद्ध सुरू झाल्यामुळें ही इमारत बांधण्याचें काम १९२० सालीं सुरू झालें व युनिव्हर्सिटी स्थापन करण्याची पूर्वीची कल्पना जाऊन, तेथें कॉलेज स्थापन करण्याचें ठरलें व तें दक्षिण ऑफ्रिका युनिव्हर्सिटीला जोडण्यांत आलें. या कॉलेजमध्यें, खनिखोदनशास्त्र व शास्त्रीय शिक्षण हे विषयहि शिकविण्याची सोय केलेली आहे. नगरमंडळानें रस्ते बांधणें, चोहों बाजूला बागा तयार करणें अशा तर्‍हेनें नगरसौंदर्याची वाढ चालविली आहे. पण आश्चर्याची गोष्ट मात्र ही कीं शहरापासून अर्ध्या मैलाच्या अंतरावर ब्रेडेडॉर्प येथें जी येथील मूळ रहिवाशांची राहण्याची जागा आहे ती अत्यंत गलिच्छ व रोगीष्ट असून ती सुधारण्याचा प्रयत्‍न या नगरमंडळानें अजिबात केला नाहीं. जोहानीझबर्ग हें उत्कृष्ट घोड्यांचें ठिकाण आहे. १९१९ सालीं येथें विमानगृह बांधण्यांत आल्यापासून वैमानिक दळणवळणाचें हें केंद्र बनलें आहे.

जोहानीझबर्ग येथील म्युनिसिपालिटीचें उत्पन्न १९१९-२० सालीं ३४३५८००० पौंड होतें. १९१३-१४ या सालांत येथील गोर्‍या मजुरांनीं पुष्कळ संप केले व त्याप्रसंगीं दंगंधोपेहि झाले. १९१५ सालीं लुसिटॅनिया बोट बुडाल्यामुळें, जवळजवळ ५ लक्ष पौंडांच्या मालाची नासधूस झाली. त्यामुळेंहि येथील वातावरण बरेंचसें प्रक्षुब्ध झालें होतें. १९१७ सालीं याच ठिकाणीं साउथ आफ्रिकन ट्रेड काँग्रेसचें पहिलें अधिवेशन झालें, १९१९ सालीं खाणींतील काळ्या लोकांमध्यें असंतोष माजल्यामुळें बरेच संप घडून आले.

   

खंड १४ : जलपैगुरी - तपून  

 

 

 

  जलमस्तिष्क रोग
  जलयंत्रशास्त्र
  जलालपेठ
  जलालखंड
  जलालाबाद
  जलालाबाद, तहसील
  जलाली
  जलालुद्दीन मुहम्मद वल्खी
  जलालुद्दीन सयुती
  जलेश्वर
  जलेसर, तहसील
  जलोदर
  जलोपचार
  जव
  जवस
  जवादि डोंगर
  जवानबख्त मिर्झा
  जवासिया
  जव्हार
  जशपूर
  जसदन संस्थान
  जसपुर
  जसवंतनगर
  जसवंतसिंह, महाराणा
  जसील
  जस्टिन
  जस्टिनियन
  जस्त
  जस्सो
  जहागिराबाद
  जहागीर, जहागीरदार
  जहांगीर
  जहांगीर बादशहा
  जहाज फिरंगी
  जहाजपुर
  जहांदरशहा
  जहानआरा बेगम
  जहानाबाद
  जहनु
  जहलण
  जळगांव
  जळापूर
  जळापुर तालुका
  जळू
  जाई
  जाकोबाबाद
  जाखाऊ
  जाखन
  जांजगरि
  जाजमाउ
  जाट
  जाटपु
  जाटपोल
  जातक
  जाति
  जातिभेद
  जादम
  जादू
  जादूचा कंदील
  जाधव
  जाधवराई
  जॉन
  जानसाथ
  जॉनसन अॅंड्र
  जॉनसन, डॉय साम्युएल
  जानसार बावर
  जॉन, सेंट
  जानीबेग तुर्खन मिर्ज्ञा
  जानेफळ
  जानोजी निंबाळकर
  जाफना
  जाफरखान
  जाफराबाद
  जांब
  जांबवान
  जाबाल
  जांबु घोडा
  जाब्लोस्काव, पाल
  जांभळी जमीनदारी
  जांभूळ
  जांभेकर, बाळ गंगाधर
  जामखेड
  जामगड
  जामतारा
  जामदारखाना
  जामनगर
  जामनेर
  जामपुर
  जामराव कालवा
  जामी
  जामीनकी
  जामोद
  जाम्निया
  जायफळ, जायपत्री
  जारकर्म
  जॉर्ज टाऊन
  जॉर्ज राजे
  जॉर्जिया
  जालंदर, जिल्हा
  जालना
  जालवणकर, नारायणबोवा
  जालापहाड
  जालारी
  जालिआ
  जालोर
  जावजी दादाजी चौधरी
  जावड
  जावरा
  जावळी
  जावा
  जाविदखाना
  जासवंद
  जासी
  जासुंद
  जाहिरात
  जिऊ महाला
  जिगणी
  जिजाबाई
  जिजिराम
  जिंजी
  जितुलीया
  जिंतूर
  जिंद
  जिनकीर्ति
  जिनगर
  जिनप्रभ
  जिनीव्हा
  जिनेश्वरसुरि
  जिनोआ
  जिन्सीवाले, श्रीधर गणेश
  जिप्सी
  जिब्राल्टर
  जियागंज
  जिरंग
  जिरळ कामसोळी
  जिराफ
  जिंरार
  जिराईतखाना
  जिरें
  जिलेटिन
  जिवबादादा बाक्षी
  जीन मेरी रोलंड
  जीवकचिंतामणी
  जीवधन किल्ला
  जीवनकार्यविचार
  जीवन्मुक्त
  जुई
  जुगार
  जुगोस्लाव्हिया
  जुजुत्सु
  जुझोतिया ब्राह्मण
  जुडा
  जुडीआ
  जुतोघ
  जुनागड
  जुनापाणी
  जुनापादर
  जुनो
  जुनोना
  जुन्नर
  जुपिटर
  जुबल
  जुबो
  जुभखा
  जुव्हेनल
  जूब
  जूल, जेम्स प्रेस्कॉट
  जेऊर
  जेकब
  जेजाकभुक्ति उर्फ जिझोटी
  जेजुरी
  जेझील
  जेतपुर
  जेघे
  जेना
  जेपाळ
  जेफर्सन, थॉमस
  जेबील
  जेम्सटाऊन
  जेम्स मेरी सॅन्ड्स
  जेम्स राजे
  जेयोर
  जेरिको
  जेरिझिम
  जेरुसलेम
  जेरेसा
  जेर्हा
  जेलेपला
  जेल्डर्लंड
  जेवर
  जेव्होंन्स, विल्यम स्टॅनले
  जेष्ठमध
  जेसर
  जेसरी
  जेसलमीर
  जेसुइट लोक
  जेजोर, जिल्हा
  जेहोव्ह
  जैटिया
  जैटियापूर
  जैन, संप्रदाय
  जैनेंद्र व्याकरण
  जैमिनी
  जैस
  जैसवाय
  जोक्जाकर्त
  जोग, कृष्णाजी महादेव
  जोगापरमानंद
  जोगी
  जोगेश्वरी
  जोडिया
  जोतिबाचा डोंगर
  जोत्याजी केसरकर
  जोदिया
  जोधपुर
  जोधबाई
  जोन ऑफ आर्क
  जोनगन
  जोनपुर
  जोनराज
  जोन्स, सर विल्यम
  जोबत, संस्थान
  जोरा
  जोरिय
  जो-हाट
  जोवई
  जोशी
  जोशी, अण्णा मार्तंड
  जोशी, गणेश कृष्ण
  जोशी, गणेश वासुदेव
  जोशी, गणेश व्यंकटेश
  जोशी, चासकर
  जोशी, बारामतीकर
  जोशीमठ
  जोहानिस्बर्ग
  जोहानीझबर्ग
  जोहार
  जोही
  जोहोर
  जौगड
  जौहरीफरवी
  ज्यूटीगल्पा
  ज्योतिपंत महाभागवत
  ज्योति:शास्त्र
  ज्योतिष्टोम
  ज्योती
  ज्वर
  ज्वांग, पट्टुआ
  ज्वारी
  ज्वालामुखी
 
  झऊरी मुल्ला
  झगरपूर
  झज्जर
  झंझरपुर
  झमानशहा
  झमानिया
  झमीनदवार
  झरथुष्ट्र
  झलिदा
  झलून
  झाकाटेकस
  झांग, जिल्हा
  झांजी
  झांझमेर
  झांझीबार
  झाडीतेलंग
  झानेसव्हील
  झान्टे
  झान्थस
  झाफरखान
  झाफरवाल
  झाबिताखान
  झाबुआ
  झाबुलीस्तान
  झाबेल
  झांबेसी नदी
  झांबोअंग
  झामपोदर
  झामसिंग
  झामोरा
  झामोरीन
  झार
  झारगर जात
  झारा
  झारापाप्रा
  झा-होन
  झालकाटि
  झालरपाटण
  झालवान
  झालावाड
  झालावाड संस्थान
  झालोड
  झांशी, जिल्हा
  झांशीची राणी, लक्ष्मीबाई
  झिंगकलिंग हकमती
  झिगन
  झिंझुवाडा
  झितोमीर
  झिनत-उन-निसा बेगम
  झिंपी तौडू
  झियाउद्दीन बरनी
  झिरा
  झिरी
  झिवारत
  झीटून
  झीत्झ
  झीनवर
  झीनॉफानेझ
  झीलंड
  झुंगेरिया
  झुंझुनु
  झुबेदा खातुन
  झुब्दतुन्निसा
  झुरळ
  झुलफिकारखान
  झुलुलंड
  झूवा
  झूरिच
  झूसी
  झेंद-अवेस्ता
  झेनागा
  झेनाटा
  झेनिद
  झेनोफोन
  झेनोबिआ
  झेप्पेलिन, काऊंट फर्डिनंड
  झेब-उन्-निसा बेगम
  झेब्रा
  झेरबस्ट
  झेरिआ
  झेर्नोविट्झ
  झेलम
  झेलम कालवा
  झेलम नदी
  झेलम वसाहत
  झैदपूर
  झैनखान कोक
  झैनाबादी महाल
  झैनुल अबिदिन
  झैमुख्त
  झैसान
  झोडगे
  झोब जिल्हा
  झोला, एमिली एडवर्ड चार्लस
 
 
  टंकारी
  टक्कर देश
  टक्का
  टझी
  टनब्रिजवेल्स
  टरपेलट
  टर्गो, अॅन रॉबर्ट जॅक्स
  टनेंट
  टॅव्हर्नियर
  टॅसिटस कॉनेंलिअस
  टस्कुलम्
  टांकणखार
  टांक तहशील
  टाकळ
  टाकळ घांट
  टाकळा
  टांकळी
  टाकळी बुदुक
  टाकी
  टॉंगकिंग
  टांगानिका
  टांगानिका प्रदेश
  टागोर, देवेन्द्रनाथ
  टागोर, राजा सौरेन्द्र मोहन
  टाटा, जमशेटजी नसरवानजी
  टाटा, सर रतन
  टोंड, कर्नल
  टॉडहंटर, आयझॅक
  टान्जीर
  टापिओका(कासावा)
  टायको ब्राही
  टायग्रे
  टायबर
  टायबेरिअस
  टायर
  टाराक्विनी
  टारांटो
  टारिसेली, इव्हर्जिलिस्टा
  टारेटम्
  टॉके
  टानों
  टार्सस
  टालबॉट, विल्यम हेनरी
  टालमड
  टॉलस्टॉय, लिओ
  टॉलेमी क्लॉडिअम
  टॉलमी फिलाडेल्फस
  टालेरंड, पेरीगॉर्ड प्रिन्स
  टावी
  टासमन, अबेल जॅन्सेन
  टासी
  टिकमगड
  टिटवी
  टिटागड
  टिडोर
  टिन्डाल जॉन
  टिपगड डोंगर
  टिपरा जात
  टिप्पू सुलतान
  टिप्पेरा
  टिफ्लिस
  टिंबक्टु
  टिंबा
  टिबेस्टी
  टिम्माड
  टिरोल
  टिलोता खैरी
  टिल्सिट
  टिळक, बाळ गंगाधर
  टीजिआ
  टीरिआ
  टुलुझ
  टूर्नें
  टूलाँ
  टेकचंद मुनशी
  टेक्सस
  टेगर्नसी
  टेग्युसीगलपा
  टंट, पिटर गथ्री
  टेन, हिप्पोलाइट अडोल्फ
  टेनेस्सी
  टेंपलबार
  टेबल माउंटन
  टेंभुरणी
  टेमेश्वार
  टेराडेलफ्यूगो
  टेलर, फिलिप मेडोज
  टेसिफॉन
  टैन-शान पर्वत
  टोक, संस्थान
  टोकिओ
  टोगोलंड
  टोचीनदी
  टोन, थिओबाल्ड वूल्फ
  टोपल्या
  टोबेगो
  टोमाटो
  टोराँटो
  टोरी फत्तेपूर
  टोलेडो
  टोवला
  टोशाम
  टोळ
  टौंगी
  टौंगुप
  टौंगू
  टौंग्थ
  टौंग्यु
  ट्युनिस
  ट्युनीशिआ
  ट्यूस
  ट्रॅलिझ
  ट्रान्सवाल
  ट्राम्बे
  ट्रॉय अथवा ट्रोड
  ट्रिनिदाद
  ट्रिपोली, प्रांत
  ट्रिबिझाँड
  ट्रीएस्टे
  ट्रटिश्के, हेन्रिक व्हॉन
  ट्रेंट
  ट्विकनहॅम
  ट्विन, मार्क
 
  ठग-ठगी
  ठठ्ठा
  ठाकुर
  ठाकुरगांव
  ठाकूरदासबोवा
  ठाकूरद्वार
  ठाणभवान
  ठाणें
 
  डॅडी
  डॅन
  डॅनिएल
  डन् कर्कं
  डॅन्झिग
  डफरिन, लार्ड
  डफळे
  डंबल
  डबलबीन
  डंबार्टन
  डब्लिन
  डभई
  डमडम
  डरहॅम
  डर्बी
  डलहौसी, लॉर्ड
  डलास
  डहोमे
  डॉक
  डाका, जिल्हा
  डाकोर
  डांग
  डांगची
  डांगर
  डांगी
  डांग्या खोकला
  डाग्वेरे, एल्. जे. एम.
  डोन नदी
  डान्यूब नदी
  डाबी
  डामर
  डायमंड हारबर
  डायमंड बेट
  डायोजेनीस
  डार्टमाउथ
  डार्डानेल्स
  डार्विन, चार्लस रॉबर्ट
  डॉलफिनचें नोंज
  डाल्टन, जॉन
  डास
  डाहाणु
  डाळिंब
  डिंक
  डिकन्स, चार्लस
  डिकेमाली
  डिक्वेन्सि, थॉमस
  डिंगरी
  डिंगणकर, मोरो विश्वनाथ
  डिडीमी
  डिडेरोट डेनिस
  डिफो, ड्यानिअल
  डिवार, सर जेम्स
  डी अर्लेबर्ट
  डीग
  डीगची लढाई
  डी बॉइने
  डीसा
  डुकर
  डुकी
  डुक्करकंद
  डुंगर
  डुप्ले
  डुम जात
  डुरिअन
  डूलचेन्यो
  डूलाँग
  डेकॅपोलिस
  डेकाटें
  डेडिआगॅच
  डेन्मार्क
  डेन्व्हर
  डेमॉस्थेनीस
  डेमिएटा
  डेमोक्रिटस
  डेराइस्मायलखान
  डेरागाझीखान
  डेरागोपीपूर
  डेराजात
  डेरानानक
  डेरापूर
  डेलफाय
  डेलवेअर
  डेव्हनपोर्ट
  डेव्ही
  डेहराडून
  डोंगरगड
  डोंगरपाली
  डोंगरपुर
  डोंगराळी जमीनदारी
  डोंगरा
  डोंगरे, वासुदेव नारायण
  डोडोना
  डोनाटेलो
  डोंबगांव
  डोबरेनर
  डोंबारी
  डाब्रूजा
  डोम
  डोमल जात
  डोमिनिका
  डोरली
  डोव्हर
  डोहर
  ड्युडरनेक
  ड्युबॉपिएरी
  ड्युसेल्डॉर्फ
  ड्यूमा अलेक्झांडर
  ड्यूरर आल्ब्रेक्ट
  ड्रायडन, जॉन
  ड्रॉयमन
  ड्रेस्डेन
  ड्रोघेडा
  ड्विन्स्क
 
  ढक्की भाषा
  ढालगज
  ढालाईत
  ढीमर
  ढुंढये जैन
  ढेकूण
  ढेरा
  ढोर
 
 
  तगर
  तंगेल
  तंगौंग
  तंजावर
  तंजावरचें राजघराणें
  तडवी
  तंडागांव
  तंडो
  तंडोअडाम
  तंडोअलाहयार
  तंडोवागो
  तंडोमहमदखान
  तत्रक
  तंत्रग्रंथ
  तत्त्वज्ञान
  तनकपूर
  तनखा
  तनावल
  तनुकु तालुका
  तपकीर
  तपागच्छ
  तपून

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .