प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग चवदावा : जलपैगुरी - तपून

जुनागड, सं स्था नः - हें मुंबई इलाख्यामधील काठेवाड पोलिटिकल एजन्सींतील एक संस्थान उत्तर अक्षांश २० ४४’ ते २१ ९३’व पूर्व रेखांश ७० ०’ते ७२ ०’यांच्या दरम्यान असून याचें क्षेत्रफळ ३३३६ १/२ चौरस मैल व उत्पन्न ५० लाख आहे. याच्या उत्तरेस हलार संस्थान व पश्चिम आणि दक्षिणेस अरबी समुद्र आहे. या संस्थानांत गिरनार, दातार, लासोपावडी वगैरे पर्वत असून त्यांतील गोरखनाथ नांवाचें शिखर सुमारें ३६६६ फूट (समुद्रसपाटीपासून) उंच आहे. भादर, हिरान, मच्छंद्री, वेरावळ आणि सरस्वती या नद्या यांतून वहात आहेत. या संस्थानांत ५०० चौ. मै. क्षेत्रफळाचें गीर नांवाचें दाट जंगल अशून या जंगलांतील कांहीं भाग डोंगराळ आहे. तथापि कांहीं भाग फारच सखल आहे. सार्‍या हिंदुस्थानांत याच जंगलांत सिंह अद्यापीहि आढळतात. हवा साधारण बरी आहे; तथापि, गिरनार पर्वताखेरीज इतरत्र एप्रिलपासून जूनपर्यंत कडक उन्हाळा असतो. पावसाची दरवर्षाची सरासरी ४० इंचापासून ४५ इंचापर्यंत आहे. संस्थानची लो. सं. (१९२१) ४६५४९३ आहे. लोकसंख्येंत शेंकडा ८२ हिंदू व बाकीचे मुसुलमान आहेत. येथें तलाव बरेच असून सरदारखानानें जुनागड येथें बांधलेला मोहो तलाव सर्वांत मोठा आहे. गीर जंगलांतील गवतामुळें गुरांच्या चार्‍याची सोय बरीच होते. चित्ते, हरीण, सांबर, लांडगे, नीलगाय, वानर व सिंह या जंगलांत आहेत; वाघ व अस्वल आढळत नाहींत. सिंहास तिकडे सावज असें म्हणतात. इ. स. १४७२ पर्यंत जुनागड संस्थानावर चुडासम नांवाचे रजपुत राजे राज्य करीत होते. त्यापूर्वीं अहमदाबादचा सुलतान महमूद बेगडा यानें तें राज्य जिंकलें. अकबराच्या कारकीर्दींत तें राज्य दिल्लीपातशाहीच्या अंमलाखालीं आलें. त्यावेळीं गुजराथच्या सुभेदाराचा प्रत्यक्ष अंमल त्यावर चालत असे. इ. स. १७३५ च्या सुमारास मोंगलांची गुजराथवरील सत्ता नाहींशी झाली व त्याचवेळीं शेरखान बाबी नांवाच्या साहसी पुरुषानें मोंगल सुभेदारास हांकून लावून, गुजराथेंत आपला अंमल सुरू केला. या बाबी घराण्याचा मूळपुरुष बहादुरखान होता. शहाजहानच्या कारकीर्दींत तो पुढें आला. पुढें १७०५ मध्यें दक्षिणेकाठेवाडांत मराठ्यांनीं धुमाकूळ घातला तेव्हां सफदरबाबी यास दिल्लीहून बंदोबस्तास पाठविलें. पण धनाजी जाधवानें त्याचा धुव्वा उडविला. सफदरनें पुढें पाटणची सुभेदारी मिळविली (१७०६). त्यानें निझामुल्मुलकास साहाय्य केल्यानें त्याची सत्ता जास्त वाढली. यानंतर (१७२३) निजाम व हमीदखान यांच्या झगड्यांत बाबीनें आपली सत्ता बळकट केली. स. १७२८-२९ त जुनागडचा असद अल्ली हा मेला. त्यानें विरमगांवचा सलाबतमंहमदबाबी यास आपली इस्टेट दिली. सलाबतचा मुलगा शेरखान बाबी होय. हा मराठ्यांविरुद्ध असे. गायकवाडानें त्याची गोघा जहागीर यावेळीं काबीज केली व त्याचा पराभव केला. त्याची राजधानी नालसिनोर होती. शेरखानचा पुत्र सलाबातखान यानें आपल्या वडील पुत्रास जुनागडचा राजा बनविलें व धाकट्या मुलांस इतर जमीनी दिल्या. इ. स. १८०७ मध्यें प्रथमतः जुनागडच्या राजाचा व ब्रिटिशांचा संबंध झाला. येथील संस्थानिकास नबाब हा किताब असून ११ तोफांच्या सलामीचा मान आहे. यास मुसुलमानी कायद्याप्रमाणें दत्तक वगैरे घेण्याची सनद मिळालेली आहे. हल्लींचा नबाब हा येथील राजघराण्यांतील (मूलपुरुषापासून) नववा पुरुष असून त्याचें नांव हिज हायनेस महबतखान असें आहे. याचा जन्म १९०० मध्यें होऊन १९११ मध्यें हा गादीवर आला. गिरनार पर्वतावर जैन देवळें आहेत. याशिवाय बेरावळ बंदर व सोमनाथाचें पडकें देवालय याच संस्थानांत आहे.

संस्थानांत जिराईत जमीनीच्या १/८ जमीन बागाइती आहे. एकंदरींत जमीन डोंगराळ आहे. समुद्रापासून अगदी नजीकच्या सखल भागांत घेर नांवाची एक प्रकारची जमीन असूनहि तींत हलकें पीक काढतात. माधवपूर ते ऊनापर्यंत पसरलेली वरील प्रकारची जमीन सर्वात पिकाऊ आहे; तिला नाधरे म्हणतात; तींत ऊंस चांगला पिकतो. चोरवड, जुनागड व मालिया येथील आंबे उत्तम आहेत.

कापूस, ज्वारीस गहूं, तांदूळ, गळिताचीं धान्यें, ऊंस, तंबाखु, कडधान्य वगैरे पिकें येथें होतात. बराचसा कापूस वेरावळहून मुंबईस रवाना होतो. सागवान, शिसव, जंबु, बाभुळ वगैरे झाडें येथें होतात. इमारतीच्या लाकडांचा पुरवठा फार नसल्यामुळें तें मलबारांतून बरेंच इकडे येतें.

किनार्‍यावर लहान मोठीं गलबतें लागण्याजोगीं पुष्कळ बंदरें आहेत. भेरायखाडी व सील या ठिकाणीं मोतीं व पोंवळीं सांपडतात. वेरावळ, मांगरोळ, भेराय, नवें बंदर, धाराय, सील वगैरे बंदरें आहेत. त्यांत वेरावळ मुख्य असून येथूनच सोरठ व काठेवाडच्या दक्षिणकेडील भागांत धान्य, इमारती लांकूड वगैरे माल जातो. पोष्टखात्याची सोय संस्थानानें आपली स्वतःची केलेली आहे. भावनगर- गोंडळ-जुनागड- पोरबंदर ही रेल्वे या संस्थानांतून गेली आहे.

जुनागड संस्थान काठेवाडांतील संस्थानांत पहिल्या प्रतीचें मानलें आहे; गायकवाड व ब्रिटिश सरकारास मिळून सालीना (अनुक्रमें ३७२१ २८३९४ = रु.) ६५६०४ रुपये खंडणी या संस्थानास द्यावी लागते. तथापि काठेवाडांतील निरनिराळ्या छोटdया संस्थानिकांकडून जोरतलबी (खंडणी) या नांवाखाली जुनागडच्या नबाबास ९२४२१ रुपये सालीना मिळतात. ही रक्कम काठेवाड पोलिटिकल एजन्सींतील ब्रिटिश कामगार वसूल करून नबाबास पावती करतात. पूर्वींच्या मुसुलमानी अधिराज्याची ही एक खूण शिल्लक राहिली आहे. संस्थानची स्वतःची टांकसाळ असून तींत पाडलेलें नाणें संस्थानांत चालतें. कोरी व अर्धकोरी हीं नाणीं चालू असून त्यांनां दिवाणशाई म्हणतात. एक कोरीचें वजन १२ वाल (७॥ वाल चांदी व बाकी तांबें) असतें. तांब्याच्या चालू नाण्याला दोडका म्हणतात; चाळीस दोडक्याची एक कोरी होय. या संस्थानांत अठरावर म्युनसिपालिट्या आहेत; पैकीं जुनागडची म्युनिसीपालिटी सर्वात मोठी असून तिचें उत्पन्न सुमारें १८००० रुपये आहे. संस्थानांत शंभरावी इंपीरियल सर्व्हिस भालाइताची एक तुकडी आहे.

श ह र.- ही जुनागड संस्थानची राजधानी असून उ. अ. २१ ३१’ व पूर्व रे. ७० ३०’याच्या दरम्यान व राजकोटच्या नैॠत्येस ६० मैलांवर आहे. याची लोकसंख्या ३५ हजारांपर्यंत आहे. शहरांत उपरकोट नांवाचा एक भाग आहे. त्यामध्यें, त्याच्या खंदकांत व त्याच्या आसपास सर्वत्र जुनीं बुद्धाच्या वेळचीं लेणीं आहेत. सुलतान महंमद बेगडा यानें बांधलेली एक मशीद येथें असून जवळच एक १७ फूट लांब व ७ १/२ फूट परिघाची मोठी तोफ पडलेली आहे. उपरकोट (जुना किल्ला) हें प्राचीन जुनागड होय. पूर्वीं यास पुष्कळ वेळां वेढा पडलेला आहे. अशा वेळीं जुनागडचे राजे गिरनारच्या किल्ल्यांत आश्रय घेत असत. हल्लींच्या नवीन जुनागडास मुस्तफाबाद हें नांव आहे. हें गांव गिरनार व दातार टेंकड्यांच्या पायथ्याशीं आहे. हें शहर पाहण्यासारखें असून ऐतिहासिक व प्राचीनावशेषांच्या दृष्टीनें त्यास बरेंच महत्त्व आहे. हल्लीं येथें पुष्कळ सुंदर इमारती बांधिल्या आहेत. अशोकाचा (धर्माज्ञांचा) प्रख्यात शिलालेख येथेंच गिरनार टेंकडीच्या पायथ्याशीं सुरक्षित जागीं आहे. गिरनार टेंकडी ही जैन, वैष्णव, शैव, वगैरे सर्व पंथांच्या हिंदूंस पूज्य आहे. [इंपे. गॅझे. पु. १४; बर्जेस- अँटिक्विटीज् ऑफ कच्छ अँड काठेवाड; टाईम्स- इंडियन इयरबुक, १९२२.]

   

खंड १४ : जलपैगुरी - तपून  

 

 

 

  जलमस्तिष्क रोग
  जलयंत्रशास्त्र
  जलालपेठ
  जलालखंड
  जलालाबाद
  जलालाबाद, तहसील
  जलाली
  जलालुद्दीन मुहम्मद वल्खी
  जलालुद्दीन सयुती
  जलेश्वर
  जलेसर, तहसील
  जलोदर
  जलोपचार
  जव
  जवस
  जवादि डोंगर
  जवानबख्त मिर्झा
  जवासिया
  जव्हार
  जशपूर
  जसदन संस्थान
  जसपुर
  जसवंतनगर
  जसवंतसिंह, महाराणा
  जसील
  जस्टिन
  जस्टिनियन
  जस्त
  जस्सो
  जहागिराबाद
  जहागीर, जहागीरदार
  जहांगीर
  जहांगीर बादशहा
  जहाज फिरंगी
  जहाजपुर
  जहांदरशहा
  जहानआरा बेगम
  जहानाबाद
  जहनु
  जहलण
  जळगांव
  जळापूर
  जळापुर तालुका
  जळू
  जाई
  जाकोबाबाद
  जाखाऊ
  जाखन
  जांजगरि
  जाजमाउ
  जाट
  जाटपु
  जाटपोल
  जातक
  जाति
  जातिभेद
  जादम
  जादू
  जादूचा कंदील
  जाधव
  जाधवराई
  जॉन
  जानसाथ
  जॉनसन अॅंड्र
  जॉनसन, डॉय साम्युएल
  जानसार बावर
  जॉन, सेंट
  जानीबेग तुर्खन मिर्ज्ञा
  जानेफळ
  जानोजी निंबाळकर
  जाफना
  जाफरखान
  जाफराबाद
  जांब
  जांबवान
  जाबाल
  जांबु घोडा
  जाब्लोस्काव, पाल
  जांभळी जमीनदारी
  जांभूळ
  जांभेकर, बाळ गंगाधर
  जामखेड
  जामगड
  जामतारा
  जामदारखाना
  जामनगर
  जामनेर
  जामपुर
  जामराव कालवा
  जामी
  जामीनकी
  जामोद
  जाम्निया
  जायफळ, जायपत्री
  जारकर्म
  जॉर्ज टाऊन
  जॉर्ज राजे
  जॉर्जिया
  जालंदर, जिल्हा
  जालना
  जालवणकर, नारायणबोवा
  जालापहाड
  जालारी
  जालिआ
  जालोर
  जावजी दादाजी चौधरी
  जावड
  जावरा
  जावळी
  जावा
  जाविदखाना
  जासवंद
  जासी
  जासुंद
  जाहिरात
  जिऊ महाला
  जिगणी
  जिजाबाई
  जिजिराम
  जिंजी
  जितुलीया
  जिंतूर
  जिंद
  जिनकीर्ति
  जिनगर
  जिनप्रभ
  जिनीव्हा
  जिनेश्वरसुरि
  जिनोआ
  जिन्सीवाले, श्रीधर गणेश
  जिप्सी
  जिब्राल्टर
  जियागंज
  जिरंग
  जिरळ कामसोळी
  जिराफ
  जिंरार
  जिराईतखाना
  जिरें
  जिलेटिन
  जिवबादादा बाक्षी
  जीन मेरी रोलंड
  जीवकचिंतामणी
  जीवधन किल्ला
  जीवनकार्यविचार
  जीवन्मुक्त
  जुई
  जुगार
  जुगोस्लाव्हिया
  जुजुत्सु
  जुझोतिया ब्राह्मण
  जुडा
  जुडीआ
  जुतोघ
  जुनागड
  जुनापाणी
  जुनापादर
  जुनो
  जुनोना
  जुन्नर
  जुपिटर
  जुबल
  जुबो
  जुभखा
  जुव्हेनल
  जूब
  जूल, जेम्स प्रेस्कॉट
  जेऊर
  जेकब
  जेजाकभुक्ति उर्फ जिझोटी
  जेजुरी
  जेझील
  जेतपुर
  जेघे
  जेना
  जेपाळ
  जेफर्सन, थॉमस
  जेबील
  जेम्सटाऊन
  जेम्स मेरी सॅन्ड्स
  जेम्स राजे
  जेयोर
  जेरिको
  जेरिझिम
  जेरुसलेम
  जेरेसा
  जेर्हा
  जेलेपला
  जेल्डर्लंड
  जेवर
  जेव्होंन्स, विल्यम स्टॅनले
  जेष्ठमध
  जेसर
  जेसरी
  जेसलमीर
  जेसुइट लोक
  जेजोर, जिल्हा
  जेहोव्ह
  जैटिया
  जैटियापूर
  जैन, संप्रदाय
  जैनेंद्र व्याकरण
  जैमिनी
  जैस
  जैसवाय
  जोक्जाकर्त
  जोग, कृष्णाजी महादेव
  जोगापरमानंद
  जोगी
  जोगेश्वरी
  जोडिया
  जोतिबाचा डोंगर
  जोत्याजी केसरकर
  जोदिया
  जोधपुर
  जोधबाई
  जोन ऑफ आर्क
  जोनगन
  जोनपुर
  जोनराज
  जोन्स, सर विल्यम
  जोबत, संस्थान
  जोरा
  जोरिय
  जो-हाट
  जोवई
  जोशी
  जोशी, अण्णा मार्तंड
  जोशी, गणेश कृष्ण
  जोशी, गणेश वासुदेव
  जोशी, गणेश व्यंकटेश
  जोशी, चासकर
  जोशी, बारामतीकर
  जोशीमठ
  जोहानिस्बर्ग
  जोहानीझबर्ग
  जोहार
  जोही
  जोहोर
  जौगड
  जौहरीफरवी
  ज्यूटीगल्पा
  ज्योतिपंत महाभागवत
  ज्योति:शास्त्र
  ज्योतिष्टोम
  ज्योती
  ज्वर
  ज्वांग, पट्टुआ
  ज्वारी
  ज्वालामुखी
 
  झऊरी मुल्ला
  झगरपूर
  झज्जर
  झंझरपुर
  झमानशहा
  झमानिया
  झमीनदवार
  झरथुष्ट्र
  झलिदा
  झलून
  झाकाटेकस
  झांग, जिल्हा
  झांजी
  झांझमेर
  झांझीबार
  झाडीतेलंग
  झानेसव्हील
  झान्टे
  झान्थस
  झाफरखान
  झाफरवाल
  झाबिताखान
  झाबुआ
  झाबुलीस्तान
  झाबेल
  झांबेसी नदी
  झांबोअंग
  झामपोदर
  झामसिंग
  झामोरा
  झामोरीन
  झार
  झारगर जात
  झारा
  झारापाप्रा
  झा-होन
  झालकाटि
  झालरपाटण
  झालवान
  झालावाड
  झालावाड संस्थान
  झालोड
  झांशी, जिल्हा
  झांशीची राणी, लक्ष्मीबाई
  झिंगकलिंग हकमती
  झिगन
  झिंझुवाडा
  झितोमीर
  झिनत-उन-निसा बेगम
  झिंपी तौडू
  झियाउद्दीन बरनी
  झिरा
  झिरी
  झिवारत
  झीटून
  झीत्झ
  झीनवर
  झीनॉफानेझ
  झीलंड
  झुंगेरिया
  झुंझुनु
  झुबेदा खातुन
  झुब्दतुन्निसा
  झुरळ
  झुलफिकारखान
  झुलुलंड
  झूवा
  झूरिच
  झूसी
  झेंद-अवेस्ता
  झेनागा
  झेनाटा
  झेनिद
  झेनोफोन
  झेनोबिआ
  झेप्पेलिन, काऊंट फर्डिनंड
  झेब-उन्-निसा बेगम
  झेब्रा
  झेरबस्ट
  झेरिआ
  झेर्नोविट्झ
  झेलम
  झेलम कालवा
  झेलम नदी
  झेलम वसाहत
  झैदपूर
  झैनखान कोक
  झैनाबादी महाल
  झैनुल अबिदिन
  झैमुख्त
  झैसान
  झोडगे
  झोब जिल्हा
  झोला, एमिली एडवर्ड चार्लस
 
 
  टंकारी
  टक्कर देश
  टक्का
  टझी
  टनब्रिजवेल्स
  टरपेलट
  टर्गो, अॅन रॉबर्ट जॅक्स
  टनेंट
  टॅव्हर्नियर
  टॅसिटस कॉनेंलिअस
  टस्कुलम्
  टांकणखार
  टांक तहशील
  टाकळ
  टाकळ घांट
  टाकळा
  टांकळी
  टाकळी बुदुक
  टाकी
  टॉंगकिंग
  टांगानिका
  टांगानिका प्रदेश
  टागोर, देवेन्द्रनाथ
  टागोर, राजा सौरेन्द्र मोहन
  टाटा, जमशेटजी नसरवानजी
  टाटा, सर रतन
  टोंड, कर्नल
  टॉडहंटर, आयझॅक
  टान्जीर
  टापिओका(कासावा)
  टायको ब्राही
  टायग्रे
  टायबर
  टायबेरिअस
  टायर
  टाराक्विनी
  टारांटो
  टारिसेली, इव्हर्जिलिस्टा
  टारेटम्
  टॉके
  टानों
  टार्सस
  टालबॉट, विल्यम हेनरी
  टालमड
  टॉलस्टॉय, लिओ
  टॉलेमी क्लॉडिअम
  टॉलमी फिलाडेल्फस
  टालेरंड, पेरीगॉर्ड प्रिन्स
  टावी
  टासमन, अबेल जॅन्सेन
  टासी
  टिकमगड
  टिटवी
  टिटागड
  टिडोर
  टिन्डाल जॉन
  टिपगड डोंगर
  टिपरा जात
  टिप्पू सुलतान
  टिप्पेरा
  टिफ्लिस
  टिंबक्टु
  टिंबा
  टिबेस्टी
  टिम्माड
  टिरोल
  टिलोता खैरी
  टिल्सिट
  टिळक, बाळ गंगाधर
  टीजिआ
  टीरिआ
  टुलुझ
  टूर्नें
  टूलाँ
  टेकचंद मुनशी
  टेक्सस
  टेगर्नसी
  टेग्युसीगलपा
  टंट, पिटर गथ्री
  टेन, हिप्पोलाइट अडोल्फ
  टेनेस्सी
  टेंपलबार
  टेबल माउंटन
  टेंभुरणी
  टेमेश्वार
  टेराडेलफ्यूगो
  टेलर, फिलिप मेडोज
  टेसिफॉन
  टैन-शान पर्वत
  टोक, संस्थान
  टोकिओ
  टोगोलंड
  टोचीनदी
  टोन, थिओबाल्ड वूल्फ
  टोपल्या
  टोबेगो
  टोमाटो
  टोराँटो
  टोरी फत्तेपूर
  टोलेडो
  टोवला
  टोशाम
  टोळ
  टौंगी
  टौंगुप
  टौंगू
  टौंग्थ
  टौंग्यु
  ट्युनिस
  ट्युनीशिआ
  ट्यूस
  ट्रॅलिझ
  ट्रान्सवाल
  ट्राम्बे
  ट्रॉय अथवा ट्रोड
  ट्रिनिदाद
  ट्रिपोली, प्रांत
  ट्रिबिझाँड
  ट्रीएस्टे
  ट्रटिश्के, हेन्रिक व्हॉन
  ट्रेंट
  ट्विकनहॅम
  ट्विन, मार्क
 
  ठग-ठगी
  ठठ्ठा
  ठाकुर
  ठाकुरगांव
  ठाकूरदासबोवा
  ठाकूरद्वार
  ठाणभवान
  ठाणें
 
  डॅडी
  डॅन
  डॅनिएल
  डन् कर्कं
  डॅन्झिग
  डफरिन, लार्ड
  डफळे
  डंबल
  डबलबीन
  डंबार्टन
  डब्लिन
  डभई
  डमडम
  डरहॅम
  डर्बी
  डलहौसी, लॉर्ड
  डलास
  डहोमे
  डॉक
  डाका, जिल्हा
  डाकोर
  डांग
  डांगची
  डांगर
  डांगी
  डांग्या खोकला
  डाग्वेरे, एल्. जे. एम.
  डोन नदी
  डान्यूब नदी
  डाबी
  डामर
  डायमंड हारबर
  डायमंड बेट
  डायोजेनीस
  डार्टमाउथ
  डार्डानेल्स
  डार्विन, चार्लस रॉबर्ट
  डॉलफिनचें नोंज
  डाल्टन, जॉन
  डास
  डाहाणु
  डाळिंब
  डिंक
  डिकन्स, चार्लस
  डिकेमाली
  डिक्वेन्सि, थॉमस
  डिंगरी
  डिंगणकर, मोरो विश्वनाथ
  डिडीमी
  डिडेरोट डेनिस
  डिफो, ड्यानिअल
  डिवार, सर जेम्स
  डी अर्लेबर्ट
  डीग
  डीगची लढाई
  डी बॉइने
  डीसा
  डुकर
  डुकी
  डुक्करकंद
  डुंगर
  डुप्ले
  डुम जात
  डुरिअन
  डूलचेन्यो
  डूलाँग
  डेकॅपोलिस
  डेकाटें
  डेडिआगॅच
  डेन्मार्क
  डेन्व्हर
  डेमॉस्थेनीस
  डेमिएटा
  डेमोक्रिटस
  डेराइस्मायलखान
  डेरागाझीखान
  डेरागोपीपूर
  डेराजात
  डेरानानक
  डेरापूर
  डेलफाय
  डेलवेअर
  डेव्हनपोर्ट
  डेव्ही
  डेहराडून
  डोंगरगड
  डोंगरपाली
  डोंगरपुर
  डोंगराळी जमीनदारी
  डोंगरा
  डोंगरे, वासुदेव नारायण
  डोडोना
  डोनाटेलो
  डोंबगांव
  डोबरेनर
  डोंबारी
  डाब्रूजा
  डोम
  डोमल जात
  डोमिनिका
  डोरली
  डोव्हर
  डोहर
  ड्युडरनेक
  ड्युबॉपिएरी
  ड्युसेल्डॉर्फ
  ड्यूमा अलेक्झांडर
  ड्यूरर आल्ब्रेक्ट
  ड्रायडन, जॉन
  ड्रॉयमन
  ड्रेस्डेन
  ड्रोघेडा
  ड्विन्स्क
 
  ढक्की भाषा
  ढालगज
  ढालाईत
  ढीमर
  ढुंढये जैन
  ढेकूण
  ढेरा
  ढोर
 
 
  तगर
  तंगेल
  तंगौंग
  तंजावर
  तंजावरचें राजघराणें
  तडवी
  तंडागांव
  तंडो
  तंडोअडाम
  तंडोअलाहयार
  तंडोवागो
  तंडोमहमदखान
  तत्रक
  तंत्रग्रंथ
  तत्त्वज्ञान
  तनकपूर
  तनखा
  तनावल
  तनुकु तालुका
  तपकीर
  तपागच्छ
  तपून

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .