प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग चवदावा : जलपैगुरी - तपून

जोन्स, सर विल्यम (१७४६-१७९४)- एक ब्रिटिश पौर्वात्त्य भाषापंडित व ज्यूरिस्ट. सर विल्यम् जोन्स याचा जन्म इ. स. १७४६ मध्यें झाला. त्याचें लहानपणचें शिक्षण हॅरोस्कूलमध्यें झालें. नऊ वर्षांचा असतांना एकदां त्याच्या मांडीचें हाड मोडल्यामुळें एक वर्षपर्यंत तो अंथरुणावर पडून होता. याच काळांत त्यानें उत्तमोत्तम इंग्लिश कवीचा अभ्यास केला. त्याची स्मरणशक्ती विलक्षण होती. १७६४ साली ऑक्सफोर्ड येथील यूनिव्हर्सिटीकॉलेज मध्यें त्यानें प्रवेश केला. यावेळीं चॅल्मर्स नांवाच्या त्याच्या चरित्रलेखकानें म्हटल्याप्रमाणें “पुढील आयुष्यांतील वर्तबगारीची दिशा व कीर्तिसंपादानाचा मार्ग इत्यादि गोष्टीचें दिग्दर्शन करण्याकरितांच कीं काय पौर्वात्य वाङ्मयांचा चित्ताकर्षकपणा त्याच्या मनास पटला.”

१७६५ सालीं तो लॉर्ड अ‍ॅल्थॉर्प याजकडील खाजगत शिक्षक झाला. वयाच्या एकविसाव्या वर्षी आशिया खंडांतील काव्यवाङ्मयावरील विवेवक ग्रंथ त्यानें रचण्यास सुरुवात केली. याच सुमारास डेन्मार्कचा राजा प्रवास करीत असतां इंग्लंडमध्यें आला होता त्यावेळीं त्यानें आपल्याबरोबर आणलेल्या नादिरशहाच्या चरित्राचें जोन्सनें भाषांतर केलें. नंतर त्यानें कायद्याचा अभ्यास करण्याचा विचार केला व १७७० सालच्या सप्टेंबर महिन्यांत त्याचा टेंपलमध्यें प्रवेश झाला. वाङ्मयाभ्यासी मनुष्यास कायदेशास्त्राचा अभ्यास करणें म्हणजे रुक्ष व नीरस काम वाटावयाचें, परंतु एखाद्या धंध्यात श्रेष्ठ दर्जा प्राप्त करून घेण्याच्या महत्त्वाकांक्षेपुढें त्याला कायद्याच्या अभ्यासांतहि रम्यता वाटूं लागली. व १७७२ सालीं एक कवितांचा संग्रह व पौर्वात्य काव्यावर सामान्यतः अनुकरणप्रधान अशा ललितकलांवर असे दोन निबंध त्यानें प्रसिद्ध केले.

१७७४ सालीं त्याला वकिलीची सनद मिळाली व तेव्हांपासून केवळ धंदेवाईक या दृष्टीनेंच नव्हे तर तत्वज्ञ या दृष्टीनेंहि वकील होण्याचा त्यानें प्रयत्‍न चालविला. कांहीं वेळपर्यंत त्याचा धंदा नीट चालेना, परंतु हलकेहलके त्याला बरेंच यश मिळूं लागलें व कीर्तिहि वाढूं लागली. १७७६ सालीं त्याला दिवाळखोरांचा कमिशनर नेमण्यांत आलें. यावेळीं प्राचीन ग्रीक वक्त्यांचा त्यानें अभ्यास सुरू केला व इसीउस या सुप्रसिद्ध विद्वानाच्या उपयुक्त संभाषणाचें भाषांतर त्यानें प्रसिद्ध केलें. १७७२ सालीं त्याला रॉयल सोसायटीचा फेलो निवडण्यांत आलें व त्यानें यावेळीं स्वतंत्रेस उद्देशून एक लाटिन काव्य प्रसिद्ध केलें. स. १७८० त लंडन शहरांत बरीच तीव्र स्वरूपाची बंडाळी कांहीवेळ माजली होती; यावरून त्याला एक कल्पना सुचून त्याप्रमाणें त्यानें “दंगे मोडण्याचा कायदेशीर पद्धतीतींल चौकशी व पुढें होणार्‍या दंग्यापासून रक्षण करण्याचा सनदशीर उपाय” या आशयाचें पत्रक प्रसिद्ध केलें. या पत्रकामध्यें जोन्सनें असें सिद्ध करण्याचा प्रयत्‍न केला कीं “प्रत्येक राष्ट्राच्या शासनसत्तेंतील सार्वजनिक व सनदी कायदे यांच्या बळावर त्या देशांतील शासनखात्यास कोणत्याहि प्रकारची लष्करी खात्याची मदत न घेतां किंवा अलीकडील दंगे मोडण्याचा कायदा यांचीहि मदत घेतां, कसलेहि दंगे किंवा बंडे मोडण्याचा अधिकार असतो या अधिकाराची योग्य अम्मलबजावणी सुरू असेल तर ही गोष्ट केव्हांहि अशक्य नसते.” इ. स. १७८० -८१ मध्यें त्यानें अरबस्तानांतील अत्यंत सुप्रसिद्ध अशीं प्राचीन दहा काव्यें यांचीं भाषांतरें केलीं यानंतर त्यानें जामीनकीच्या कायद्यावर एक निबंध लिहिला. चॅल्मर्स या चरित्रलेखकानें म्हटल्याप्रमाणें “जोन्स यानें केलेल्या कायदेशास्त्राच्या विवेचनाचा मूळ उद्देश शास्त्रज्ञानाचें महत्व स्थापन करण्याकरितां होता.” इ. स. १७८२ मध्यें कॉमन्स सभेमध्यें योग्य प्रमाणांत प्रतिनिधित्वाची वांटणी व्हावी या उद्देशानें ज्या कांहीं संस्था त्यावेळीं अस्तित्वांत आल्या होत्या त्यांच्या कार्यांत जोन्स यानें बरीच मदत केली. यानंतर त्यानें एक शेतकरी व गांवांतील सभ्य गृहस्थ यांजमधील शासनतत्त्वविषयक संभाषण लिहिलें.

१७८३ मार्च मध्यें फोर्ट विल्यम किल्ल्यांतील श्रेष्ठ न्याय कचेरींतील न्यायाधिशाची जागा व त्याबरोबरच नाईट किताबाचा बहुमान त्यास देण्यांत आला. एप्रिलमध्यें त्याचा अ‍ॅनामेरिया शिपले या स्त्रीशीं विवाह झाला. सप्टेंबरमध्यें जोन्स कलकत्ता येथें येऊन दाखल झाला. तो येथें हिंदुस्थानांत येऊन थोडा काळ झाला नाहीं. तोंच त्यानें आपल्या नोकरीच्या वेळांतून राहिलेल्या वेळांत वाङ्मय व शास्त्रें यांचा अभ्यास करण्याचा बेत केला. लौकरच शास्त्रीय कार्याकरितां कलकत्ता येथें त्यानें एक संस्था स्थापन केली व या संस्थेचा जोन्स यासच अध्यक्ष करण्यांत आलें. लौकरच त्यानें संकृत वाङ्मयाचा अभ्यास सुरू केला. संस्कृत भाषेबद्दल त्यानें एका ठिकाणीं असे उद्गार काढले आहेत कीं, “संस्कृत भाषा ही किती पुरातन असो तिची रचना अत्यंत आश्चर्यकारक असून ग्रीक भाषेपेक्षां ती जास्त पूर्णत्वास पोहोंचलेली, लॅटिन भाषेपेक्षां जास्त विकसित व दोही भाषांपेक्षां जास्त सुधारलेली आहे.” यानंतर आपल्या न्यायाच्या कामाकरितां मदत व्हावी म्हणून त्यानें “डाय जेस्ट ऑफ हिंदू अँड महॉमेडन लॉज्” हा ग्रंथ रचला. १७८९ सालीं त्यानें आपला “एशियाटिक रिसर्चेस” (आशिया खंडांतील संशोधन) या ग्रंथाचा प्रथम विभाग व सुप्रसिद्ध कवि कालिदास याचें सर्वोत्कृष्ट नाटक शाकुंतल याचे इंग्लिश भाषांतर ही पुस्तकें प्रसिद्ध केलीं. इ. स. १७९४ मध्यें त्यानें मनुस्मृतीचें भाषांतर प्रसिद्ध केलें. त्याच वर्षीं यकृतदाहाच्या योगानें तो आजारी पडला व या दुखण्यानें त्याच सालीं एप्रिलच्या ७ तारखेस तो मृत्यू पावला.

जोन्स याच्या ग्रंथलेखनाचें विषयक्षेत्र अफाट आहे. त्यामध्यें हिंदूंची कालगणना, हिंदूंचें राशिचक्र, हिंदूंची चांद्र वर्षगणना, हिंदू बुद्धिबळांचा खेळ, पर्शियन भाषेचें व्याकरण, पर्शियन भाषेचा इतिहास, मुसुलमानी वारसाचा कायदा, पौर्वात्य हस्तलिखित ग्रंथांची सूची, इराणचा संक्षिप्त इतिहास, आशियाखंडाचें वर्णन इत्यादि विषयाचें अनेक ग्रंथ प्रमुख आहेत.

“आशियाटिक मिसेलनी” या जोन्सच्या पुस्तकामध्यें संस्कृत, आरबी व फारशी काव्यांतील उत्तमोत्तम भागांचीं भाषांतरें, अनुकरणें व कांहीं नवीन कविता आल्या आहेत. यांपैकीं कुमारसंभवाच्या तिसर्‍या सर्गांतील कथाभागास अनुलक्षून केलेलें कामदेवस्तोत्र, नारायणस्तुति इत्यादि कविता चांगल्या आहेत. अनुकरणप्रधान कलांवरील जोन्स याचा निबंध या दृष्टीनें फार महत्त्वाचा आहे. या निबंधांत जोन्स यानें सर्व काव्याचा उगम अनुकरणामध्येंच होतो हें आपलें मत सांगोपांग विविचिलें आहे. मानवी मनोविकार जोरदार व आवेशपूर्ण शब्दांत आविर्भूत होत असतां कवितेचा कसा उद्भव होतो, तीव्र भावनांना साहजिकपणेंच तालबद्धता व कालनियमन हे कसे संयुक्त होतात, त्याचप्रमाणें प्रेम व युद्ध यांनींच प्रमुखपणें काव्यप्रतिभा उत्तेजित करण्याचें कार्य कसें केलें, इत्यादि मुद्दयांचें या निबंधांत उत्कृष्ट विवेचन आहे. तसेंच संगीतशास्त्र हें मानवजातीइतकें प्राचीन कसें आहे इत्यादि गोष्टींचा या निबंधात उहापोह करण्यांत आला आहे.

प्राचीन भारतीय संस्कृतीची जगाला पद्धतशीर माहिती करून देणार्‍या अगदीं पहिल्या विद्वानांमध्यें सर विल्यम जोन्स याचें नांव प्रमुख आहे. जोन्स याचा स्वभाव अत्यंत शांत व विवेकपूर्ण असून त्याची मानवीजीविताचा विचार करण्याची दृष्टि स्वभावतःच हिंदू लोकांप्रमाणें असल्यामुळें भारतीय संस्कृतीसंबंधीं त्यास नेहमीं सहानुभूति वाटे. प्राचीन संस्कृत वाङ्मयाच्या अफाट विस्ताराची कल्पना पूर्णपणें त्याच्या मनावर ठसली होती. विशेषतः संस्कृत पद्यवाङ्मयास आधारभूत असलेल्या छंदःशास्त्राबद्दल त्यास अत्यंत प्रेम वाट असे. त्यानें भगवद्गीता, गरुडपुराण, ॠतुसंहार, हितोपदेश यांची भाषांतरें केलीं होतीं. अशा रीतीने जोन्स याच्या आयुष्यांतील कामगिरी अत्यंत महत्वाची व अफाट होती. [लॉर्ड टेनमाऊथ- मेमॉइर, १८०४; इंडियन रिव्ह्यू, पु. २२; ब्रिटानिका.]

   

खंड १४ : जलपैगुरी - तपून  

 

 

 

  जलमस्तिष्क रोग
  जलयंत्रशास्त्र
  जलालपेठ
  जलालखंड
  जलालाबाद
  जलालाबाद, तहसील
  जलाली
  जलालुद्दीन मुहम्मद वल्खी
  जलालुद्दीन सयुती
  जलेश्वर
  जलेसर, तहसील
  जलोदर
  जलोपचार
  जव
  जवस
  जवादि डोंगर
  जवानबख्त मिर्झा
  जवासिया
  जव्हार
  जशपूर
  जसदन संस्थान
  जसपुर
  जसवंतनगर
  जसवंतसिंह, महाराणा
  जसील
  जस्टिन
  जस्टिनियन
  जस्त
  जस्सो
  जहागिराबाद
  जहागीर, जहागीरदार
  जहांगीर
  जहांगीर बादशहा
  जहाज फिरंगी
  जहाजपुर
  जहांदरशहा
  जहानआरा बेगम
  जहानाबाद
  जहनु
  जहलण
  जळगांव
  जळापूर
  जळापुर तालुका
  जळू
  जाई
  जाकोबाबाद
  जाखाऊ
  जाखन
  जांजगरि
  जाजमाउ
  जाट
  जाटपु
  जाटपोल
  जातक
  जाति
  जातिभेद
  जादम
  जादू
  जादूचा कंदील
  जाधव
  जाधवराई
  जॉन
  जानसाथ
  जॉनसन अॅंड्र
  जॉनसन, डॉय साम्युएल
  जानसार बावर
  जॉन, सेंट
  जानीबेग तुर्खन मिर्ज्ञा
  जानेफळ
  जानोजी निंबाळकर
  जाफना
  जाफरखान
  जाफराबाद
  जांब
  जांबवान
  जाबाल
  जांबु घोडा
  जाब्लोस्काव, पाल
  जांभळी जमीनदारी
  जांभूळ
  जांभेकर, बाळ गंगाधर
  जामखेड
  जामगड
  जामतारा
  जामदारखाना
  जामनगर
  जामनेर
  जामपुर
  जामराव कालवा
  जामी
  जामीनकी
  जामोद
  जाम्निया
  जायफळ, जायपत्री
  जारकर्म
  जॉर्ज टाऊन
  जॉर्ज राजे
  जॉर्जिया
  जालंदर, जिल्हा
  जालना
  जालवणकर, नारायणबोवा
  जालापहाड
  जालारी
  जालिआ
  जालोर
  जावजी दादाजी चौधरी
  जावड
  जावरा
  जावळी
  जावा
  जाविदखाना
  जासवंद
  जासी
  जासुंद
  जाहिरात
  जिऊ महाला
  जिगणी
  जिजाबाई
  जिजिराम
  जिंजी
  जितुलीया
  जिंतूर
  जिंद
  जिनकीर्ति
  जिनगर
  जिनप्रभ
  जिनीव्हा
  जिनेश्वरसुरि
  जिनोआ
  जिन्सीवाले, श्रीधर गणेश
  जिप्सी
  जिब्राल्टर
  जियागंज
  जिरंग
  जिरळ कामसोळी
  जिराफ
  जिंरार
  जिराईतखाना
  जिरें
  जिलेटिन
  जिवबादादा बाक्षी
  जीन मेरी रोलंड
  जीवकचिंतामणी
  जीवधन किल्ला
  जीवनकार्यविचार
  जीवन्मुक्त
  जुई
  जुगार
  जुगोस्लाव्हिया
  जुजुत्सु
  जुझोतिया ब्राह्मण
  जुडा
  जुडीआ
  जुतोघ
  जुनागड
  जुनापाणी
  जुनापादर
  जुनो
  जुनोना
  जुन्नर
  जुपिटर
  जुबल
  जुबो
  जुभखा
  जुव्हेनल
  जूब
  जूल, जेम्स प्रेस्कॉट
  जेऊर
  जेकब
  जेजाकभुक्ति उर्फ जिझोटी
  जेजुरी
  जेझील
  जेतपुर
  जेघे
  जेना
  जेपाळ
  जेफर्सन, थॉमस
  जेबील
  जेम्सटाऊन
  जेम्स मेरी सॅन्ड्स
  जेम्स राजे
  जेयोर
  जेरिको
  जेरिझिम
  जेरुसलेम
  जेरेसा
  जेर्हा
  जेलेपला
  जेल्डर्लंड
  जेवर
  जेव्होंन्स, विल्यम स्टॅनले
  जेष्ठमध
  जेसर
  जेसरी
  जेसलमीर
  जेसुइट लोक
  जेजोर, जिल्हा
  जेहोव्ह
  जैटिया
  जैटियापूर
  जैन, संप्रदाय
  जैनेंद्र व्याकरण
  जैमिनी
  जैस
  जैसवाय
  जोक्जाकर्त
  जोग, कृष्णाजी महादेव
  जोगापरमानंद
  जोगी
  जोगेश्वरी
  जोडिया
  जोतिबाचा डोंगर
  जोत्याजी केसरकर
  जोदिया
  जोधपुर
  जोधबाई
  जोन ऑफ आर्क
  जोनगन
  जोनपुर
  जोनराज
  जोन्स, सर विल्यम
  जोबत, संस्थान
  जोरा
  जोरिय
  जो-हाट
  जोवई
  जोशी
  जोशी, अण्णा मार्तंड
  जोशी, गणेश कृष्ण
  जोशी, गणेश वासुदेव
  जोशी, गणेश व्यंकटेश
  जोशी, चासकर
  जोशी, बारामतीकर
  जोशीमठ
  जोहानिस्बर्ग
  जोहानीझबर्ग
  जोहार
  जोही
  जोहोर
  जौगड
  जौहरीफरवी
  ज्यूटीगल्पा
  ज्योतिपंत महाभागवत
  ज्योति:शास्त्र
  ज्योतिष्टोम
  ज्योती
  ज्वर
  ज्वांग, पट्टुआ
  ज्वारी
  ज्वालामुखी
 
  झऊरी मुल्ला
  झगरपूर
  झज्जर
  झंझरपुर
  झमानशहा
  झमानिया
  झमीनदवार
  झरथुष्ट्र
  झलिदा
  झलून
  झाकाटेकस
  झांग, जिल्हा
  झांजी
  झांझमेर
  झांझीबार
  झाडीतेलंग
  झानेसव्हील
  झान्टे
  झान्थस
  झाफरखान
  झाफरवाल
  झाबिताखान
  झाबुआ
  झाबुलीस्तान
  झाबेल
  झांबेसी नदी
  झांबोअंग
  झामपोदर
  झामसिंग
  झामोरा
  झामोरीन
  झार
  झारगर जात
  झारा
  झारापाप्रा
  झा-होन
  झालकाटि
  झालरपाटण
  झालवान
  झालावाड
  झालावाड संस्थान
  झालोड
  झांशी, जिल्हा
  झांशीची राणी, लक्ष्मीबाई
  झिंगकलिंग हकमती
  झिगन
  झिंझुवाडा
  झितोमीर
  झिनत-उन-निसा बेगम
  झिंपी तौडू
  झियाउद्दीन बरनी
  झिरा
  झिरी
  झिवारत
  झीटून
  झीत्झ
  झीनवर
  झीनॉफानेझ
  झीलंड
  झुंगेरिया
  झुंझुनु
  झुबेदा खातुन
  झुब्दतुन्निसा
  झुरळ
  झुलफिकारखान
  झुलुलंड
  झूवा
  झूरिच
  झूसी
  झेंद-अवेस्ता
  झेनागा
  झेनाटा
  झेनिद
  झेनोफोन
  झेनोबिआ
  झेप्पेलिन, काऊंट फर्डिनंड
  झेब-उन्-निसा बेगम
  झेब्रा
  झेरबस्ट
  झेरिआ
  झेर्नोविट्झ
  झेलम
  झेलम कालवा
  झेलम नदी
  झेलम वसाहत
  झैदपूर
  झैनखान कोक
  झैनाबादी महाल
  झैनुल अबिदिन
  झैमुख्त
  झैसान
  झोडगे
  झोब जिल्हा
  झोला, एमिली एडवर्ड चार्लस
 
 
  टंकारी
  टक्कर देश
  टक्का
  टझी
  टनब्रिजवेल्स
  टरपेलट
  टर्गो, अॅन रॉबर्ट जॅक्स
  टनेंट
  टॅव्हर्नियर
  टॅसिटस कॉनेंलिअस
  टस्कुलम्
  टांकणखार
  टांक तहशील
  टाकळ
  टाकळ घांट
  टाकळा
  टांकळी
  टाकळी बुदुक
  टाकी
  टॉंगकिंग
  टांगानिका
  टांगानिका प्रदेश
  टागोर, देवेन्द्रनाथ
  टागोर, राजा सौरेन्द्र मोहन
  टाटा, जमशेटजी नसरवानजी
  टाटा, सर रतन
  टोंड, कर्नल
  टॉडहंटर, आयझॅक
  टान्जीर
  टापिओका(कासावा)
  टायको ब्राही
  टायग्रे
  टायबर
  टायबेरिअस
  टायर
  टाराक्विनी
  टारांटो
  टारिसेली, इव्हर्जिलिस्टा
  टारेटम्
  टॉके
  टानों
  टार्सस
  टालबॉट, विल्यम हेनरी
  टालमड
  टॉलस्टॉय, लिओ
  टॉलेमी क्लॉडिअम
  टॉलमी फिलाडेल्फस
  टालेरंड, पेरीगॉर्ड प्रिन्स
  टावी
  टासमन, अबेल जॅन्सेन
  टासी
  टिकमगड
  टिटवी
  टिटागड
  टिडोर
  टिन्डाल जॉन
  टिपगड डोंगर
  टिपरा जात
  टिप्पू सुलतान
  टिप्पेरा
  टिफ्लिस
  टिंबक्टु
  टिंबा
  टिबेस्टी
  टिम्माड
  टिरोल
  टिलोता खैरी
  टिल्सिट
  टिळक, बाळ गंगाधर
  टीजिआ
  टीरिआ
  टुलुझ
  टूर्नें
  टूलाँ
  टेकचंद मुनशी
  टेक्सस
  टेगर्नसी
  टेग्युसीगलपा
  टंट, पिटर गथ्री
  टेन, हिप्पोलाइट अडोल्फ
  टेनेस्सी
  टेंपलबार
  टेबल माउंटन
  टेंभुरणी
  टेमेश्वार
  टेराडेलफ्यूगो
  टेलर, फिलिप मेडोज
  टेसिफॉन
  टैन-शान पर्वत
  टोक, संस्थान
  टोकिओ
  टोगोलंड
  टोचीनदी
  टोन, थिओबाल्ड वूल्फ
  टोपल्या
  टोबेगो
  टोमाटो
  टोराँटो
  टोरी फत्तेपूर
  टोलेडो
  टोवला
  टोशाम
  टोळ
  टौंगी
  टौंगुप
  टौंगू
  टौंग्थ
  टौंग्यु
  ट्युनिस
  ट्युनीशिआ
  ट्यूस
  ट्रॅलिझ
  ट्रान्सवाल
  ट्राम्बे
  ट्रॉय अथवा ट्रोड
  ट्रिनिदाद
  ट्रिपोली, प्रांत
  ट्रिबिझाँड
  ट्रीएस्टे
  ट्रटिश्के, हेन्रिक व्हॉन
  ट्रेंट
  ट्विकनहॅम
  ट्विन, मार्क
 
  ठग-ठगी
  ठठ्ठा
  ठाकुर
  ठाकुरगांव
  ठाकूरदासबोवा
  ठाकूरद्वार
  ठाणभवान
  ठाणें
 
  डॅडी
  डॅन
  डॅनिएल
  डन् कर्कं
  डॅन्झिग
  डफरिन, लार्ड
  डफळे
  डंबल
  डबलबीन
  डंबार्टन
  डब्लिन
  डभई
  डमडम
  डरहॅम
  डर्बी
  डलहौसी, लॉर्ड
  डलास
  डहोमे
  डॉक
  डाका, जिल्हा
  डाकोर
  डांग
  डांगची
  डांगर
  डांगी
  डांग्या खोकला
  डाग्वेरे, एल्. जे. एम.
  डोन नदी
  डान्यूब नदी
  डाबी
  डामर
  डायमंड हारबर
  डायमंड बेट
  डायोजेनीस
  डार्टमाउथ
  डार्डानेल्स
  डार्विन, चार्लस रॉबर्ट
  डॉलफिनचें नोंज
  डाल्टन, जॉन
  डास
  डाहाणु
  डाळिंब
  डिंक
  डिकन्स, चार्लस
  डिकेमाली
  डिक्वेन्सि, थॉमस
  डिंगरी
  डिंगणकर, मोरो विश्वनाथ
  डिडीमी
  डिडेरोट डेनिस
  डिफो, ड्यानिअल
  डिवार, सर जेम्स
  डी अर्लेबर्ट
  डीग
  डीगची लढाई
  डी बॉइने
  डीसा
  डुकर
  डुकी
  डुक्करकंद
  डुंगर
  डुप्ले
  डुम जात
  डुरिअन
  डूलचेन्यो
  डूलाँग
  डेकॅपोलिस
  डेकाटें
  डेडिआगॅच
  डेन्मार्क
  डेन्व्हर
  डेमॉस्थेनीस
  डेमिएटा
  डेमोक्रिटस
  डेराइस्मायलखान
  डेरागाझीखान
  डेरागोपीपूर
  डेराजात
  डेरानानक
  डेरापूर
  डेलफाय
  डेलवेअर
  डेव्हनपोर्ट
  डेव्ही
  डेहराडून
  डोंगरगड
  डोंगरपाली
  डोंगरपुर
  डोंगराळी जमीनदारी
  डोंगरा
  डोंगरे, वासुदेव नारायण
  डोडोना
  डोनाटेलो
  डोंबगांव
  डोबरेनर
  डोंबारी
  डाब्रूजा
  डोम
  डोमल जात
  डोमिनिका
  डोरली
  डोव्हर
  डोहर
  ड्युडरनेक
  ड्युबॉपिएरी
  ड्युसेल्डॉर्फ
  ड्यूमा अलेक्झांडर
  ड्यूरर आल्ब्रेक्ट
  ड्रायडन, जॉन
  ड्रॉयमन
  ड्रेस्डेन
  ड्रोघेडा
  ड्विन्स्क
 
  ढक्की भाषा
  ढालगज
  ढालाईत
  ढीमर
  ढुंढये जैन
  ढेकूण
  ढेरा
  ढोर
 
 
  तगर
  तंगेल
  तंगौंग
  तंजावर
  तंजावरचें राजघराणें
  तडवी
  तंडागांव
  तंडो
  तंडोअडाम
  तंडोअलाहयार
  तंडोवागो
  तंडोमहमदखान
  तत्रक
  तंत्रग्रंथ
  तत्त्वज्ञान
  तनकपूर
  तनखा
  तनावल
  तनुकु तालुका
  तपकीर
  तपागच्छ
  तपून

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .