प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग चवदावा : जलपैगुरी - तपून

जस्टिनियन (५६५) :- हा सुप्रसिद्ध व थोर - 'दी ग्रेट' - रोमन बादशहा इलीरिकम प्रांतांत टॉरेशियम येथें जन्मला. त्याच्या आईबापांविषयीं किंवा बालपणाविषयीं माहिती नाहीं. त्याचा चुलता रोमचा बादशहा पहिला जस्टिन यानें त्याला दत्तक घेतल्यामुळें जस्टिनियन मोठया योग्यतेस चढून चुलता ५२७ मध्यें मरण पावल्यानंतर बादशहाहि झाला. पूर्ववयांत कान्स्टांटिनोपल येथें राहून त्यानें उत्तम शिक्षण संपादन केलें होतें. त्याचें स. ५२३ मध्यें सुप्रसिद्ध थेओडोराबरोबर लग्न झालें होतें. राणी या नात्यानें ती सर्व राजकारणांत भाग घेत असे. जस्टिनियनच्या चरित्रांतील गोष्टींचीं चार मुख्य सदरें पडतात तीं – (१)  कायदेसुधारणा, (२)  साम्राज्यसरकार,  (३) धार्मिक धोरण  व  ( ४ ) युध्दें व परराष्ट्रीय धोरण.

(१) आधुनिक जगाला जस्टिनियन हा मोठा कायदेकार म्हणून परिचित आहे. त्याच्या वेळीं रोमन कायद्यांत सर्व गोंधळ झाला होता. कायद्यांचे जुने व नवे असे दोन भेद पडून जुन्या कायद्यांत रोमन लोकसत्ताक राज्याच्या वेळचे कायदे व कायदेपंडितांनीं लिहिलेले ग्रंथ वगैरेंचा, आणि नव्या कायद्यांत रोमन बादशहांनीं केलेले हुकूम व कायदे यांचा समावेश होत असे. जुन्या व नव्या कायद्यांची विरोधी गोष्टी पुष्कळ होत्या.  त्यामुळे कायद्यांत परस्पर विरोधी गोष्टी पुष्कळ होत्या.  त्यामुळें सर्व कायद्यांची फेरतपासणी करून व निरूपयोगी भाग गाळून जरूर ते सर्व कायदे एकत्र करण्याकरितां स. ५२८ मध्यें एक व नंतर ५३० मध्यें दुसरें कमिशन नेमलें. व 'कोडेक्स कॉन्स्टिटयूशनम्' व 'डायजेस्ट' असे दोन मोठे कायदेग्रंथ तयार केले. पण हे ग्रंथहि फार मोठे झाल्यामुळें सर्वसामान्य उपयोगाचा असा 'इन्स्टिटयूट्स ऑफ जस्टिनियम' नांवाचा तिसरा लहान ग्रंथ तयार करण्यांत आला व हाच ग्रंथ हल्ली विद्यार्थ्यानां अभ्यासावा लागतो.

(२) साम्राज्याच्या जमाखर्ची कारभारांत तो फार अपहारप्रवण व उधळया होता. स्वत:चें नांव व बडेजाव वाढावा म्हणून अनेक राजवाडे, ख्रिस्तालयें (चर्चे)  वगैरे बांधलीं व पुष्कळ खर्चाचीं सार्वजनिक कमें केली. या कामांनां आणि युद्धांनां व सरहद्दीवरील रानटी टोळयांचा त्रास चुकविण्याकरितां लांच देण्याला त्याला जो पैसा लागला तो त्यानें लोकांवर कर बसवून गोळा केला. त्यामुळें राज्यांत अनेक बंडें झालीं. त्यांपैकीं ५३२ मध्यें झालेल्या एका मोठया बंडांत तीस हजार लोक मेले. शिवाय असल्या मनसोक्त गोष्टी करण्याकरितां जस्टिनियननें राज्यकारभाराचें प्रातिनिधिक स्वरूप् बदलून शक्यतों त्याला अनियंत्रित स्वरूप् दिलें. आणि अनियांत्रेत राज्यकारभार यशस्वी करण्याकरितां लायक व इमानी असे दिवाण नेमले. ट्रिबोनियम, जॉन ऑफ कॅपाडोसिया वगैरे त्याचे कर्तबगार मंत्री होते.

(३) धार्मिक बाबतींतहि जस्टिनियननें पुष्कळ उलाढालीं केल्या. त्यावेळीं ख्रिस्ती धर्ममतांत दुफळी माजून मॉनाफिसाईट पक्ष व चाल्सेडोनियन ?  पुराणमतवादी )  पक्ष असे पक्ष भांडत होते. जुनें (चाल्सेडोनच्या कौन्सिलचें )  मत असें कीं, ख्राईस्ट या विभूतीमध्यें मानवी व अतिमानवी ( डिव्हाइन)  हीं दोन्ही स्वरूपें आहेत. अलटपक्षीं मॉनॉफिसाईट म्हणत कीं ख्राईस्ट फक्त एकाच स्वरूपांत अवतरला आहे. या दोन पक्षांचें एकीकरण करण्याचा जस्टिनियनें अनेक वर्षे प्रयत्न केला व स्वत:च्या अधिकारांत पुष्कळ आज्ञापत्रें  ( एडिक्ट्स ) काढलीं. पण कोणताहि पक्ष खुष झाला नाहीं व दोघांची एकीहि झाली नाहीं व ख्रिस्तीतर समाजासहि त्यानें कडक कायदे करून दुखाविलें. पूर्वीच्या बादशहांनीं धार्मिक बाबतींतहि फारसें लक्ष घातलें नव्हतें. पण जस्टिनियनच्या सक्तीच्या कायद्यामुळें आशियामायनर या एकाच प्रांतांत ७०००० लोकांनां सक्तीनें बाप्तिस्मा देण्यांत आला. अथेन्स येथें जुन्या मूर्तिपूजक धर्माच्या अनुयायी विद्वानांनीं बरींच विद्यालयें चालविलीं होतीं. तींहि जस्टिनियननें बंद पडलीं इजिप्त व सीरिया देशांतील लोकहि जस्टिनियनच्या धार्मिक बाबतींतील सक्तीमुळें फार असंतुष्ट झाले होते व त्यामुळेंच पुढें मुसुलमानांना हे प्रांत जिंकणें सोपें गेलें.
    
(४) जस्टिनियननें तीन मोठालीं युध्दें केलीं. त्यापैकीं एक इराणाबरोबर झालें. त्याचा महत्वाचा परिणाम कांहींच झाला नाहीं. मात्र त्यामुळें जस्टिनियन सांपत्तिक अडचणींत अधिकच सापंडला. दुसरें व तिसरें युद्ध अनुक्रमें व्हॅडाल व गॉथ लोकांबरोबर झालेल्या युध्दामुळें उत्तर आफ्रिकेचा कांहीं भाग, दक्षिण स्पेन व इटाली हे देश रोमन साम्राज्याला मिळाले. या तीन युद्धांशिवाय डॅन्यूबनदीकडील स्लाव्ह व हूण या रानटी टोळयांबरोबर जस्टिनियनच्या सैन्याला वरचेवर सामने द्यावे लागत असत.

याप्रमाणें जस्टिनियनची सर्व कारकीर्द अनेक प्रकारच्या कार्यांत गेली. तो स्वत: हुशार, विद्वान् व विद्येचा पुरस्कर्ता होता व निरलस कार्यकर्ता होता. तथापि 'दी ग्रेट' या पदवीला लागणारा उदारपणा, दूरदृष्टी वगैरे उच्च गुण त्याच्या अंगीं नव्हतें. इतकेंच नव्हे तर थेओडोरा राणीच्या व दुस-या कांहीं निकटवर्ती इसमांच्या सल्ल्याप्रमाणें तो वागत असे. त्याला औरस संतति नसल्यामुळें त्याचें राज्य त्याच्या पुतण्यास मिळालें.

   

खंड १४ : जलपैगुरी - तपून  

 

 

 

  जलमस्तिष्क रोग
  जलयंत्रशास्त्र
  जलालपेठ
  जलालखंड
  जलालाबाद
  जलालाबाद, तहसील
  जलाली
  जलालुद्दीन मुहम्मद वल्खी
  जलालुद्दीन सयुती
  जलेश्वर
  जलेसर, तहसील
  जलोदर
  जलोपचार
  जव
  जवस
  जवादि डोंगर
  जवानबख्त मिर्झा
  जवासिया
  जव्हार
  जशपूर
  जसदन संस्थान
  जसपुर
  जसवंतनगर
  जसवंतसिंह, महाराणा
  जसील
  जस्टिन
  जस्टिनियन
  जस्त
  जस्सो
  जहागिराबाद
  जहागीर, जहागीरदार
  जहांगीर
  जहांगीर बादशहा
  जहाज फिरंगी
  जहाजपुर
  जहांदरशहा
  जहानआरा बेगम
  जहानाबाद
  जहनु
  जहलण
  जळगांव
  जळापूर
  जळापुर तालुका
  जळू
  जाई
  जाकोबाबाद
  जाखाऊ
  जाखन
  जांजगरि
  जाजमाउ
  जाट
  जाटपु
  जाटपोल
  जातक
  जाति
  जातिभेद
  जादम
  जादू
  जादूचा कंदील
  जाधव
  जाधवराई
  जॉन
  जानसाथ
  जॉनसन अॅंड्र
  जॉनसन, डॉय साम्युएल
  जानसार बावर
  जॉन, सेंट
  जानीबेग तुर्खन मिर्ज्ञा
  जानेफळ
  जानोजी निंबाळकर
  जाफना
  जाफरखान
  जाफराबाद
  जांब
  जांबवान
  जाबाल
  जांबु घोडा
  जाब्लोस्काव, पाल
  जांभळी जमीनदारी
  जांभूळ
  जांभेकर, बाळ गंगाधर
  जामखेड
  जामगड
  जामतारा
  जामदारखाना
  जामनगर
  जामनेर
  जामपुर
  जामराव कालवा
  जामी
  जामीनकी
  जामोद
  जाम्निया
  जायफळ, जायपत्री
  जारकर्म
  जॉर्ज टाऊन
  जॉर्ज राजे
  जॉर्जिया
  जालंदर, जिल्हा
  जालना
  जालवणकर, नारायणबोवा
  जालापहाड
  जालारी
  जालिआ
  जालोर
  जावजी दादाजी चौधरी
  जावड
  जावरा
  जावळी
  जावा
  जाविदखाना
  जासवंद
  जासी
  जासुंद
  जाहिरात
  जिऊ महाला
  जिगणी
  जिजाबाई
  जिजिराम
  जिंजी
  जितुलीया
  जिंतूर
  जिंद
  जिनकीर्ति
  जिनगर
  जिनप्रभ
  जिनीव्हा
  जिनेश्वरसुरि
  जिनोआ
  जिन्सीवाले, श्रीधर गणेश
  जिप्सी
  जिब्राल्टर
  जियागंज
  जिरंग
  जिरळ कामसोळी
  जिराफ
  जिंरार
  जिराईतखाना
  जिरें
  जिलेटिन
  जिवबादादा बाक्षी
  जीन मेरी रोलंड
  जीवकचिंतामणी
  जीवधन किल्ला
  जीवनकार्यविचार
  जीवन्मुक्त
  जुई
  जुगार
  जुगोस्लाव्हिया
  जुजुत्सु
  जुझोतिया ब्राह्मण
  जुडा
  जुडीआ
  जुतोघ
  जुनागड
  जुनापाणी
  जुनापादर
  जुनो
  जुनोना
  जुन्नर
  जुपिटर
  जुबल
  जुबो
  जुभखा
  जुव्हेनल
  जूब
  जूल, जेम्स प्रेस्कॉट
  जेऊर
  जेकब
  जेजाकभुक्ति उर्फ जिझोटी
  जेजुरी
  जेझील
  जेतपुर
  जेघे
  जेना
  जेपाळ
  जेफर्सन, थॉमस
  जेबील
  जेम्सटाऊन
  जेम्स मेरी सॅन्ड्स
  जेम्स राजे
  जेयोर
  जेरिको
  जेरिझिम
  जेरुसलेम
  जेरेसा
  जेर्हा
  जेलेपला
  जेल्डर्लंड
  जेवर
  जेव्होंन्स, विल्यम स्टॅनले
  जेष्ठमध
  जेसर
  जेसरी
  जेसलमीर
  जेसुइट लोक
  जेजोर, जिल्हा
  जेहोव्ह
  जैटिया
  जैटियापूर
  जैन, संप्रदाय
  जैनेंद्र व्याकरण
  जैमिनी
  जैस
  जैसवाय
  जोक्जाकर्त
  जोग, कृष्णाजी महादेव
  जोगापरमानंद
  जोगी
  जोगेश्वरी
  जोडिया
  जोतिबाचा डोंगर
  जोत्याजी केसरकर
  जोदिया
  जोधपुर
  जोधबाई
  जोन ऑफ आर्क
  जोनगन
  जोनपुर
  जोनराज
  जोन्स, सर विल्यम
  जोबत, संस्थान
  जोरा
  जोरिय
  जो-हाट
  जोवई
  जोशी
  जोशी, अण्णा मार्तंड
  जोशी, गणेश कृष्ण
  जोशी, गणेश वासुदेव
  जोशी, गणेश व्यंकटेश
  जोशी, चासकर
  जोशी, बारामतीकर
  जोशीमठ
  जोहानिस्बर्ग
  जोहानीझबर्ग
  जोहार
  जोही
  जोहोर
  जौगड
  जौहरीफरवी
  ज्यूटीगल्पा
  ज्योतिपंत महाभागवत
  ज्योति:शास्त्र
  ज्योतिष्टोम
  ज्योती
  ज्वर
  ज्वांग, पट्टुआ
  ज्वारी
  ज्वालामुखी
 
  झऊरी मुल्ला
  झगरपूर
  झज्जर
  झंझरपुर
  झमानशहा
  झमानिया
  झमीनदवार
  झरथुष्ट्र
  झलिदा
  झलून
  झाकाटेकस
  झांग, जिल्हा
  झांजी
  झांझमेर
  झांझीबार
  झाडीतेलंग
  झानेसव्हील
  झान्टे
  झान्थस
  झाफरखान
  झाफरवाल
  झाबिताखान
  झाबुआ
  झाबुलीस्तान
  झाबेल
  झांबेसी नदी
  झांबोअंग
  झामपोदर
  झामसिंग
  झामोरा
  झामोरीन
  झार
  झारगर जात
  झारा
  झारापाप्रा
  झा-होन
  झालकाटि
  झालरपाटण
  झालवान
  झालावाड
  झालावाड संस्थान
  झालोड
  झांशी, जिल्हा
  झांशीची राणी, लक्ष्मीबाई
  झिंगकलिंग हकमती
  झिगन
  झिंझुवाडा
  झितोमीर
  झिनत-उन-निसा बेगम
  झिंपी तौडू
  झियाउद्दीन बरनी
  झिरा
  झिरी
  झिवारत
  झीटून
  झीत्झ
  झीनवर
  झीनॉफानेझ
  झीलंड
  झुंगेरिया
  झुंझुनु
  झुबेदा खातुन
  झुब्दतुन्निसा
  झुरळ
  झुलफिकारखान
  झुलुलंड
  झूवा
  झूरिच
  झूसी
  झेंद-अवेस्ता
  झेनागा
  झेनाटा
  झेनिद
  झेनोफोन
  झेनोबिआ
  झेप्पेलिन, काऊंट फर्डिनंड
  झेब-उन्-निसा बेगम
  झेब्रा
  झेरबस्ट
  झेरिआ
  झेर्नोविट्झ
  झेलम
  झेलम कालवा
  झेलम नदी
  झेलम वसाहत
  झैदपूर
  झैनखान कोक
  झैनाबादी महाल
  झैनुल अबिदिन
  झैमुख्त
  झैसान
  झोडगे
  झोब जिल्हा
  झोला, एमिली एडवर्ड चार्लस
 
 
  टंकारी
  टक्कर देश
  टक्का
  टझी
  टनब्रिजवेल्स
  टरपेलट
  टर्गो, अॅन रॉबर्ट जॅक्स
  टनेंट
  टॅव्हर्नियर
  टॅसिटस कॉनेंलिअस
  टस्कुलम्
  टांकणखार
  टांक तहशील
  टाकळ
  टाकळ घांट
  टाकळा
  टांकळी
  टाकळी बुदुक
  टाकी
  टॉंगकिंग
  टांगानिका
  टांगानिका प्रदेश
  टागोर, देवेन्द्रनाथ
  टागोर, राजा सौरेन्द्र मोहन
  टाटा, जमशेटजी नसरवानजी
  टाटा, सर रतन
  टोंड, कर्नल
  टॉडहंटर, आयझॅक
  टान्जीर
  टापिओका(कासावा)
  टायको ब्राही
  टायग्रे
  टायबर
  टायबेरिअस
  टायर
  टाराक्विनी
  टारांटो
  टारिसेली, इव्हर्जिलिस्टा
  टारेटम्
  टॉके
  टानों
  टार्सस
  टालबॉट, विल्यम हेनरी
  टालमड
  टॉलस्टॉय, लिओ
  टॉलेमी क्लॉडिअम
  टॉलमी फिलाडेल्फस
  टालेरंड, पेरीगॉर्ड प्रिन्स
  टावी
  टासमन, अबेल जॅन्सेन
  टासी
  टिकमगड
  टिटवी
  टिटागड
  टिडोर
  टिन्डाल जॉन
  टिपगड डोंगर
  टिपरा जात
  टिप्पू सुलतान
  टिप्पेरा
  टिफ्लिस
  टिंबक्टु
  टिंबा
  टिबेस्टी
  टिम्माड
  टिरोल
  टिलोता खैरी
  टिल्सिट
  टिळक, बाळ गंगाधर
  टीजिआ
  टीरिआ
  टुलुझ
  टूर्नें
  टूलाँ
  टेकचंद मुनशी
  टेक्सस
  टेगर्नसी
  टेग्युसीगलपा
  टंट, पिटर गथ्री
  टेन, हिप्पोलाइट अडोल्फ
  टेनेस्सी
  टेंपलबार
  टेबल माउंटन
  टेंभुरणी
  टेमेश्वार
  टेराडेलफ्यूगो
  टेलर, फिलिप मेडोज
  टेसिफॉन
  टैन-शान पर्वत
  टोक, संस्थान
  टोकिओ
  टोगोलंड
  टोचीनदी
  टोन, थिओबाल्ड वूल्फ
  टोपल्या
  टोबेगो
  टोमाटो
  टोराँटो
  टोरी फत्तेपूर
  टोलेडो
  टोवला
  टोशाम
  टोळ
  टौंगी
  टौंगुप
  टौंगू
  टौंग्थ
  टौंग्यु
  ट्युनिस
  ट्युनीशिआ
  ट्यूस
  ट्रॅलिझ
  ट्रान्सवाल
  ट्राम्बे
  ट्रॉय अथवा ट्रोड
  ट्रिनिदाद
  ट्रिपोली, प्रांत
  ट्रिबिझाँड
  ट्रीएस्टे
  ट्रटिश्के, हेन्रिक व्हॉन
  ट्रेंट
  ट्विकनहॅम
  ट्विन, मार्क
 
  ठग-ठगी
  ठठ्ठा
  ठाकुर
  ठाकुरगांव
  ठाकूरदासबोवा
  ठाकूरद्वार
  ठाणभवान
  ठाणें
 
  डॅडी
  डॅन
  डॅनिएल
  डन् कर्कं
  डॅन्झिग
  डफरिन, लार्ड
  डफळे
  डंबल
  डबलबीन
  डंबार्टन
  डब्लिन
  डभई
  डमडम
  डरहॅम
  डर्बी
  डलहौसी, लॉर्ड
  डलास
  डहोमे
  डॉक
  डाका, जिल्हा
  डाकोर
  डांग
  डांगची
  डांगर
  डांगी
  डांग्या खोकला
  डाग्वेरे, एल्. जे. एम.
  डोन नदी
  डान्यूब नदी
  डाबी
  डामर
  डायमंड हारबर
  डायमंड बेट
  डायोजेनीस
  डार्टमाउथ
  डार्डानेल्स
  डार्विन, चार्लस रॉबर्ट
  डॉलफिनचें नोंज
  डाल्टन, जॉन
  डास
  डाहाणु
  डाळिंब
  डिंक
  डिकन्स, चार्लस
  डिकेमाली
  डिक्वेन्सि, थॉमस
  डिंगरी
  डिंगणकर, मोरो विश्वनाथ
  डिडीमी
  डिडेरोट डेनिस
  डिफो, ड्यानिअल
  डिवार, सर जेम्स
  डी अर्लेबर्ट
  डीग
  डीगची लढाई
  डी बॉइने
  डीसा
  डुकर
  डुकी
  डुक्करकंद
  डुंगर
  डुप्ले
  डुम जात
  डुरिअन
  डूलचेन्यो
  डूलाँग
  डेकॅपोलिस
  डेकाटें
  डेडिआगॅच
  डेन्मार्क
  डेन्व्हर
  डेमॉस्थेनीस
  डेमिएटा
  डेमोक्रिटस
  डेराइस्मायलखान
  डेरागाझीखान
  डेरागोपीपूर
  डेराजात
  डेरानानक
  डेरापूर
  डेलफाय
  डेलवेअर
  डेव्हनपोर्ट
  डेव्ही
  डेहराडून
  डोंगरगड
  डोंगरपाली
  डोंगरपुर
  डोंगराळी जमीनदारी
  डोंगरा
  डोंगरे, वासुदेव नारायण
  डोडोना
  डोनाटेलो
  डोंबगांव
  डोबरेनर
  डोंबारी
  डाब्रूजा
  डोम
  डोमल जात
  डोमिनिका
  डोरली
  डोव्हर
  डोहर
  ड्युडरनेक
  ड्युबॉपिएरी
  ड्युसेल्डॉर्फ
  ड्यूमा अलेक्झांडर
  ड्यूरर आल्ब्रेक्ट
  ड्रायडन, जॉन
  ड्रॉयमन
  ड्रेस्डेन
  ड्रोघेडा
  ड्विन्स्क
 
  ढक्की भाषा
  ढालगज
  ढालाईत
  ढीमर
  ढुंढये जैन
  ढेकूण
  ढेरा
  ढोर
 
 
  तगर
  तंगेल
  तंगौंग
  तंजावर
  तंजावरचें राजघराणें
  तडवी
  तंडागांव
  तंडो
  तंडोअडाम
  तंडोअलाहयार
  तंडोवागो
  तंडोमहमदखान
  तत्रक
  तंत्रग्रंथ
  तत्त्वज्ञान
  तनकपूर
  तनखा
  तनावल
  तनुकु तालुका
  तपकीर
  तपागच्छ
  तपून

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .