प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग चवदावा : जलपैगुरी - तपून

जोनपुर, जि ल्हा.- हा  संयुक्त प्रांतांतील बनारस विभागाचा वायव्येकडील जिल्हा असून तो उत्तर अक्षांश २५ २४’ ते २६ १२’ व पूर्व रेखांश ८२ ७’ ते ८३ ५’ यांच्या दरम्यान आहे व त्याचें क्षेत्रफळ १५५१ चौरस मैल असून लोकसंख्या (स. १९२१) ११५५१०५ आहे. हा जिल्हा त्रिकोणी असून याच्या दक्षिणेस अलाहाबाद, मिर्झापूर आणि बनारस, पूर्वेस गाझीपुर आणि अझमगड, उत्तरेस सुलतानपुर पश्चिमेस सुलतानपुर आणि प्रतापगड आहेत. गंगानदीच्या सखल प्रदेशांत हा जिल्हा जरी वसलेला आहे तरी तो अगदीं सपाट नाहीं. पुष्कळ ठिकाणीं चढउतार आढळतात. सर्व जमीन लागवडीखालीं असून यांतील खेडीं जवळ जवळ आहेत. या जिल्ह्यांतून गोमती नदी वहात असून हीस पूर येण्याची पुष्कळ भीति असते.

आंबा, महुआ, शिसवी, उंबर, बाभुळ वगैरे झाडें येथें उगवतात. या जिल्ह्यांत जंगल नाहीं; त्यामुळें जंगली प्राणी क्वचितच दिसतात. हवा दमट आहे. उष्णतामान हिवाळ्यांत ५० अंशापर्यंत खाली उतरतें व उन्हाळ्यांत ११० पर्यंत वर जातें. पाऊस सरासरी ४२ इंच पडतो.

इतिहास:- प्राचीन काळीं भार वगैरे वन्य जातींची वस्ती येथें होती असें दिसतें. पुढें हिंदु राजाच्या वेळीं झाफराबाद वगैरे गांवें प्रसिद्ध होतीं. १०१९ सालीं गिझनीच्या महंमदानें जो मुंज नांवाचा किल्ला काबीज केला तें हेंच झाफराबाद होय असें म्हणतात. अकराव्या शतकाच्या अखेरीपर्यंत येथें राठोडांचें राज्य होतें. ज्यावेळीं महंमद घोरीनें कनोजचा राजा जयचंद यावर स्वारी केली त्यावेळीं जयचंदानें आपला खजिना अस्नीच्या किल्ल्यांत ठेविला होता. हा किल्ला झाफराबादजलच असावा. ११९४ सालीं जयचंद मरण पावल्यावर मुसलमान या भागांत बनारसकडून शिरले व राठोड राजांनीं बांधलेल्या देवळांचा त्यांनीं नाश केला. १३२१ सालीं गियासुद्दीन तुघलकानें आपला मुलगा झाफखान यास या भागाचा सुभेदार नमलें.

जोनपुर हें शहर फिरोजशहा तुघलकानें १३५१ साली स्थापिलें; तें बनारसपासून २५ कोसांवर आहे. येथें शर्की नांवाचें एक मुसलमान घराणें राज्य करीत होतें. शर्क म्हणजे पूर्वदिशा; शर्की म्हणजे पोर्वात्य. या घराण्याचा मूळपुरुष मलिक सर्वर नांवाचा होता. जोनपुर व अंतर्वेदी या प्रांतावर हें राज्य पसरलें होतें. फिरोझचा मुलगा महम्मद तुघलक याचा मलिक सर्वर हा गुलाम (व खोजा) असून त्यानें त्याला आपला वजीर केलें व ख्वाजा जहान हा किताब दिला. महम्मद मेल्यानंतर व त्याचा पुत्र महमूद तुघलक गादीवर बसल्यावर (हा यावेळी १० वर्षांचा होता.) ख्वाजा यास साम्राज्याच्या पौर्वात्य प्रांतांचा (कनोज, अयोध्या, कडा व जोनपुर या) सुभेदार नेमिलें (१३९४). तेव्हां त्यानें आपलें ठाणें जोनपूरास केलें. महमूदशहाच्या कारकीर्दींत अनेक बंडें उत्पन्न झालीं. त्या अंदाधुंदीचा व शहाच्या अल्पवयाचा फायदा घेऊन, ख्वाजानें मलिक- उस्शर्क (पूर्वेचा राजा) हा किताब धारण करून जोनपुर येथें स्वतंत्र राज्य स्थापिलें (१३९९). त्यानंतर तो पांचसहा वर्षें राज्य करून मेला (१४००). त्याच्या मागून त्याचा दत्तक मुलगा मलिक वासील उर्फ कर्णफल यानें मुबारिकशहा हें नांव घेऊन तक्तारोहण केलें. यानें विद्येस उत्तेजन देऊन व इतर लोकोपयोगी कृत्यें करून नांव कमाविलं. हा मेल्यानंतर (१४०२) त्याचा भाऊ (पण लेनपूलच्या मतें मुलगा) इब्राहीमशहा हा सुलतान झाला. त्यानें शांतपणें राज्यकारभार केला. जोनपुरच्या घराण्यांत हा विशेष प्रसिद्ध आहे. चाळीस वर्षें राज्य करून तो वारल्यावर (१४४१) त्याचा पुत्र महमूदशहा गादीवर बसला. त्यानें लालदरवाजा नांवाची एक सुंदर मशीद बांधिली. तो १४५२ सालीं मेला व त्याचा मुलगा महम्मद हा राजा झाला. हा फार क्रूर असल्यानें रयतेनें त्याच्या विरुद्ध बंड उभारलें; त्यांत तो मारला गेला (१४५८). त्याच्या मागून त्याचा भाऊ हुसेनशहा गादीवर आला. याच्या व दिल्लीचा राजा बहलोल लोदी याच्या अनेकदां लढाया झाल्या; अखेर एका लढाईंत बहलोलचा जय होऊन, हुसेन हा पळून बंगालचा राजा सुलतान अल्लाउद्दीन पुर्वीं याच्या आश्रयास राहिला (१४७६). अल्लाउद्दीन याच्या साहाय्यानें हुसेननें आपलें राज्य परत मिळविण्याचा प्रयत्‍न केला होता, पण तो फसला. अखेर तो अल्लाउद्दीनच्या जवळच मरण पावला (१४९९) व जोनपूरचें राज्य त्याच्या बरोबर लयास गेलें. हल्लीं जोनपुरास पटाणधर्तीच्या कलाकुसरीच्या अनेक इमारतींचें (विशेषत: मशिदींचे) अवशेष पाहावयास सांपडतात; या इमारती याच घराण्यानें बांधल्या होत्या. या घराण्यानें जोनपुरास शंभर वर्षें राज्य केलें.

हुसेननंतर बहलोलचा पुत्र बारबकशहा हा जोनपुरचा सुभेदार झाला. ज्यावेळीं बाबरानें लोदी घराण्याचा शेवटचा इब्राहिम लोदी याचा पानिपतच्या लढाईंत (१५२६) पराभव केला, त्यावेळीं जोनपुर आणि बिहार यांच्या सुभेदारानें आपलें स्वातंत्र्य जाहीर केलें. पुढें मोंगल राज्य सुरू झाल्यावर अकबराच्या कारकीर्दींत (१५९९, जोनपुर मोंगल राज्यांत सामील झालें. पुढें १७२२ सालीं हा भाग अयोध्येच्या नबाबाकडे गेला. कांहीं वर्षानंतर तो मन्साराम याकडे गेला आणि १७७५ सालीं ब्रिटिशांकडे आला. इ. स. १८५७ च्या बंडाच्या वेळीं येथें बरीच गडबड उडाली होती. जोनपुरचे शिपाई त्यांत सामील होते.

या जिल्ह्यांत ७ गांवें व ३१६९ खेडीं आहेत. हिंदूंची वस्ती शेंकडा ९१ असून मुसुलमान शेंकडा ९ आहेत; शेंकडा ८१ लोक पुरबिया हिंदी भाषा बोलतात; आणि शेंकडा १५ लोक बिहारी भाषा बोलतात. सातु, भात, मसूर, मका, गहूं, ज्वारी वगैरें धान्यें येथें पिकतात. गुरांची अबलाद हलक्या प्रतीची आहे. येथें साखरहि तयार होते. एकंदर जिल्ह्याचें उत्पन्न वीस लाखांपर्यंत आहे. जोनपुर तहसील याच जिल्ह्यांत असून, तिचें क्षेत्रफळ २८० चौ. मैल आहे. लोकसंख्या २७ हजार आहे व उत्पन्न तीन लाख आहे.

श ह र.- हें संयुक्तप्रांतांत जोनपुर जिल्ह्यांचें आणि तहसिलीचें मुख्य ठिकाण असून, तें उत्तर अक्षांश २४० ४५’ व पूर्व रेखांश ८२० ४१’ यांच्या दरम्यान औंध आणि रोहिलखंड रेल्वेवर गोमती नदीकांठी आहे. याची लो. सं. (१९२१) ४२ हजार पर्यंत आहे.

जोनपूरच्या मूळ नांवांविषयीं अजून पूर्ण माहिती मिळत नाहीं. यास जवानपुर, जमानपुर असेंहि कोणी म्हणतात. जामदन्य ॠषीच्या नांवापासून या गांवास हें नांव मिळालें असें हिंदूंचें म्हणणें असून, मुसुलमान लोक उलुघकान जुना (नंतर महमदशहा तुघलक) यापासून हें नांव निघालें असें म्हणतात. चवदाव्या शतकापर्यंत याच्या जवळील गांव झाफराबाद यास फार महत्त्व होतें. श्रीरामानें करार बीर नांवाच्या राक्षसास मारिलें; त्याचें देऊन येथील किल्ल्याजवळच आहे. अकबरानें अलाहाबाद हें त्या प्रांताचें मुख्य ठिकाण केल्यापासून या गांवास उतरती कळा येत चालली.

मुख्य शहर गोमतीच्या तीरावर असून नदीवर अकबर बादशहाच्या वेळीं बांधलेला एक दगडी पूल आहे. शहरांत पूर्वीं होऊन गेलेल्या, जोनपुर येथील राजांनीं बांधिलेल्या मोठमोठ्या इमारती पुष्कळ आहेत. फिरोजशहा तघलखानें बांधलेल्या किल्ल्याचे फारच थोडे अवशेष शिल्लक आहेक. इ. स. १८५९ त बर्‍याच जुन्या इमारतींचा नाश करण्यांत आला. सोळाव्या शतकांत बांधलेला शहरदरवाजा, १३७६ सालीं बांधलेली एक मशीद व इब्राहिमशहानें बांधलेलीं तुर्की पद्धतीची स्नानगृहें साधारण चांगल्या स्थितींत आहेत. भारतीय शिल्पाचे नमुने येथें चांगले पहावयास सांपडतात. येथें १८६७ सालीं म्युनिसिपालिटी स्थापन झालीं. येथें गुलाबी अत्तर तयार होतें. पूर्वीं येथें कागद तयार करण्याचा व्यापार पुष्कळ चालत होता परंतु हल्लीं तो धंदा नामशेष झाला असून फारसा व्यापारहि नाहीं. [माबेल डफ; बील;मुसुलमानी रियासत ; इंपे. ग्याझे. पु. १४.]

   

खंड १४ : जलपैगुरी - तपून  

 

 

 

  जलमस्तिष्क रोग
  जलयंत्रशास्त्र
  जलालपेठ
  जलालखंड
  जलालाबाद
  जलालाबाद, तहसील
  जलाली
  जलालुद्दीन मुहम्मद वल्खी
  जलालुद्दीन सयुती
  जलेश्वर
  जलेसर, तहसील
  जलोदर
  जलोपचार
  जव
  जवस
  जवादि डोंगर
  जवानबख्त मिर्झा
  जवासिया
  जव्हार
  जशपूर
  जसदन संस्थान
  जसपुर
  जसवंतनगर
  जसवंतसिंह, महाराणा
  जसील
  जस्टिन
  जस्टिनियन
  जस्त
  जस्सो
  जहागिराबाद
  जहागीर, जहागीरदार
  जहांगीर
  जहांगीर बादशहा
  जहाज फिरंगी
  जहाजपुर
  जहांदरशहा
  जहानआरा बेगम
  जहानाबाद
  जहनु
  जहलण
  जळगांव
  जळापूर
  जळापुर तालुका
  जळू
  जाई
  जाकोबाबाद
  जाखाऊ
  जाखन
  जांजगरि
  जाजमाउ
  जाट
  जाटपु
  जाटपोल
  जातक
  जाति
  जातिभेद
  जादम
  जादू
  जादूचा कंदील
  जाधव
  जाधवराई
  जॉन
  जानसाथ
  जॉनसन अॅंड्र
  जॉनसन, डॉय साम्युएल
  जानसार बावर
  जॉन, सेंट
  जानीबेग तुर्खन मिर्ज्ञा
  जानेफळ
  जानोजी निंबाळकर
  जाफना
  जाफरखान
  जाफराबाद
  जांब
  जांबवान
  जाबाल
  जांबु घोडा
  जाब्लोस्काव, पाल
  जांभळी जमीनदारी
  जांभूळ
  जांभेकर, बाळ गंगाधर
  जामखेड
  जामगड
  जामतारा
  जामदारखाना
  जामनगर
  जामनेर
  जामपुर
  जामराव कालवा
  जामी
  जामीनकी
  जामोद
  जाम्निया
  जायफळ, जायपत्री
  जारकर्म
  जॉर्ज टाऊन
  जॉर्ज राजे
  जॉर्जिया
  जालंदर, जिल्हा
  जालना
  जालवणकर, नारायणबोवा
  जालापहाड
  जालारी
  जालिआ
  जालोर
  जावजी दादाजी चौधरी
  जावड
  जावरा
  जावळी
  जावा
  जाविदखाना
  जासवंद
  जासी
  जासुंद
  जाहिरात
  जिऊ महाला
  जिगणी
  जिजाबाई
  जिजिराम
  जिंजी
  जितुलीया
  जिंतूर
  जिंद
  जिनकीर्ति
  जिनगर
  जिनप्रभ
  जिनीव्हा
  जिनेश्वरसुरि
  जिनोआ
  जिन्सीवाले, श्रीधर गणेश
  जिप्सी
  जिब्राल्टर
  जियागंज
  जिरंग
  जिरळ कामसोळी
  जिराफ
  जिंरार
  जिराईतखाना
  जिरें
  जिलेटिन
  जिवबादादा बाक्षी
  जीन मेरी रोलंड
  जीवकचिंतामणी
  जीवधन किल्ला
  जीवनकार्यविचार
  जीवन्मुक्त
  जुई
  जुगार
  जुगोस्लाव्हिया
  जुजुत्सु
  जुझोतिया ब्राह्मण
  जुडा
  जुडीआ
  जुतोघ
  जुनागड
  जुनापाणी
  जुनापादर
  जुनो
  जुनोना
  जुन्नर
  जुपिटर
  जुबल
  जुबो
  जुभखा
  जुव्हेनल
  जूब
  जूल, जेम्स प्रेस्कॉट
  जेऊर
  जेकब
  जेजाकभुक्ति उर्फ जिझोटी
  जेजुरी
  जेझील
  जेतपुर
  जेघे
  जेना
  जेपाळ
  जेफर्सन, थॉमस
  जेबील
  जेम्सटाऊन
  जेम्स मेरी सॅन्ड्स
  जेम्स राजे
  जेयोर
  जेरिको
  जेरिझिम
  जेरुसलेम
  जेरेसा
  जेर्हा
  जेलेपला
  जेल्डर्लंड
  जेवर
  जेव्होंन्स, विल्यम स्टॅनले
  जेष्ठमध
  जेसर
  जेसरी
  जेसलमीर
  जेसुइट लोक
  जेजोर, जिल्हा
  जेहोव्ह
  जैटिया
  जैटियापूर
  जैन, संप्रदाय
  जैनेंद्र व्याकरण
  जैमिनी
  जैस
  जैसवाय
  जोक्जाकर्त
  जोग, कृष्णाजी महादेव
  जोगापरमानंद
  जोगी
  जोगेश्वरी
  जोडिया
  जोतिबाचा डोंगर
  जोत्याजी केसरकर
  जोदिया
  जोधपुर
  जोधबाई
  जोन ऑफ आर्क
  जोनगन
  जोनपुर
  जोनराज
  जोन्स, सर विल्यम
  जोबत, संस्थान
  जोरा
  जोरिय
  जो-हाट
  जोवई
  जोशी
  जोशी, अण्णा मार्तंड
  जोशी, गणेश कृष्ण
  जोशी, गणेश वासुदेव
  जोशी, गणेश व्यंकटेश
  जोशी, चासकर
  जोशी, बारामतीकर
  जोशीमठ
  जोहानिस्बर्ग
  जोहानीझबर्ग
  जोहार
  जोही
  जोहोर
  जौगड
  जौहरीफरवी
  ज्यूटीगल्पा
  ज्योतिपंत महाभागवत
  ज्योति:शास्त्र
  ज्योतिष्टोम
  ज्योती
  ज्वर
  ज्वांग, पट्टुआ
  ज्वारी
  ज्वालामुखी
 
  झऊरी मुल्ला
  झगरपूर
  झज्जर
  झंझरपुर
  झमानशहा
  झमानिया
  झमीनदवार
  झरथुष्ट्र
  झलिदा
  झलून
  झाकाटेकस
  झांग, जिल्हा
  झांजी
  झांझमेर
  झांझीबार
  झाडीतेलंग
  झानेसव्हील
  झान्टे
  झान्थस
  झाफरखान
  झाफरवाल
  झाबिताखान
  झाबुआ
  झाबुलीस्तान
  झाबेल
  झांबेसी नदी
  झांबोअंग
  झामपोदर
  झामसिंग
  झामोरा
  झामोरीन
  झार
  झारगर जात
  झारा
  झारापाप्रा
  झा-होन
  झालकाटि
  झालरपाटण
  झालवान
  झालावाड
  झालावाड संस्थान
  झालोड
  झांशी, जिल्हा
  झांशीची राणी, लक्ष्मीबाई
  झिंगकलिंग हकमती
  झिगन
  झिंझुवाडा
  झितोमीर
  झिनत-उन-निसा बेगम
  झिंपी तौडू
  झियाउद्दीन बरनी
  झिरा
  झिरी
  झिवारत
  झीटून
  झीत्झ
  झीनवर
  झीनॉफानेझ
  झीलंड
  झुंगेरिया
  झुंझुनु
  झुबेदा खातुन
  झुब्दतुन्निसा
  झुरळ
  झुलफिकारखान
  झुलुलंड
  झूवा
  झूरिच
  झूसी
  झेंद-अवेस्ता
  झेनागा
  झेनाटा
  झेनिद
  झेनोफोन
  झेनोबिआ
  झेप्पेलिन, काऊंट फर्डिनंड
  झेब-उन्-निसा बेगम
  झेब्रा
  झेरबस्ट
  झेरिआ
  झेर्नोविट्झ
  झेलम
  झेलम कालवा
  झेलम नदी
  झेलम वसाहत
  झैदपूर
  झैनखान कोक
  झैनाबादी महाल
  झैनुल अबिदिन
  झैमुख्त
  झैसान
  झोडगे
  झोब जिल्हा
  झोला, एमिली एडवर्ड चार्लस
 
 
  टंकारी
  टक्कर देश
  टक्का
  टझी
  टनब्रिजवेल्स
  टरपेलट
  टर्गो, अॅन रॉबर्ट जॅक्स
  टनेंट
  टॅव्हर्नियर
  टॅसिटस कॉनेंलिअस
  टस्कुलम्
  टांकणखार
  टांक तहशील
  टाकळ
  टाकळ घांट
  टाकळा
  टांकळी
  टाकळी बुदुक
  टाकी
  टॉंगकिंग
  टांगानिका
  टांगानिका प्रदेश
  टागोर, देवेन्द्रनाथ
  टागोर, राजा सौरेन्द्र मोहन
  टाटा, जमशेटजी नसरवानजी
  टाटा, सर रतन
  टोंड, कर्नल
  टॉडहंटर, आयझॅक
  टान्जीर
  टापिओका(कासावा)
  टायको ब्राही
  टायग्रे
  टायबर
  टायबेरिअस
  टायर
  टाराक्विनी
  टारांटो
  टारिसेली, इव्हर्जिलिस्टा
  टारेटम्
  टॉके
  टानों
  टार्सस
  टालबॉट, विल्यम हेनरी
  टालमड
  टॉलस्टॉय, लिओ
  टॉलेमी क्लॉडिअम
  टॉलमी फिलाडेल्फस
  टालेरंड, पेरीगॉर्ड प्रिन्स
  टावी
  टासमन, अबेल जॅन्सेन
  टासी
  टिकमगड
  टिटवी
  टिटागड
  टिडोर
  टिन्डाल जॉन
  टिपगड डोंगर
  टिपरा जात
  टिप्पू सुलतान
  टिप्पेरा
  टिफ्लिस
  टिंबक्टु
  टिंबा
  टिबेस्टी
  टिम्माड
  टिरोल
  टिलोता खैरी
  टिल्सिट
  टिळक, बाळ गंगाधर
  टीजिआ
  टीरिआ
  टुलुझ
  टूर्नें
  टूलाँ
  टेकचंद मुनशी
  टेक्सस
  टेगर्नसी
  टेग्युसीगलपा
  टंट, पिटर गथ्री
  टेन, हिप्पोलाइट अडोल्फ
  टेनेस्सी
  टेंपलबार
  टेबल माउंटन
  टेंभुरणी
  टेमेश्वार
  टेराडेलफ्यूगो
  टेलर, फिलिप मेडोज
  टेसिफॉन
  टैन-शान पर्वत
  टोक, संस्थान
  टोकिओ
  टोगोलंड
  टोचीनदी
  टोन, थिओबाल्ड वूल्फ
  टोपल्या
  टोबेगो
  टोमाटो
  टोराँटो
  टोरी फत्तेपूर
  टोलेडो
  टोवला
  टोशाम
  टोळ
  टौंगी
  टौंगुप
  टौंगू
  टौंग्थ
  टौंग्यु
  ट्युनिस
  ट्युनीशिआ
  ट्यूस
  ट्रॅलिझ
  ट्रान्सवाल
  ट्राम्बे
  ट्रॉय अथवा ट्रोड
  ट्रिनिदाद
  ट्रिपोली, प्रांत
  ट्रिबिझाँड
  ट्रीएस्टे
  ट्रटिश्के, हेन्रिक व्हॉन
  ट्रेंट
  ट्विकनहॅम
  ट्विन, मार्क
 
  ठग-ठगी
  ठठ्ठा
  ठाकुर
  ठाकुरगांव
  ठाकूरदासबोवा
  ठाकूरद्वार
  ठाणभवान
  ठाणें
 
  डॅडी
  डॅन
  डॅनिएल
  डन् कर्कं
  डॅन्झिग
  डफरिन, लार्ड
  डफळे
  डंबल
  डबलबीन
  डंबार्टन
  डब्लिन
  डभई
  डमडम
  डरहॅम
  डर्बी
  डलहौसी, लॉर्ड
  डलास
  डहोमे
  डॉक
  डाका, जिल्हा
  डाकोर
  डांग
  डांगची
  डांगर
  डांगी
  डांग्या खोकला
  डाग्वेरे, एल्. जे. एम.
  डोन नदी
  डान्यूब नदी
  डाबी
  डामर
  डायमंड हारबर
  डायमंड बेट
  डायोजेनीस
  डार्टमाउथ
  डार्डानेल्स
  डार्विन, चार्लस रॉबर्ट
  डॉलफिनचें नोंज
  डाल्टन, जॉन
  डास
  डाहाणु
  डाळिंब
  डिंक
  डिकन्स, चार्लस
  डिकेमाली
  डिक्वेन्सि, थॉमस
  डिंगरी
  डिंगणकर, मोरो विश्वनाथ
  डिडीमी
  डिडेरोट डेनिस
  डिफो, ड्यानिअल
  डिवार, सर जेम्स
  डी अर्लेबर्ट
  डीग
  डीगची लढाई
  डी बॉइने
  डीसा
  डुकर
  डुकी
  डुक्करकंद
  डुंगर
  डुप्ले
  डुम जात
  डुरिअन
  डूलचेन्यो
  डूलाँग
  डेकॅपोलिस
  डेकाटें
  डेडिआगॅच
  डेन्मार्क
  डेन्व्हर
  डेमॉस्थेनीस
  डेमिएटा
  डेमोक्रिटस
  डेराइस्मायलखान
  डेरागाझीखान
  डेरागोपीपूर
  डेराजात
  डेरानानक
  डेरापूर
  डेलफाय
  डेलवेअर
  डेव्हनपोर्ट
  डेव्ही
  डेहराडून
  डोंगरगड
  डोंगरपाली
  डोंगरपुर
  डोंगराळी जमीनदारी
  डोंगरा
  डोंगरे, वासुदेव नारायण
  डोडोना
  डोनाटेलो
  डोंबगांव
  डोबरेनर
  डोंबारी
  डाब्रूजा
  डोम
  डोमल जात
  डोमिनिका
  डोरली
  डोव्हर
  डोहर
  ड्युडरनेक
  ड्युबॉपिएरी
  ड्युसेल्डॉर्फ
  ड्यूमा अलेक्झांडर
  ड्यूरर आल्ब्रेक्ट
  ड्रायडन, जॉन
  ड्रॉयमन
  ड्रेस्डेन
  ड्रोघेडा
  ड्विन्स्क
 
  ढक्की भाषा
  ढालगज
  ढालाईत
  ढीमर
  ढुंढये जैन
  ढेकूण
  ढेरा
  ढोर
 
 
  तगर
  तंगेल
  तंगौंग
  तंजावर
  तंजावरचें राजघराणें
  तडवी
  तंडागांव
  तंडो
  तंडोअडाम
  तंडोअलाहयार
  तंडोवागो
  तंडोमहमदखान
  तत्रक
  तंत्रग्रंथ
  तत्त्वज्ञान
  तनकपूर
  तनखा
  तनावल
  तनुकु तालुका
  तपकीर
  तपागच्छ
  तपून

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .