प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग चवदावा : जलपैगुरी - तपून

जेफर्सन, थॉमस (१७८३-१८२६) - हा युनैटेड स्टेट्सचा ३ रा अध्यक्ष १७४३ सालीं जन्मला. त्याचा बाप हा जुन्या सरदार घराण्यांपैकीं असूनहि तो डेमोकॅट होता त्यामुळें त्याचा मुलगाहि त्याच वळणावर गेला. जेफर्सन यास लॅटिन, ग्रीक, फ्रेंच स्पॅनिश, इटालियन व अँग्लोसॅक्सन इतक्या भाषा येत असत. शिवाय त्याचें विद्यार्जन आजन्म चालूं होतें व त्यामुळें अखेरपर्यंत अनेक विद्वानांशीं त्याचा स्नेह व पत्रव्यवहार कायम होता. तो मर्दानी खेळांत प्रवीण असून घोड्यांच्या शर्यतीचाहि त्याला शोक होता.

कॉलेज सोडल्यावर यानें वकीलीची सनद मिळविली. तथापि त्या कामांत तो विशेष चमकला नाहीं. यावेळीं त्यानें व्हर्जिनियांतील जुन्या उपयुक्त कायद्यांचा निवडक संग्रह केला. न्यायपद्धतींतील दोष दूर करण्यासाठीं त्यानें राजकारणाकडे लक्ष वळविलें. याच सुमारास त्याचा बाप वारला व त्यामुळें सुमारें सालीना ४०० पौडांचें उत्पन्न त्याला मिळालें. पुढें त्यानें शेतींत लक्ष घालून उत्पन्न वाढविलें. त्याच संधींत (१७७२) त्याचा विवाह होऊन बरेंचसें उत्पन्न त्याला मिळालें. त्याची बायको पुनर्विवाहित असून चांगली होती. लग्नानंतर तेहतीस वर्षांनीं ती वारली. त्यावर त्यानें पुन्हां लग्न केलें नाहीं. तिच्यापासून त्याला एकंदर सहा अपत्यें झालीं.

त्यानें जस्टिस ऑफ दि पीसच्या जागेपासून सार्वजनिक कामास सुरवात केली. १७६९ त तो व्हर्जिनीयाच्या लोकसभेचा सभासद म्हणून निवडून आला; व नंतर वाढत वाढत १७७४ सालीं काँटिनेंटल काँग्रेसचा सभासद झाला. तो जोरदार व सफाईदार लेखक असल्यामुळें त्याचें प्रथमपासूनच लोकांवर चांगलें वजन बसत चाललें. वादविवाद माजविणें त्याला पसंत नसे; आणि तो स्वतःहि मोठासा वक्ता नव्हता. या सुमारास इंग्लंड व वसाहती यांचें राजकीय भांडण सुरू झालें; व्हर्जिनियाच्या लोकसभेनें आयातबंदी वगैरे ठराव केले म्हणून तेथील गव्हर्नरनें दोनतीनदां लोकसभा मोडून टाकली. प्रत्येक सभेंत जेफर्सन प्रमुख असे. ‘वसाहतसंघ’ स्थापण्याकरितां काँटिनेंटल काँग्रेस भरविण्याच्या पूर्वीं इंग्लंड व वसाहती यांच्या राजकीय संबंधाविषयी एक पत्रक त्यानें प्रसिद्ध केलें; त्यांत पूर्वीं सॅक्सन व डेन्स लोक इंग्लडांत येऊन राहिले, तसेंच अमेरिकेंत इांग्लिंश वसाहतवाले आले; तेव्हां हल्लीं डेन्मार्कचा जितपत इंग्लंडवर हक्क आहे तितपतच इंग्लंडचा वसाहतीवर असावा; अशा तर्‍हेनें निर्भिडपणें प्रतिपादन केलं होतें. या पत्राच्याच आधारावर इंग्लिश पार्लमेंटमध्यें बर्कनें आपलें वक्तृत्व लढविलें. पुढें ‘स्वातंत्र्याचा जाहीरनामा’ तयार करण्याचा मानहि जेफर्सनलाच मिळाला. लार्ड नॉर्थच्या समेटाच्या सूचनांनां उत्तरें त्यानेंच दिलीं. त्यामुळें बेंजामिन फ्रँकलिनबरोबर शिष्टाईला जाण्याचें काम त्याच्यावर आलें, पण तें नाकारून व्हर्जिनियाच्या लोकसभेंतच सभासद होऊन अनेक उपयुक्त कायदे करण्याचें काम त्यानें केलें. त्याचवेळीं सार्वत्रिक शिक्षणपद्धति त्यानें सुरू करविली. शिक्षणदान हें सरकारचें कर्तव्य आहे, असें प्रतिपादन करणारा पहिला अमेरिकन लोकनायक जेफर्सनच होय.

अमेरिकेंतील संस्थानांत स्वतंत्र राज्यकारभार सुरू झाला तेव्हां व्हर्जिनियाच्या गव्हर्नरच्या जागीं जेफर्सनची नेमणूक झाली. तो गव्हर्नर असतां १७८०-८१ सालीं ब्रिटिश सैन्यानें स्वार्‍या करून व्हर्जिनियाची धुळधाण उडवून दिली; पुढें काँग्रेसनें इंग्लडबरोबर तहाचें बोलणें करणार्‍या वकील मंडळांत त्याची दोनदां नेमणूक केली; पण तें सर्व नाकारून शेवटीं काँग्रेसमध्यें तो काम करूं लागला. तेथें राज्यकारभार प्रकरणांत व गुलामपद्धतीच्या बंदीस मतानुकूल्य तयार करण्यांत त्यानें बहुमोल मदत केली. १७८४ ते १७८९ या सालांत तो फ्रेंच दरबारीं अमेरिकन वकील म्हणून राहिला. फ्रान्समध्यें असतांना त्याचें नैतिक आचरण ढिलें होतें असें म्हणतात. फ्रेंचांनीं नॅशनल असेंब्लीच्या कमेटीमार्फत राज्यघटना तयार करण्याच्या कामांत त्याला मदतीस बोलविलें. तथापि राजकीय कारणासाठीं त्यानें त्या बहुमानाचा इनकार केला.

फ्रान्समधून परत येतांच त्याची स्टेटसेक्रेटरीच्या जागीं नेमणूक झाली. त्यावेळीं हॅमिल्टन हा खजिनदार होता. या दोघांचीं राजकीय मतें परस्पर विरुद्ध होतीं. त्यांच्या नेतृत्वाखालींच अमेरिकन काँग्रेसमध्यें प्रथम ‘डेमोक्रॅट्स’ व‘फेडरॅलिस्ट्स’ असे दोन पक्ष निर्माण झाले; त्यावेळीं फ्रान्सबरोबर तटस्थवृत्तीचें धोरण अमेरिकेनें ठेविलें. जेफर्सन त्याच मताचा होता व पुढें याच धोरणास परिणत स्वरूप येऊन, यूरोपीय राजकारणापासून सर्वस्वी अलिप्त राहण्याचें व ‘अमेरिकनांकरतां अमेरिका’, यूरोपीयनांनीं तिकडील कारभारांत पडतां कामा नये, असें मनरो डॉक्ट्रिन’ म्हणून प्रसिद्ध असलेलें तत्त्व निघालें. जेफर्सननें तटस्थ वृत्तीच्या तत्त्वानुसार इतकें उत्कृष्ट काम केलें कीं, खुद्द हॅमिल्टनच्या फेडरॅलिस्टपक्षानेंहि त्याची पाठ थोपटली. तथापि दोन पक्षांतील मतभेद वाढतच गेला, हॅमिल्टनचा कल इंग्लड व ब्रिटिशराज्यपद्धति इकडेच अधिकाधिक वाहूं लागला. उलट जेफर्सनची लोकमतानुवर्तीं राज्यपद्धतीवरील श्रद्धा रेसभरहि ढळली नाहीं, त्यामुळें अखेर जेफर्सनलाच अमेरिकन लोकशाहीचा मूर्तिमंत पुतळा असें लोक मानूं लागले.

प्रे. वॉशिंग्टनला हे दोन विरोधी मुत्सद्दी असह्य वाटूं लागले. तें जाणून व खासगी परिस्थितीमुळें त्रासून जेफर्सननें राजीनामा दिला. इ. स. १७९६ च्या निवडणुकींत जेफर्सनला दुसर्‍या नंबरचीं मतें मिळून तत्कालीन नियमानुसार तो व्हाइस प्रेसिडेंट झाला. व पुढें १८०० मधील निवडणुकींत (हॅमिल्टननें जेफर्सनला मदत केल्यामुळें) प्रेसिडेंट झाला. त्यावेळीं फेडरलपक्षाशीं त्यानें समेटाचें धोरण ठेवले; त्यामुळें सन १८०४ मध्यें झालेल्या निवडणुकींतहि तो प्रेसिडेंट निवडून आला.

खाजगी वर्तनाप्रमाणें सरकारी कामांतहि त्यानें साधेपणा राखला. त्यानें थाटमाटाचे समारंभ बंद केलें, स्वतः प्रेसिडेंटचा चार्ज घेण्यास तो अगदीं साध्या पोशाखांत व ठराविक सहा घोड्यांच्या गाडींत न बसतां पायींच गेला. प्रेसिडेंटचा वाढदिवस सरकारी खर्चानें साजरा करण्याचें त्यानें बंद केलें. सरकारी खात्यांचा खर्च बराच कमी करून कित्येक जागा कमी केल्या; सरकारदरबाराव्यतिरिक्त इतर ठिकाणीं समाजांत तो उच्चनीच भाव विसरून सर्वांबरोबर बरोबरीच्या नात्यानें वागत असे.

मिलिशिया सैन्याची पुनर्घटना, बंदराची तटबंदी, सरकारी कर्जाची फेड, कर कमी करणें व युद्धांत व पडणार्‍या तटस्थ राष्ट्रांच्या समुद्रावरील हक्कांचें जतन करणें, हीं कामें त्यानें केलीं. त्यानें देशांत शांतता राखली; व्यापार वाढण्यासाठीं आरमाराचीं वाढ करणें, कारखाने व शहरांची वाढ करणें या कामीं त्याची सहानुभूति नव्हती; उलट शेतकरीवर्गावर मात्र त्याचा पूर्ण भरवसा होता. त्यानें सुमारें ४० वर्षें सार्वजनिक व्यवसायांत घालविलीं व १८०९ सालीं प्रेसिडेंटची जागा सोडून तो घरीं बसला; तिसर्‍या वेळीं लोकांनीं विनंती केली असतांहि प्रेसिडेंट होण्याचें त्यानें साफ नाकारिलें व वासिंगटनें घालून दिलेलें हें अधिकारन्यासाचें उदाहरण गिरविलें.

जेफर्सन घरीं बसला तरी मॅडिसन, व मनरोसारखे त्याचे मोठे अनुयायीहि हर एक प्रसंगीं त्याची सल्ला घोण्यास येत. तो प्रेमळ, इंग्लंडमधील व्हिगमताचा, चाणाक्ष, माणसांचा पारखी, धूर्त, धोरणी, मिटतें घेणारा, मनमिळाऊ असे. त्याचीं तत्त्वें पराकोटींतील असत व त्याचें प्रतिपादनहि तो तितक्याच निस्सीम आत्मविश्वासानें व बाणेदारपणानें करी. त्याचीं राजकीय मतें तत्वज्ञान व भूतदयाप्रेरित असत. मतदारांच्या बुद्धीस पटेल अशा तर्‍हेनें गोष्टी त्यांच्यापुढें मांडाव्यात व त्यांचें अज्ञान दूर करावें, अशा सुबुद्ध मतदारसंघाच्या मताधिक्यानें चालविलेला राज्यकारभार हेंच खरें न्यायाचें राज्य होय, असें त्याचें ठाम मत होतें. या त्यानें प्रतिपादिलेल्या तत्त्वांवरच हल्लींची अमेरिकन लोकशाही उभारलेली आहे. त्यानें आपल्या एकट्याच्या पर्यत्‍नानें अमेरिकेंतील स्वराज्याचा प्रयोग यशस्वी करून दाखविला.

जेफर्सननें शेवटचें आयुष्य व्हर्जिनियाची युनिव्हर्सिटी स्थापण्यांत खर्च केलें. त्यानें दाखविलेल्या धोरणानेंच पुढें १९ व्या शतकाच्या अखेरीस अमेरिकेंतील युनिव्हर्सिट्यांचे उद्देश, व्यवस्था व अभ्यासक्रम ठरविण्यांत आले आहेत. अखेर अखेर जेफर्सनची पैशाच्या बाबतींत बरीचशी ओढाताण होऊं लागली. त्याची जमीन पुष्कळ असूनहि उत्पन्न थोडें येई. त्यामुळें त्याला आपली १०००० निवडक ग्रंथांची लायब्ररी कमी किंमतीस विकावी लागली; तेव्हां अखेर राष्ट्रीय वर्गणी गोळा करून त्याला १६५०० पौंड देण्यांत आले. अखेर तो ४ जुलै १८२६ रोजीं मरण पावला. [ब्रिटा. पु. १५ रॅन्डोल्फ- थॉमस जेफर्सन; दि जेफर्सन सायक्को.]

   

खंड १४ : जलपैगुरी - तपून  

 

 

 

  जलमस्तिष्क रोग
  जलयंत्रशास्त्र
  जलालपेठ
  जलालखंड
  जलालाबाद
  जलालाबाद, तहसील
  जलाली
  जलालुद्दीन मुहम्मद वल्खी
  जलालुद्दीन सयुती
  जलेश्वर
  जलेसर, तहसील
  जलोदर
  जलोपचार
  जव
  जवस
  जवादि डोंगर
  जवानबख्त मिर्झा
  जवासिया
  जव्हार
  जशपूर
  जसदन संस्थान
  जसपुर
  जसवंतनगर
  जसवंतसिंह, महाराणा
  जसील
  जस्टिन
  जस्टिनियन
  जस्त
  जस्सो
  जहागिराबाद
  जहागीर, जहागीरदार
  जहांगीर
  जहांगीर बादशहा
  जहाज फिरंगी
  जहाजपुर
  जहांदरशहा
  जहानआरा बेगम
  जहानाबाद
  जहनु
  जहलण
  जळगांव
  जळापूर
  जळापुर तालुका
  जळू
  जाई
  जाकोबाबाद
  जाखाऊ
  जाखन
  जांजगरि
  जाजमाउ
  जाट
  जाटपु
  जाटपोल
  जातक
  जाति
  जातिभेद
  जादम
  जादू
  जादूचा कंदील
  जाधव
  जाधवराई
  जॉन
  जानसाथ
  जॉनसन अॅंड्र
  जॉनसन, डॉय साम्युएल
  जानसार बावर
  जॉन, सेंट
  जानीबेग तुर्खन मिर्ज्ञा
  जानेफळ
  जानोजी निंबाळकर
  जाफना
  जाफरखान
  जाफराबाद
  जांब
  जांबवान
  जाबाल
  जांबु घोडा
  जाब्लोस्काव, पाल
  जांभळी जमीनदारी
  जांभूळ
  जांभेकर, बाळ गंगाधर
  जामखेड
  जामगड
  जामतारा
  जामदारखाना
  जामनगर
  जामनेर
  जामपुर
  जामराव कालवा
  जामी
  जामीनकी
  जामोद
  जाम्निया
  जायफळ, जायपत्री
  जारकर्म
  जॉर्ज टाऊन
  जॉर्ज राजे
  जॉर्जिया
  जालंदर, जिल्हा
  जालना
  जालवणकर, नारायणबोवा
  जालापहाड
  जालारी
  जालिआ
  जालोर
  जावजी दादाजी चौधरी
  जावड
  जावरा
  जावळी
  जावा
  जाविदखाना
  जासवंद
  जासी
  जासुंद
  जाहिरात
  जिऊ महाला
  जिगणी
  जिजाबाई
  जिजिराम
  जिंजी
  जितुलीया
  जिंतूर
  जिंद
  जिनकीर्ति
  जिनगर
  जिनप्रभ
  जिनीव्हा
  जिनेश्वरसुरि
  जिनोआ
  जिन्सीवाले, श्रीधर गणेश
  जिप्सी
  जिब्राल्टर
  जियागंज
  जिरंग
  जिरळ कामसोळी
  जिराफ
  जिंरार
  जिराईतखाना
  जिरें
  जिलेटिन
  जिवबादादा बाक्षी
  जीन मेरी रोलंड
  जीवकचिंतामणी
  जीवधन किल्ला
  जीवनकार्यविचार
  जीवन्मुक्त
  जुई
  जुगार
  जुगोस्लाव्हिया
  जुजुत्सु
  जुझोतिया ब्राह्मण
  जुडा
  जुडीआ
  जुतोघ
  जुनागड
  जुनापाणी
  जुनापादर
  जुनो
  जुनोना
  जुन्नर
  जुपिटर
  जुबल
  जुबो
  जुभखा
  जुव्हेनल
  जूब
  जूल, जेम्स प्रेस्कॉट
  जेऊर
  जेकब
  जेजाकभुक्ति उर्फ जिझोटी
  जेजुरी
  जेझील
  जेतपुर
  जेघे
  जेना
  जेपाळ
  जेफर्सन, थॉमस
  जेबील
  जेम्सटाऊन
  जेम्स मेरी सॅन्ड्स
  जेम्स राजे
  जेयोर
  जेरिको
  जेरिझिम
  जेरुसलेम
  जेरेसा
  जेर्हा
  जेलेपला
  जेल्डर्लंड
  जेवर
  जेव्होंन्स, विल्यम स्टॅनले
  जेष्ठमध
  जेसर
  जेसरी
  जेसलमीर
  जेसुइट लोक
  जेजोर, जिल्हा
  जेहोव्ह
  जैटिया
  जैटियापूर
  जैन, संप्रदाय
  जैनेंद्र व्याकरण
  जैमिनी
  जैस
  जैसवाय
  जोक्जाकर्त
  जोग, कृष्णाजी महादेव
  जोगापरमानंद
  जोगी
  जोगेश्वरी
  जोडिया
  जोतिबाचा डोंगर
  जोत्याजी केसरकर
  जोदिया
  जोधपुर
  जोधबाई
  जोन ऑफ आर्क
  जोनगन
  जोनपुर
  जोनराज
  जोन्स, सर विल्यम
  जोबत, संस्थान
  जोरा
  जोरिय
  जो-हाट
  जोवई
  जोशी
  जोशी, अण्णा मार्तंड
  जोशी, गणेश कृष्ण
  जोशी, गणेश वासुदेव
  जोशी, गणेश व्यंकटेश
  जोशी, चासकर
  जोशी, बारामतीकर
  जोशीमठ
  जोहानिस्बर्ग
  जोहानीझबर्ग
  जोहार
  जोही
  जोहोर
  जौगड
  जौहरीफरवी
  ज्यूटीगल्पा
  ज्योतिपंत महाभागवत
  ज्योति:शास्त्र
  ज्योतिष्टोम
  ज्योती
  ज्वर
  ज्वांग, पट्टुआ
  ज्वारी
  ज्वालामुखी
 
  झऊरी मुल्ला
  झगरपूर
  झज्जर
  झंझरपुर
  झमानशहा
  झमानिया
  झमीनदवार
  झरथुष्ट्र
  झलिदा
  झलून
  झाकाटेकस
  झांग, जिल्हा
  झांजी
  झांझमेर
  झांझीबार
  झाडीतेलंग
  झानेसव्हील
  झान्टे
  झान्थस
  झाफरखान
  झाफरवाल
  झाबिताखान
  झाबुआ
  झाबुलीस्तान
  झाबेल
  झांबेसी नदी
  झांबोअंग
  झामपोदर
  झामसिंग
  झामोरा
  झामोरीन
  झार
  झारगर जात
  झारा
  झारापाप्रा
  झा-होन
  झालकाटि
  झालरपाटण
  झालवान
  झालावाड
  झालावाड संस्थान
  झालोड
  झांशी, जिल्हा
  झांशीची राणी, लक्ष्मीबाई
  झिंगकलिंग हकमती
  झिगन
  झिंझुवाडा
  झितोमीर
  झिनत-उन-निसा बेगम
  झिंपी तौडू
  झियाउद्दीन बरनी
  झिरा
  झिरी
  झिवारत
  झीटून
  झीत्झ
  झीनवर
  झीनॉफानेझ
  झीलंड
  झुंगेरिया
  झुंझुनु
  झुबेदा खातुन
  झुब्दतुन्निसा
  झुरळ
  झुलफिकारखान
  झुलुलंड
  झूवा
  झूरिच
  झूसी
  झेंद-अवेस्ता
  झेनागा
  झेनाटा
  झेनिद
  झेनोफोन
  झेनोबिआ
  झेप्पेलिन, काऊंट फर्डिनंड
  झेब-उन्-निसा बेगम
  झेब्रा
  झेरबस्ट
  झेरिआ
  झेर्नोविट्झ
  झेलम
  झेलम कालवा
  झेलम नदी
  झेलम वसाहत
  झैदपूर
  झैनखान कोक
  झैनाबादी महाल
  झैनुल अबिदिन
  झैमुख्त
  झैसान
  झोडगे
  झोब जिल्हा
  झोला, एमिली एडवर्ड चार्लस
 
 
  टंकारी
  टक्कर देश
  टक्का
  टझी
  टनब्रिजवेल्स
  टरपेलट
  टर्गो, अॅन रॉबर्ट जॅक्स
  टनेंट
  टॅव्हर्नियर
  टॅसिटस कॉनेंलिअस
  टस्कुलम्
  टांकणखार
  टांक तहशील
  टाकळ
  टाकळ घांट
  टाकळा
  टांकळी
  टाकळी बुदुक
  टाकी
  टॉंगकिंग
  टांगानिका
  टांगानिका प्रदेश
  टागोर, देवेन्द्रनाथ
  टागोर, राजा सौरेन्द्र मोहन
  टाटा, जमशेटजी नसरवानजी
  टाटा, सर रतन
  टोंड, कर्नल
  टॉडहंटर, आयझॅक
  टान्जीर
  टापिओका(कासावा)
  टायको ब्राही
  टायग्रे
  टायबर
  टायबेरिअस
  टायर
  टाराक्विनी
  टारांटो
  टारिसेली, इव्हर्जिलिस्टा
  टारेटम्
  टॉके
  टानों
  टार्सस
  टालबॉट, विल्यम हेनरी
  टालमड
  टॉलस्टॉय, लिओ
  टॉलेमी क्लॉडिअम
  टॉलमी फिलाडेल्फस
  टालेरंड, पेरीगॉर्ड प्रिन्स
  टावी
  टासमन, अबेल जॅन्सेन
  टासी
  टिकमगड
  टिटवी
  टिटागड
  टिडोर
  टिन्डाल जॉन
  टिपगड डोंगर
  टिपरा जात
  टिप्पू सुलतान
  टिप्पेरा
  टिफ्लिस
  टिंबक्टु
  टिंबा
  टिबेस्टी
  टिम्माड
  टिरोल
  टिलोता खैरी
  टिल्सिट
  टिळक, बाळ गंगाधर
  टीजिआ
  टीरिआ
  टुलुझ
  टूर्नें
  टूलाँ
  टेकचंद मुनशी
  टेक्सस
  टेगर्नसी
  टेग्युसीगलपा
  टंट, पिटर गथ्री
  टेन, हिप्पोलाइट अडोल्फ
  टेनेस्सी
  टेंपलबार
  टेबल माउंटन
  टेंभुरणी
  टेमेश्वार
  टेराडेलफ्यूगो
  टेलर, फिलिप मेडोज
  टेसिफॉन
  टैन-शान पर्वत
  टोक, संस्थान
  टोकिओ
  टोगोलंड
  टोचीनदी
  टोन, थिओबाल्ड वूल्फ
  टोपल्या
  टोबेगो
  टोमाटो
  टोराँटो
  टोरी फत्तेपूर
  टोलेडो
  टोवला
  टोशाम
  टोळ
  टौंगी
  टौंगुप
  टौंगू
  टौंग्थ
  टौंग्यु
  ट्युनिस
  ट्युनीशिआ
  ट्यूस
  ट्रॅलिझ
  ट्रान्सवाल
  ट्राम्बे
  ट्रॉय अथवा ट्रोड
  ट्रिनिदाद
  ट्रिपोली, प्रांत
  ट्रिबिझाँड
  ट्रीएस्टे
  ट्रटिश्के, हेन्रिक व्हॉन
  ट्रेंट
  ट्विकनहॅम
  ट्विन, मार्क
 
  ठग-ठगी
  ठठ्ठा
  ठाकुर
  ठाकुरगांव
  ठाकूरदासबोवा
  ठाकूरद्वार
  ठाणभवान
  ठाणें
 
  डॅडी
  डॅन
  डॅनिएल
  डन् कर्कं
  डॅन्झिग
  डफरिन, लार्ड
  डफळे
  डंबल
  डबलबीन
  डंबार्टन
  डब्लिन
  डभई
  डमडम
  डरहॅम
  डर्बी
  डलहौसी, लॉर्ड
  डलास
  डहोमे
  डॉक
  डाका, जिल्हा
  डाकोर
  डांग
  डांगची
  डांगर
  डांगी
  डांग्या खोकला
  डाग्वेरे, एल्. जे. एम.
  डोन नदी
  डान्यूब नदी
  डाबी
  डामर
  डायमंड हारबर
  डायमंड बेट
  डायोजेनीस
  डार्टमाउथ
  डार्डानेल्स
  डार्विन, चार्लस रॉबर्ट
  डॉलफिनचें नोंज
  डाल्टन, जॉन
  डास
  डाहाणु
  डाळिंब
  डिंक
  डिकन्स, चार्लस
  डिकेमाली
  डिक्वेन्सि, थॉमस
  डिंगरी
  डिंगणकर, मोरो विश्वनाथ
  डिडीमी
  डिडेरोट डेनिस
  डिफो, ड्यानिअल
  डिवार, सर जेम्स
  डी अर्लेबर्ट
  डीग
  डीगची लढाई
  डी बॉइने
  डीसा
  डुकर
  डुकी
  डुक्करकंद
  डुंगर
  डुप्ले
  डुम जात
  डुरिअन
  डूलचेन्यो
  डूलाँग
  डेकॅपोलिस
  डेकाटें
  डेडिआगॅच
  डेन्मार्क
  डेन्व्हर
  डेमॉस्थेनीस
  डेमिएटा
  डेमोक्रिटस
  डेराइस्मायलखान
  डेरागाझीखान
  डेरागोपीपूर
  डेराजात
  डेरानानक
  डेरापूर
  डेलफाय
  डेलवेअर
  डेव्हनपोर्ट
  डेव्ही
  डेहराडून
  डोंगरगड
  डोंगरपाली
  डोंगरपुर
  डोंगराळी जमीनदारी
  डोंगरा
  डोंगरे, वासुदेव नारायण
  डोडोना
  डोनाटेलो
  डोंबगांव
  डोबरेनर
  डोंबारी
  डाब्रूजा
  डोम
  डोमल जात
  डोमिनिका
  डोरली
  डोव्हर
  डोहर
  ड्युडरनेक
  ड्युबॉपिएरी
  ड्युसेल्डॉर्फ
  ड्यूमा अलेक्झांडर
  ड्यूरर आल्ब्रेक्ट
  ड्रायडन, जॉन
  ड्रॉयमन
  ड्रेस्डेन
  ड्रोघेडा
  ड्विन्स्क
 
  ढक्की भाषा
  ढालगज
  ढालाईत
  ढीमर
  ढुंढये जैन
  ढेकूण
  ढेरा
  ढोर
 
 
  तगर
  तंगेल
  तंगौंग
  तंजावर
  तंजावरचें राजघराणें
  तडवी
  तंडागांव
  तंडो
  तंडोअडाम
  तंडोअलाहयार
  तंडोवागो
  तंडोमहमदखान
  तत्रक
  तंत्रग्रंथ
  तत्त्वज्ञान
  तनकपूर
  तनखा
  तनावल
  तनुकु तालुका
  तपकीर
  तपागच्छ
  तपून

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .