प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग चवदावा : जलपैगुरी - तपून

जॉर्ज राजे :- या नांवाचे राजे यूरोपांतील इंग्लंड, ग्रीस या देशांत आणि हॅनोव्हर व सॅक्सनी या प्रांतांत झाले आहेत, पण इंग्लंडखेरिज सर्व ठिकाणचे जॉर्ज राजे विशेष  महत्त्वाचे नाहींत. इंग्लंडच्या इतिहासांत या नांवाचे चार राजे असून ते बहुतेक महत्त्वाचे आहेत. त्यांच्यासंबंधीं राजकीय गोष्टींची माहिती त्या देशाच्या इतिहासांत दिली आहे. या ठिकाणीं त्यांचा खासगी जीवनक्रम देण्यांत आला आहे.

पहिला जॉर्ज (१६६०) :- हा जर्मनीतींल हॅनोव्हर प्रांताच्या राजघराण्यांत स. १६६० मध्यें जन्मला. त्याचा इंग्लंडच्या राजघराण्यांशीं नजीकचा आप्तसंबंध असल्यामुळें तो इंग्लंडची ॲन राणी बिनवारसी वारल्यावर इंग्लंडच्या गादीवर आला (१७१४).   तत्पूर्वी त्यानें इंग्लंडचा राज तिसरा विल्यम व व्हिगपक्ष यांच्यांशीं सख्य ठेवून स्पॅनिश वारसा-युद्धांत इंग्लंडला मदत केली होती. पण त्याचें कौटुंबिक वर्तन प्रथमपासून आक्षेपार्ह होतें. स. १६८२ मध्यें त्याचें लग्न सोफियाबरोबर झालें होतें. पण व्हर्सेलेस  (फ्रान्स)  च्या राजदरबारी वागणूकीप्रमाणेंच जर्मनींतील राजदरबारी पुरुषांची वागणूक फार अनीतीची असे. अनेक उपस्त्रिया ठेवण्याची राजे लोकांची चाल असे. त्याप्रमाणें जॉर्जनेंहि उपस्त्रिया ठेवल्या त्यामुळें सोफिया राणी बदचालीची निघाली, व अखेर दोघाचां घटस्फोट झाला. दुसरी गोष्ट म्हणजे जॉर्ज परदेशांतच वाढल्यामुळें इंग्लंडच्या राज्यकारभारपद्धतीची त्याला माहिती नव्हती, त्यामुळें तो राजा झाल्यावर इंग्लंडांत प्रधानमंडळाची सत्ता वाढली. इंग्रजी भाषा त्याला येत नसल्यामुळें त्यानें इंग्लंडांत बरेच जर्मन चाकरनोकर व उपस्त्रिया आणल्या होत्या. तरीहि त्याला इंग्लंडांत चैन पडत नसल्यामुळें तो वरचेवर हॅनोव्हर प्रांतांत जाऊन रहात असे. तथापि त्यानें एक मोठया शहाणपणाची गोष्ट केली, ती व्हिगपक्ष व वालपोल यांच्या हातीं पूर्ण विश्‍वासानें सत्ता दिली, त्यामुळें त्याची सर्व कारकीर्द निर्विघ्नपणें पार पडली.

दुसरा जॉर्ज ( १६८३-१७६०) :- हा पहिल्या जॉर्जचा मुलगा. बाप इंग्लंडचा राजा झाला त्यावेळीं हा एकतीस वर्षाचा होता. त्याचें बापाशीं पटत नसे व तें भांडण दुस-या जॉर्जच्या एका मुलाला बाप्तिस्मा देण्याच्या वेळीं धर्मपिता  (गॉड फादर)   नेमण्याच्या प्रश्नावरून विकोपास गेलें. त्यावरून पहिल्या जॉर्जनें त्याला कांहीं काळ कैदेंत ठेवलें. नंतर तो लीस्टर हाऊसमध्यें स्वतंत्र राहूं लागला व दरबारी समारंभांत सामील होण्याची त्याला मनाई झाली होती. त्याचा विवाह स. १७०५ मध्यें ॲनस्पॅचची कॅरोलाईन हिच्याशीं झाला. ती मोठी राजकारणी होती. बापलेकांच्या भांडणामुळें दुसरा जॉर्ज बापाचा प्रधान वालपोल यास अधिकारावरून काढून टाकणार होता व त्याकरितां स. १७२७ मध्यें राज्यावर येतांच सरस्पेन्सर कॉमटन यास त्यानें राजा या नात्याचें पहिलें भाषण लिहून तयार करण्यास सांगितलें. पण कॉमटन यास तें साधेना म्हणून त्यानें वालपोलचीच मदत घेतली. या गोष्टीचा फायदा घेऊन कॅरोलाईन राणीनें वालपोललाच प्रधान कायम ठेवण्याबद्दल राजाचें मन वळविलें. याची बुध्दिमत्ता अगदींच सामान्य प्रतीची होती. एखाद्या कर्तव्यनिष्ठ कारकुनाप्रमाणें वक्तशीरपणानें वागणें व खर्चांत काटकसर करणें यांतच त्याला सगळा मोठेपणा वाटे. आपल्या तिजोरींतला एकेक पौंड मोजीत बसण्यांत त्याला मोठा आनंद होत असे. त्याचा एक उपयुक्त गुण हा होता कीं, स्वत: पेक्षां अधिक हुषार व कर्तबगार इसम कोण आहे हें त्याच्या झटकन् ध्यानांत येत असे व अशा माणसांचा सल्ला तो अगदीं बिनतक्रार मान्य करीत असे. यामुळेंच दुसरा जॉर्ज स्वत:ची अधिक हुशार राणी कॅरोलाईन व अधिक राजकारणकुशल प्रधान वालपोल यांच्या तंत्रानें निमूटपणें वागत असे. पण पुढें पार्लमेंटांत वालपोलला विरोधी असा एक प्रबळ पक्ष निर्माण होऊन स्पेनबरोबरच्या युद्धांत वॉलपोल राष्ट्रांत अत्यंत अप्रिय बनला; आणि स. १७३७ मध्यें कॅरोलाईनच्या मृत्यूनंतर लवकरच सर्व आधार तुटून वालपोल प्रधान पदच्युत झाला. पुढें आस्ट्रियन-वारसा-युद्ध सुरू झाल्यावर हॅनोव्हर प्रांताच्या रक्षणकरितां दुसरा जॉर्ज स्वत: यूरोपांत लढाईवर गेला आणि रणागंणावर इंग्रजांच्यापेक्षां हॅनोव्हेरियनांच्या हिताकडे अधिक लक्ष्य दिलें गेल्यामुळें जॉर्ज राजा इंग्लंडांत अप्रिय झाला. मुख्य प्रधानहि पार्लमेंटाच्या  (राष्ट्राच्या)   इच्छेप्रमाणें नेमणें त्याला भाग पडलें. स. १७४५ नंतरच्या बहुतेक राजकीय महत्त्वाच्या व राष्ट्रहिताच्या गोष्टीचें श्रेय जॉर्जला नसून त्याच्या प्रधानांनां आहे.

तिसरा जॉर्ज ( १७३८-१८२०) :-   हा दुस-या जॉर्जचा नातु व फ्रेडरिकचा मुलगा दुस-या जॉर्जनंतर गादीवर आला. फ्रेडरिक वारल्यानंतर  (१७५१)  त्याचें शिक्षण त्याची आई व तिचा प्रियजन सल्लागार अर्ल व्यूट यांच्या देखरेखीखालीं चैनीं जगापासून अलिप्त अशा स्थितींत झालें. बॉलिंब्रोकनें लिहिलेल्या 'पेट्रियट किंग' ( देशभक्त  राजा )  या पुस्तकांतील तत्त्ववचनें त्याला शिकविलीं. व्हिगपक्षाचें वर्चस्व नष्ट करून स्वत:च्या हातीं अधिकारसूत्रें घेणें हें आयुष्याचें इतिकर्तव्य होत असें त्याच्या मनावर बिंबविण्यांत आलें होतें. स्वत:इंग्रजी भाषा जाणणारा व इंग्रजी राजकारणांत वाढलेला असल्यामुळें प्रजेचें हदत जाणणारा होता. वैवाहिक बाबतींतहि मागील जार्ज राजांपेक्षां तो फार स्तुतिपात्र झाला, कारण केवळ राजकारणाकरितां प्रेमविषय दुय्यम ठरवून त्यानें प्रेमपात्र बनलेल्या लेडी सारा लेनॉक्सऐवजीं चार्लोटीसोफियाबरोबर विवाह केला. राज्यावर आल्यावर लवकरच त्यानें हरयुक्तीनें पार्लमेंटांत राजाच्या आज्ञेनुसार मतें देणारा असा 'किंग्ज फ्रेंडस्' (  राजाचे मित्र)  अशा नांवानें संबोधला जाणारा पक्ष बनविला. अशा स्थितींत कोणतेंहि राष्ट्रधोरणी प्रधानमंडळ फार वेळ अधिकारारूढ रहाणें शक्य नसल्यामुळें दहा वर्षांत सात वेळां प्रधानमंडळ बदललें. अनियंत्रित सत्ताभिलाशी राजा व लोकसत्ताप्रेमी राष्ट्र यांमधील हें भांडण विकोपास गेलें असतें, पण जॉर्जच्या सुदैवानें अमेरिकेबरोबरच्या भांडणांत कर बसविण्यांचा अधिकार सांगण्यांत राजा व राष्ट्र यांचें ऐकमत्य झालें आणि शासनशास्त्रांतील तत्त्व व व्यवहार या दोन्ही दृष्टीनीं चूक असलेला हा लढा लढण्यांत जॉर्जराजा लोकप्रियच बनला. विद्वान् राजकारणी पुढारी या लढयाला विरोधी होते तरी युद्ध झालेंच व त्यांत इंग्लंडला पूर्ण अपयश आलें. त्याबरोबर राष्ट्र पुन्हां राजपक्षाऐवजीं प्रधानपक्षीय बनलें. जॉर्जनें कांहीं वेळ नमतें घेतलें पण स. १७८४ मध्यें संधि साधून स्वत:च्या पसंतीचा धाकटा पिट यास प्रधान नेमिलें. पिटच्या विशेष  यशस्वी कारकीर्दीचें श्रेय जॉर्जला आनायासें मिळालें.

जॉर्जला शेतकीची आवड असे. स. १७८८ मध्यें त्याच्या मेंदूत विकार होऊन तो वेडा झाला. पण डॉ. विलिस याच्या सौम्यपणाच्या उपायांनीं स. १७८९ मध्ये तो बरा झाला. फ्रेंच राजक्रांतीच्या सर्व राजकीय बाबी त्यानें पिटनर सोंपविल्या. पण आयरिश युनियन   (संयुक्त  पार्लमेंट)  नंतर पिटनें कॅथॉलिक लोकांवरील राजकीय नियंत्रणें दूर करण्याचें ठरविलें. त्यास जॉर्जनें विरोध केला व पिटचा राजीनामा स्वीकारून ॲडिंगटन यास प्रधान नेमलें. कॅथोलिक लोकांस कांहींहि हक्क द्यावयाचे नाहींत या अटीवर त्यानें पुन्हां पिटला, तो वारल्यावर फॉक्सला, फॉक्स वारल्यावर पोर्टलंडच्या डयूकला प्रधान नेमलें. इ.स. १८०४ मध्यें जॉर्जचें डोकें पुन्हां बिघडलें, पण तो लवकरच बरा झाला होता. १८११ मध्यें पुन्हां त्याला वेड लागलें व दृष्टीहि गेली व अशा स्थितींत नऊ दहा वर्षांनीं तो स. १८२० मध्यें वारला. या काळांत ४ था जॉर्ज प्रिन्स रीजंट  (राजप्रतिनिधी )  होता  जॉर्जला सोफिया राणीपासून नऊ मुलगे व सहा मुली झाल्या. त्याला वैवाहिक शांति व सुख उत्तम लाभलें.

चवथा जॉर्ज (१७६२-१८३०) :- हा तिस-या जॉर्जचा थोरला मुलगा १८२० मध्यें राज्यावर आला. तो जात्या हुषार असून त्याला ग्रीक, लॅटिन, यांचें चांगलें शिक्षण मिळालें होतें, शिवाय तो फ्रेंच, इटालियन व जर्मन बोलूं शके. गायन व इतर कला यांची अभिरूचि त्याला असे. प्रथम आईबापांच्या कडक शिस्तींत वाढून पुढें स्वैरवृत्तीनें चैनी करूं लागला व अखेर पक्का दुर्वर्तनी बनला. प्रथम त्याचा मेरी रॉबिनसनशीं प्रेमसंबंध होता, पण मेरी ॲन फिट्झरबर्ग या रोमन कॅथोलिक विधवेवर अत्यंत आसक्त होऊन कायद्यास न जुमानतां त्यानें तिच्याशीं स. १७८५ मध्यें गुप्तपणें विवाह केला. तरी स. १८११ पासून तो लेडी हर्टफोर्ड व १८२१ नंतर लेडी कोनिंघॅम यांच्या प्रेमपाशांत तो गुरफटला होता. या गैरकायदासंबंधाखेरीज त्यानें १७९५ त ब्रन्स्विकची प्रिन्सेस कॅरोलाईन हिच्याशीं कायदेशीर विवाह लावला, व स. १८२१ मध्यें ती मरेपर्यंत या विवाहाचें मोठेंच प्रकरण माजलें होतें. तो फार चैनी व उधळया असल्यामुळें कर्ज करी. पंरतु व्हिगपक्षाची बाजू त्यानें धरल्यामुळें फॉक्स, शेरिडन वगैरे पुढारी त्याला अनुकूल असत व पार्लमेंट त्याच्या कर्जफडीकरितां रक्कमा मंजूर करीत असे. पण या सर्व गोष्टींमुळे तिस-या जॉर्जशीं त्याचें पक्कें वांकडें आलें होतें. तसेंच त्याच्या दुराचरणामुळें व उधळेपणामुळें सामान्य जनतेंत तो अत्यंत प्रिय झाला होता, इतका कीं रस्त्यांतून जातांना लोक त्याला हंसत व स. १८१७ मध्यें तर तो पार्लमेंटमध्यें जात असतांना लोकांनीं त्याच्या गाडीची तावदानें फोडलीं.

स. १८२१ मध्यें गादीवर आल्यावर त्याच्या विवाहाच्या प्रकरणास पुन: रंग आला. राज्यभिषेकादि समारंभांत कॅरोलाईन राणीवर जॉर्जनें बहिष्कार घालण्याचें ठरविलें. विवाहानंतर पहिल्या अपत्ययजन्माच्या वेळींच जॉर्जनें राणीवर दुराचरणाचा आरोप ठेवून तिला विभक्त ठेवली. स. १८१४ ते १८२० पर्यंत ती इटालींत राहिली. आणि जॉर्ज राज्यावर येतांच परत इंग्लंडांत येऊन राज्याभिषेकादि समारंभांत सामील होण्याचा तिनें प्रयत्न सुरू केला. उलट जॉर्जनें तिच्यावरील पूर्वीपासूनच्या जारकर्माच्या आरोपाची चौकशीं करून निकाल करण्याचें काम एका कमिटीकडे सोंपविलें व त्याचा निकाल जॉर्जला अनुकूल झाला. पण १८२१ मध्यें तीच मरण पावल्यानें हें प्रकरण कायमचें मिटलें. राज्यारोहणानंतर आयर्लंड व स्कॉटलंड या देशांस भेट देऊन जॉर्जनें तिकडे बरीच लोकप्रियता संपादली. पण इंग्लंडमध्ये तो अखेरपर्यंत लोकांत अप्रिय राहिला. तो १८३० मध्यें मरण पावल्यावर त्याचा भाऊ चवथा विल्यम राजा झाला. सध्यांचा पांचवा जॉर्ज, राजा सातव्या एडवर्डचा मुलगा असून त्याच्या मृत्यूनंतर स. १९१० त गादीवर आला.

   

खंड १४ : जलपैगुरी - तपून  

 

 

 

  जलमस्तिष्क रोग
  जलयंत्रशास्त्र
  जलालपेठ
  जलालखंड
  जलालाबाद
  जलालाबाद, तहसील
  जलाली
  जलालुद्दीन मुहम्मद वल्खी
  जलालुद्दीन सयुती
  जलेश्वर
  जलेसर, तहसील
  जलोदर
  जलोपचार
  जव
  जवस
  जवादि डोंगर
  जवानबख्त मिर्झा
  जवासिया
  जव्हार
  जशपूर
  जसदन संस्थान
  जसपुर
  जसवंतनगर
  जसवंतसिंह, महाराणा
  जसील
  जस्टिन
  जस्टिनियन
  जस्त
  जस्सो
  जहागिराबाद
  जहागीर, जहागीरदार
  जहांगीर
  जहांगीर बादशहा
  जहाज फिरंगी
  जहाजपुर
  जहांदरशहा
  जहानआरा बेगम
  जहानाबाद
  जहनु
  जहलण
  जळगांव
  जळापूर
  जळापुर तालुका
  जळू
  जाई
  जाकोबाबाद
  जाखाऊ
  जाखन
  जांजगरि
  जाजमाउ
  जाट
  जाटपु
  जाटपोल
  जातक
  जाति
  जातिभेद
  जादम
  जादू
  जादूचा कंदील
  जाधव
  जाधवराई
  जॉन
  जानसाथ
  जॉनसन अॅंड्र
  जॉनसन, डॉय साम्युएल
  जानसार बावर
  जॉन, सेंट
  जानीबेग तुर्खन मिर्ज्ञा
  जानेफळ
  जानोजी निंबाळकर
  जाफना
  जाफरखान
  जाफराबाद
  जांब
  जांबवान
  जाबाल
  जांबु घोडा
  जाब्लोस्काव, पाल
  जांभळी जमीनदारी
  जांभूळ
  जांभेकर, बाळ गंगाधर
  जामखेड
  जामगड
  जामतारा
  जामदारखाना
  जामनगर
  जामनेर
  जामपुर
  जामराव कालवा
  जामी
  जामीनकी
  जामोद
  जाम्निया
  जायफळ, जायपत्री
  जारकर्म
  जॉर्ज टाऊन
  जॉर्ज राजे
  जॉर्जिया
  जालंदर, जिल्हा
  जालना
  जालवणकर, नारायणबोवा
  जालापहाड
  जालारी
  जालिआ
  जालोर
  जावजी दादाजी चौधरी
  जावड
  जावरा
  जावळी
  जावा
  जाविदखाना
  जासवंद
  जासी
  जासुंद
  जाहिरात
  जिऊ महाला
  जिगणी
  जिजाबाई
  जिजिराम
  जिंजी
  जितुलीया
  जिंतूर
  जिंद
  जिनकीर्ति
  जिनगर
  जिनप्रभ
  जिनीव्हा
  जिनेश्वरसुरि
  जिनोआ
  जिन्सीवाले, श्रीधर गणेश
  जिप्सी
  जिब्राल्टर
  जियागंज
  जिरंग
  जिरळ कामसोळी
  जिराफ
  जिंरार
  जिराईतखाना
  जिरें
  जिलेटिन
  जिवबादादा बाक्षी
  जीन मेरी रोलंड
  जीवकचिंतामणी
  जीवधन किल्ला
  जीवनकार्यविचार
  जीवन्मुक्त
  जुई
  जुगार
  जुगोस्लाव्हिया
  जुजुत्सु
  जुझोतिया ब्राह्मण
  जुडा
  जुडीआ
  जुतोघ
  जुनागड
  जुनापाणी
  जुनापादर
  जुनो
  जुनोना
  जुन्नर
  जुपिटर
  जुबल
  जुबो
  जुभखा
  जुव्हेनल
  जूब
  जूल, जेम्स प्रेस्कॉट
  जेऊर
  जेकब
  जेजाकभुक्ति उर्फ जिझोटी
  जेजुरी
  जेझील
  जेतपुर
  जेघे
  जेना
  जेपाळ
  जेफर्सन, थॉमस
  जेबील
  जेम्सटाऊन
  जेम्स मेरी सॅन्ड्स
  जेम्स राजे
  जेयोर
  जेरिको
  जेरिझिम
  जेरुसलेम
  जेरेसा
  जेर्हा
  जेलेपला
  जेल्डर्लंड
  जेवर
  जेव्होंन्स, विल्यम स्टॅनले
  जेष्ठमध
  जेसर
  जेसरी
  जेसलमीर
  जेसुइट लोक
  जेजोर, जिल्हा
  जेहोव्ह
  जैटिया
  जैटियापूर
  जैन, संप्रदाय
  जैनेंद्र व्याकरण
  जैमिनी
  जैस
  जैसवाय
  जोक्जाकर्त
  जोग, कृष्णाजी महादेव
  जोगापरमानंद
  जोगी
  जोगेश्वरी
  जोडिया
  जोतिबाचा डोंगर
  जोत्याजी केसरकर
  जोदिया
  जोधपुर
  जोधबाई
  जोन ऑफ आर्क
  जोनगन
  जोनपुर
  जोनराज
  जोन्स, सर विल्यम
  जोबत, संस्थान
  जोरा
  जोरिय
  जो-हाट
  जोवई
  जोशी
  जोशी, अण्णा मार्तंड
  जोशी, गणेश कृष्ण
  जोशी, गणेश वासुदेव
  जोशी, गणेश व्यंकटेश
  जोशी, चासकर
  जोशी, बारामतीकर
  जोशीमठ
  जोहानिस्बर्ग
  जोहानीझबर्ग
  जोहार
  जोही
  जोहोर
  जौगड
  जौहरीफरवी
  ज्यूटीगल्पा
  ज्योतिपंत महाभागवत
  ज्योति:शास्त्र
  ज्योतिष्टोम
  ज्योती
  ज्वर
  ज्वांग, पट्टुआ
  ज्वारी
  ज्वालामुखी
 
  झऊरी मुल्ला
  झगरपूर
  झज्जर
  झंझरपुर
  झमानशहा
  झमानिया
  झमीनदवार
  झरथुष्ट्र
  झलिदा
  झलून
  झाकाटेकस
  झांग, जिल्हा
  झांजी
  झांझमेर
  झांझीबार
  झाडीतेलंग
  झानेसव्हील
  झान्टे
  झान्थस
  झाफरखान
  झाफरवाल
  झाबिताखान
  झाबुआ
  झाबुलीस्तान
  झाबेल
  झांबेसी नदी
  झांबोअंग
  झामपोदर
  झामसिंग
  झामोरा
  झामोरीन
  झार
  झारगर जात
  झारा
  झारापाप्रा
  झा-होन
  झालकाटि
  झालरपाटण
  झालवान
  झालावाड
  झालावाड संस्थान
  झालोड
  झांशी, जिल्हा
  झांशीची राणी, लक्ष्मीबाई
  झिंगकलिंग हकमती
  झिगन
  झिंझुवाडा
  झितोमीर
  झिनत-उन-निसा बेगम
  झिंपी तौडू
  झियाउद्दीन बरनी
  झिरा
  झिरी
  झिवारत
  झीटून
  झीत्झ
  झीनवर
  झीनॉफानेझ
  झीलंड
  झुंगेरिया
  झुंझुनु
  झुबेदा खातुन
  झुब्दतुन्निसा
  झुरळ
  झुलफिकारखान
  झुलुलंड
  झूवा
  झूरिच
  झूसी
  झेंद-अवेस्ता
  झेनागा
  झेनाटा
  झेनिद
  झेनोफोन
  झेनोबिआ
  झेप्पेलिन, काऊंट फर्डिनंड
  झेब-उन्-निसा बेगम
  झेब्रा
  झेरबस्ट
  झेरिआ
  झेर्नोविट्झ
  झेलम
  झेलम कालवा
  झेलम नदी
  झेलम वसाहत
  झैदपूर
  झैनखान कोक
  झैनाबादी महाल
  झैनुल अबिदिन
  झैमुख्त
  झैसान
  झोडगे
  झोब जिल्हा
  झोला, एमिली एडवर्ड चार्लस
 
 
  टंकारी
  टक्कर देश
  टक्का
  टझी
  टनब्रिजवेल्स
  टरपेलट
  टर्गो, अॅन रॉबर्ट जॅक्स
  टनेंट
  टॅव्हर्नियर
  टॅसिटस कॉनेंलिअस
  टस्कुलम्
  टांकणखार
  टांक तहशील
  टाकळ
  टाकळ घांट
  टाकळा
  टांकळी
  टाकळी बुदुक
  टाकी
  टॉंगकिंग
  टांगानिका
  टांगानिका प्रदेश
  टागोर, देवेन्द्रनाथ
  टागोर, राजा सौरेन्द्र मोहन
  टाटा, जमशेटजी नसरवानजी
  टाटा, सर रतन
  टोंड, कर्नल
  टॉडहंटर, आयझॅक
  टान्जीर
  टापिओका(कासावा)
  टायको ब्राही
  टायग्रे
  टायबर
  टायबेरिअस
  टायर
  टाराक्विनी
  टारांटो
  टारिसेली, इव्हर्जिलिस्टा
  टारेटम्
  टॉके
  टानों
  टार्सस
  टालबॉट, विल्यम हेनरी
  टालमड
  टॉलस्टॉय, लिओ
  टॉलेमी क्लॉडिअम
  टॉलमी फिलाडेल्फस
  टालेरंड, पेरीगॉर्ड प्रिन्स
  टावी
  टासमन, अबेल जॅन्सेन
  टासी
  टिकमगड
  टिटवी
  टिटागड
  टिडोर
  टिन्डाल जॉन
  टिपगड डोंगर
  टिपरा जात
  टिप्पू सुलतान
  टिप्पेरा
  टिफ्लिस
  टिंबक्टु
  टिंबा
  टिबेस्टी
  टिम्माड
  टिरोल
  टिलोता खैरी
  टिल्सिट
  टिळक, बाळ गंगाधर
  टीजिआ
  टीरिआ
  टुलुझ
  टूर्नें
  टूलाँ
  टेकचंद मुनशी
  टेक्सस
  टेगर्नसी
  टेग्युसीगलपा
  टंट, पिटर गथ्री
  टेन, हिप्पोलाइट अडोल्फ
  टेनेस्सी
  टेंपलबार
  टेबल माउंटन
  टेंभुरणी
  टेमेश्वार
  टेराडेलफ्यूगो
  टेलर, फिलिप मेडोज
  टेसिफॉन
  टैन-शान पर्वत
  टोक, संस्थान
  टोकिओ
  टोगोलंड
  टोचीनदी
  टोन, थिओबाल्ड वूल्फ
  टोपल्या
  टोबेगो
  टोमाटो
  टोराँटो
  टोरी फत्तेपूर
  टोलेडो
  टोवला
  टोशाम
  टोळ
  टौंगी
  टौंगुप
  टौंगू
  टौंग्थ
  टौंग्यु
  ट्युनिस
  ट्युनीशिआ
  ट्यूस
  ट्रॅलिझ
  ट्रान्सवाल
  ट्राम्बे
  ट्रॉय अथवा ट्रोड
  ट्रिनिदाद
  ट्रिपोली, प्रांत
  ट्रिबिझाँड
  ट्रीएस्टे
  ट्रटिश्के, हेन्रिक व्हॉन
  ट्रेंट
  ट्विकनहॅम
  ट्विन, मार्क
 
  ठग-ठगी
  ठठ्ठा
  ठाकुर
  ठाकुरगांव
  ठाकूरदासबोवा
  ठाकूरद्वार
  ठाणभवान
  ठाणें
 
  डॅडी
  डॅन
  डॅनिएल
  डन् कर्कं
  डॅन्झिग
  डफरिन, लार्ड
  डफळे
  डंबल
  डबलबीन
  डंबार्टन
  डब्लिन
  डभई
  डमडम
  डरहॅम
  डर्बी
  डलहौसी, लॉर्ड
  डलास
  डहोमे
  डॉक
  डाका, जिल्हा
  डाकोर
  डांग
  डांगची
  डांगर
  डांगी
  डांग्या खोकला
  डाग्वेरे, एल्. जे. एम.
  डोन नदी
  डान्यूब नदी
  डाबी
  डामर
  डायमंड हारबर
  डायमंड बेट
  डायोजेनीस
  डार्टमाउथ
  डार्डानेल्स
  डार्विन, चार्लस रॉबर्ट
  डॉलफिनचें नोंज
  डाल्टन, जॉन
  डास
  डाहाणु
  डाळिंब
  डिंक
  डिकन्स, चार्लस
  डिकेमाली
  डिक्वेन्सि, थॉमस
  डिंगरी
  डिंगणकर, मोरो विश्वनाथ
  डिडीमी
  डिडेरोट डेनिस
  डिफो, ड्यानिअल
  डिवार, सर जेम्स
  डी अर्लेबर्ट
  डीग
  डीगची लढाई
  डी बॉइने
  डीसा
  डुकर
  डुकी
  डुक्करकंद
  डुंगर
  डुप्ले
  डुम जात
  डुरिअन
  डूलचेन्यो
  डूलाँग
  डेकॅपोलिस
  डेकाटें
  डेडिआगॅच
  डेन्मार्क
  डेन्व्हर
  डेमॉस्थेनीस
  डेमिएटा
  डेमोक्रिटस
  डेराइस्मायलखान
  डेरागाझीखान
  डेरागोपीपूर
  डेराजात
  डेरानानक
  डेरापूर
  डेलफाय
  डेलवेअर
  डेव्हनपोर्ट
  डेव्ही
  डेहराडून
  डोंगरगड
  डोंगरपाली
  डोंगरपुर
  डोंगराळी जमीनदारी
  डोंगरा
  डोंगरे, वासुदेव नारायण
  डोडोना
  डोनाटेलो
  डोंबगांव
  डोबरेनर
  डोंबारी
  डाब्रूजा
  डोम
  डोमल जात
  डोमिनिका
  डोरली
  डोव्हर
  डोहर
  ड्युडरनेक
  ड्युबॉपिएरी
  ड्युसेल्डॉर्फ
  ड्यूमा अलेक्झांडर
  ड्यूरर आल्ब्रेक्ट
  ड्रायडन, जॉन
  ड्रॉयमन
  ड्रेस्डेन
  ड्रोघेडा
  ड्विन्स्क
 
  ढक्की भाषा
  ढालगज
  ढालाईत
  ढीमर
  ढुंढये जैन
  ढेकूण
  ढेरा
  ढोर
 
 
  तगर
  तंगेल
  तंगौंग
  तंजावर
  तंजावरचें राजघराणें
  तडवी
  तंडागांव
  तंडो
  तंडोअडाम
  तंडोअलाहयार
  तंडोवागो
  तंडोमहमदखान
  तत्रक
  तंत्रग्रंथ
  तत्त्वज्ञान
  तनकपूर
  तनखा
  तनावल
  तनुकु तालुका
  तपकीर
  तपागच्छ
  तपून

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .