प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग तेरावा : घ - जलपैगुरी

जटलंड - डेन्मार्कच्या राज्याचा यूरोप खंडांतील प्रदेशाचा हा एक विभाग आहे. यांत कित्येक बेटें व द्वीपकल्पें आहेत. हें द्विपकल्प लूबेक व एल्ब नदीचें मुख यांमधील रेषेपासून उत्तरेकडें स्कॉ भूशीरापर्यंत २७० मैलपर्यंत पसरलेलें आहे. व अशा रीतीनें बाल्टिक व उत्तर समुद्र यांच्या मधील नैसर्गिक पूर्वपश्चिम दळणवळण यानें बंद केलें आहे. उत्तरेकडील भाग फक्त डॅनिश असून त्याला जटलंड म्हणतात. दक्षिणेकडील भाग जर्मन असून श्लेस्विग-होल्स्टनचा भाग आहे. हें द्वीपकल्प सरहद्दीजवळ अतिशय निरूंद म्हणजे (३६ मैल) रूंद आहे. परंतु जटलंडची जास्तीत जास्त रूंदी ११० मैल आहे. व नैॠत्य कोंपर्‍यापासून स्कॉपर्यंत याचा विस्तार १८० मैल आहे. जटलंडमध्यें नऊ अम्बटर म्हणजे कौंटी आहेत. झीस्कनीच्या लँडीशीं तुलना केली असतां पश्चिम किनार्‍यावर प्रदेश बरा आहे. आंतील प्रदेश सखल आहे. वार्डी, ओमी, स्कजेर्नि, स्टोर व कारूप या नागमोडीनें वाहणार्‍या नद्या दलदलीच्या प्रदेशांत उगम पावतात व पश्चिमेकडील समुद्रतीरावर सरोवांत मिळतात. पूर्वेकडे लिमफोर्ड नदी आहे. मोठी नदी गुडेना ही होय. १९१६ सालीं लो.सं. १२५३८०९ होती.

पुरातन काळीं जरी येथें जंगल  होतें तरी जटलंडचा आंतील बराच प्रदेश वालुकामय होता व ह्यांत हीथर शिवाय कांहीं एक उत्पन्न होत नव्हतें. परंतु १८६६ पासून व ''पॅट्रिऑटिक हीथ असोसिएशन'' व सरकारची वार्षिक मदत यांच्या योगानें बराच प्रदेश लागवडीकरितां साफसूफ करण्यांत आला. (१) झाडें लावणें, (२) पाटबंधारे बांधणें व कुरणांनां पाणी देणें, (३) रेती मिसळलेली चिकण माती खणून काढणें, (४) फेनची झाडी असलेल्या प्रदेशांत लागवडीचे प्रयोग करणें, हे उपाय योजण्यांत येतात. तांबडा फर व डोंगरी पाइन हीं झाडें लावतात. या योगानें येथील लोकसंख्या फार झपाट्यानें वाढली. व्हिबोर्ग, रिंगजोबिंग, व राइब हे मुख्य निरोगी जिल्हे आहेत.

जटलंडमध्यें आगगाड्या चांगल्या प्रमाणावर आहेत. सरहद्दीवर दोन आगगाड्यांचे रस्ते एकमेकांनां छेदून समुद्रकिनार्‍याजवळ उत्तरेकडे जातात.   पूर्वेकडील रेल्वेरस्ता कोल्डिंग फ्रेडरिका, व्हेज्ले, हॉर्सेन्स, आर्‍हस, रँडर्स, आलबोर्ग, फ्रेडरिकशॅव्हन व स्कॅगन या बंदरांवरून जातो. पश्चिमेकडे महत्वाचें बंदर एस्बजर्ग हें आहे. हा रस्ता स्कजर्नि, रिंगजोबिंग, व्हेम्ब, होल्स्टेब्रो या शहरांहून थिस्टेडला जातो. या दोन्ही रेलरस्त्यांनां पुष्कळ फांटे फुटतात. व्हायबोर्ग व जोरिंग हींच कायतीं देशांतील महत्त्वाची शहरें आहेत.

जटलंड येथें महायुद्धाच्या अमदानींत जी सुप्रसिद्ध आरमारी लढाई झाली त्यामुळें जटलंडला विशेष महत्व प्राप्‍त झालें आहे. ही लढाई इंग्लिश व जर्मन आरमारांमध्यें १९१६ च्या मे महिन्यांत ३१ व्या तारखेस झाली.

लढाईची हकीगतः- जर्मनीगें पाणबुड्यांच्या सहाय्यानें दोस्तांच्या जहाजांचा फन्ना उडविण्यास आरंभ केल्यामुळें या बोटींचा उपयोग न करण्याविषयीं अमेरिकेनें जर्मनीला ताकीद दिली. व जर्मनीनें कांहीं काळपर्यंत तें बंद केलें पण जर्मन आरमाराचा दर्यासारंग दीनहोल्डशीर झाल्यापासून पुन्हां या पाणबुड्या बोटीचा उपयोग करण्यास त्यानें सुरवात केली. नॉर्वेच्या किनार्‍यावरील आपलें आरमार दूर नेल्यास इंग्लिश आरमार समुद्रांत वावरूं लागेल व नंतर या बेटींच्या योगानें इंग्लिश जहाजें आपण नष्ट करूं असा बेत करून शीरनें आपलें आरमार नार्वेच्या किनार्‍यापासून बरेंच दूर नेलें; पण हा त्याचा डाव इंग्लिश लोकांच्या लक्षांत आल्यावांचून राहिला नाहीं. इंग्लिश अडमिरल जेलिको यानें जर्मनीचें हें कारस्थान उधळून लावण्याचा बेत केला. इंग्लिशांच्या आरमाराचे या भागांत दोन काफिले होते. एक जेलिकोच्या आधिपत्त्याखालीं स्कापा येथें होती व दुसरी बिटीच्या हाताखालीं फोर्थच्या खाडींत होती. जेलिकोनें या सर्व काफिल्यांनां ३१ तारखेच्या मध्यरात्री एका ठिकाणीं जमण्याचा हुकूम केला होता. यावेळीं जेलिको याच्या हाताखालीं १५१ पेन्नंट, ८२ बिनाशिका, ९ क्रूझरें, ९ लढाऊ क्रूझरें २२ हलकीं क्रूझरें व २८ ड्रेडनॉट्स इतकें आरमार होतें. आतांपर्यंतच्या ब्रिटीश आरमाराच्या इतिहासांत, एका दर्यासारांगाच्या आधिदत्त्याखालीं इतकें अवाढव्य आरमार असल्याचें हें पहिलेंच उदाहरण होय असें म्हणण्यास हरकत नाहीं.

जर्मनीचें आरमार १६ डे्रडनॉट, ६ र्प्र-डे्रडनॉट, ५ लढाऊ क्रूझरें, ११ हलकीं कु्रझरें ७२ बिनाशिका एवढें होतें. या आरमाराच्या दुय्यम अधिपति हिप्पर हा होता. ब्रिटिशांचें आरमार जर्मनच्या आरमाराहून श्रेष्ठ दर्जाचें होतें.

जटलंडच्या या लढाईचे साधारण तीन भाग पाडतां येतील. पहिला भाग-बीटी व हिप्पर यांच्यामधील लढाऊ क्रूझरांची लढाई; दुसरा भाग- जेलिकोच्या व शीरच्या आरमारांतील लढाई; तिसरा भाग-ब्रिटीश व जर्मन आरमारें यांचीं परस्परांपासून फारकता व लढाईचा अनिश्चित शेंवट. बीटी व हिप्पर यांच्यामधील आरमारी लढाईत ब्रिटिशांचीं दोन लढाऊ कू्झरें बुडली. शीर व जेलिको यांच्या आरमारामध्यें ज्या चकमकी झडल्या त्यांत एखादें वेळीं जर्मनांचा तर एखाद्या प्रसंगीं इंग्लिशांचा पराजय असें चाललें होतें. यानंतर ब्रिटिश व जर्मन आरमार हीं एकमेकांपासून अलग होऊन आपापल्या आश्रयस्थानीं गेलीं. या लढाईत कोणाच्याच बाजूनें जय अगर अपजय ठरवितां येणार नाहीं. वास्तविक, ब्रिटिशांचें आरमार श्रेष्ठ दर्जाचें असल्यानें जेलीको जर्मन आरमाराचा पुरता धुव्वा उडवून देईल असें मानण्याला आशा होती. पण पहिल्यापासूनच यानें अंगकुचराईचें व सावधगिरीचें धोरण ठेवल्यामुळें ब्रिटीश आरमाराचा नाश झाला नाहीं पण त्याचबरोबर जर्मन आरमारांचा नाश झाला नाहीं. पाणबुड्या जर्मनांच्या बोटींचें ब्रिटीश आरमारास फार भय वाटत होतें असें दिसतें; त्यामुळें त्यानें लढाईचें धोरण स्वीकारलें. नाहीं पण याचा परिणाम असा झाला कीं जर्मनीच्या आरमारांनें बाल्टिक समुद्रांत आपलें वर्चस्व स्थापून रशियाला इंग्लंडकडून मदत मिळवू न दिल्यामुळें रशियाचा कोंडमारा होऊं लागला.

या लढाईत ब्रिटिशांचीं ३ लढाऊ क्रूझरें, ३ क्रूझरें व ८ बिनाशिका यांचा नाश झाला व जर्मनांचीं १ लढाऊ जहाज ४ हलकीं क्रूझरें, १ लढाऊ क्रूझरें ५ बिनाशिका यांनां जलसमाधि मिळाली.

   

खंड १३ : घ - जलपैगुरी  

 

 

 

  घंटय्याकवि
  घटोत्कच
  घटोत्कच लेणीं
  घड्याळ
  घनी
  घनौर
  घांट
  घाटगे
  घाटाळ
  घातमपूर
  घानची
  घायपात
  घारगड किल्ला
  घारघोडा
  घारापुरी
  घाशीराम कोतवाल
  घांसदाणा
  घासी
  घिरथ
  घिसाडी
  घुगुस
  घुंड
  घुबड
  घुराम
  घेरिया
  घेवडा
  घोटकी
  घोडबंदर
  घोडा
  घोडाघांट
  घोडाबारी
  घोडासर
  घोडें
  घोडेघांस
  घोरपड
  घोरपडी
  घोरपडे
  घोरी घराणें
  घोशी
  घोसाळे
  घोसी
  घोळ
 
 
  चउमू
  चकमा
  चकला रोषनाबाद
  चकवाल
  चकिया
  चक्कियर
  चक्कीनोआरो
  चक्रपाणि
  चक्रवर्ती
  चक्राप्पा
  चंगनाचेरी
  चंगर
  चच, चचनामा
  चचान
  चटया
  चडार
  चंडी
  चतुरमहाल
  चतुर साबाजी
  चतुरसिंग
  चतुर्थ
  चत्रा
  चॅथॅम
  चंदगड
  चंद घराणे
  चंदन
  चंदभाट
  चंदरभान
  चंदावरकर, नारायण गणेश
  चंदासाहेब
  चंदीपुर
  चंदेरी
  चंदेल्ल
  चंदौली
  चंदौसी
  चंद्र
  चंद्रकोना
  चंद्रगिरी
  चंद्रगुप्त
  चंद्रगोमिन्
  चंद्रनगर
  चंद्रभागा
  चंद्रहास
  चंद्रावती अथवा चंद्रावली
  चन्नगिरी
  चन्नपट्टण
  चन्नबसव
  चन्नरायपट्टण
  चंपा
  चंपानेर
  चपारण
  चंपावत
  चंपाषष्ठी
  चंबळा नदी
  चबा संस्थान
  चमारडी
  चरक
  चरखा
  चरखारी
  चरणदासी
  चरणव्यूह
  चरबी
  चरबीचें झाड
  चरी
  चर्मण्वती
  चलत-चित्रें
  चलन
  चल्लाकेरे
  चवळी
  चहा
  चक्षुर्मंनु
  चाकण
  चाकवत
  चागई
  चांगदेव
  चांगभकार
  चांगा केशवदास
  चाघताइखान
  चांचेगिरी
  चाचो
  चांडोद
  चाणक्य
  चातुर्मास्य
  चातुर्मास्य याग
  चातुर्वर्ण्य
  चात्सु
  चादचा
  चांदपूर
  चांदबिबी
  चांदभाट
  चांदला
  चांदवड
  चांदा
  चांदूर
  चांदूर बाजार
  चांद्रायण
  चानन शानन
  चानस्मा
  चानाल
  चानोड
  चाप्रा
  चाफळ
  चाबुआ
  चांभार
  चाम
  चामखीळ
  चामन
  चामराजनगर
  चामुंड
  चामुर्शी
  चार
  चारखा
  चारण
  चारदुआरं
  चारसद
  चारा
  चारीकार
  चार्टिझम
  चार्लंमांट, अर्ल ऑफ
  चार्वाक
  चालुक्य घराणें
  चालसिस
  चावडा
  चावंद
  चास-कमान
  चॉसर
  चासा
  चाहमान उर्फ चौहान
  चाळिसगांव
  चिक
  चिकंजी
  चिकबळ्ळापूर
  चिकाकोल
  चिकोडी
  चिक्कणर्ति
  चिक्केरूर
  चिक्टीआबर
  चिक्नायकन्हळ्ळी
  चिक्मगळूर
  चिखलदरा
  चिखली
  चिंगलपट
  चिंच
  चिचगड, जमीनदारी
  चिंचलीगदड
  चिंचवड
  चिचेवाडा
  चिंचौली
  चिंच्यु
  चिटणीस
  चितलनगर जमीनदारी
  चितळ
  चितळदुर्ग
  चिताकुल
  चिंतामणी
  चिंतामणी कवि
  चिंतामणी रघुनाथाचार्य
  चितारी
  चिति
  चितोड
  चित्तगांग
  चित्तगांग डोंगराळ प्रदेश
  चित्ता
  चित्तूर
  चित्फिरोझपूर
  चित्रकला
  चित्रकाव्य
  चित्रकूट
  चित्रकोट
  चित्रगुप्त
  चित्ररथ
  चित्रसंग्रहालयें
  चित्रळ
  चित्रांगदा
  चित्रावाव
  चिदंबर दीक्षित
  चिदंबरम्
  चिंदविन
  चिंदविन नदी
  चिदानंद स्वामी
  चिनडोंगर
  चिनमुलगुंद
  चिन लोक
  चिनसुरा
  चिनाब
  चिनीमाती किंवा केओलिन
  चिन्नविरन्ना
  चिन्नूर
  चिन्योत
  चिपळूण
  चिपळूणकर, कृष्णशास्त्री
  चिपळूणकर, विष्णुशास्त्री
  चिफू
  चिमणाजीआप्पा
  चिमणाजी दामोदर
  चिमणी
  चिरक्कल
  चिराबा
  चिलखत-वेदकालांतहि
  चिलिअनवाला
  चिली
  चिल्का सरोवर
  चिस्ती
  चीझी, अॅंटोनें लिओनार्ड डि
  चीन
  चीनी
  चीपुरुपल्ले
  चीर
  चीराल
  चुका
  चुकचि
  चुटिया
  चुडा
  चुडा संस्थान
  चुडेश्वर
  चुना
  चुनार
  चुंबकजन्य विद्युद्यंत्र
  चुंबकत्व
  चुंबकीय दृकशास्त्र
  चुंबन
  चुमल्हारी
  चुरू
  चूडामण
  चेकोस्लोव्हेकिया
  चेंगीझखान
  चेचेंझे
  चेटवई
  चेट्टी
  चेदूब बेट
  चेंबर्स रॉबर्ट
  चेयूर
  चेर घराणें
  चेरात
  चेरापुंजी
  चेरिअल
  चेरुमन
  चेरो
  चेर्रा
  चेल
  चेसेलडेन, विल्यम
  चेस्टरफील्ड
  चेस्टरफील्ड फिलिफ
  चैतन्य
  चैतसिंग
  चैत्य
  चैन
  चैबासा
  चोखामेळा
  चोवो
  चोडवरम
  चोध्रा
  चोपडे
  चोपदार
  चोबारी
  चोंभा
  चोरांग्ल
  चोरासी
  चोरी
  चोल
  चोल घराणें व चोल साम्राज्य
  चोवीस परगणा जिल्हा
  चौंगू
  चौघाट
  चौथाई, चौथ
  चौधरी
  चौबे जहागीर
  चौल
  चौलमुग्रा
  च्यवन
 
  छछरौली
  छट्टू
  छतारी
  छत्तरपूर
  छत्तिसगड विभाग
  छत्रपूर तहशील
  छत्रसाल
  छत्रे, केरो लक्ष्मण
  छत्रे, विष्णु मोरेश्वर
  छत्रे, सदाशिव काशीनाथ
  छंद:शास्त्र
  छप्पन देशचे राजे
  छप्रौली
  छब्रा
  छलाल
  छात
  छापखाना
  छापिआ
  छाप्री
  छायाचित्रपेटिका
  छाल
  छालिअर
  छिंद, लल्ल
  छिंदवाडा
  छिंपा
  छिब्रामऊ तहसील
  छुईखदान
  छुटिया
  छोटा उदेपूर
  छोटानागपूर
  छोटी साद्री
 
  जकात
  जॅक्सन अॅंड्र
  जॅक्सन व्हिल्ले शहर
  जखमा
  जगजीवनदास
  जगत्याल
  जगदलपूर
  जगदीशपूर
  जगन्नाथ
  जगन्नाथपंडित
  जगन्नाथपुरी
  जगन्नाथ शंकरशेट, मुर्कुटे
  जंगम
  जगय्या पेटा
  जंगल
  जंगल महाल
  जगलूर
  जगाध्री
  जग्रांव
  जंगीपूर
  जघाशूल
  जंजिरा
  जझिया
  जटलंड
  जटामांसि
  जटायु
  जटासूर
  जठरदाह
  जठरव्रण
  जडजीवघाद
  जडद्रव्य
  जडभरत
  जडवाद
  जडान्नविषबाधा
  जडावाचें काम
  जत
  जतिंग रामेश्वर
  जंतुजन्य रोग
  जतोई
  जत्रा
  जंदिआल गुरु
  जंदिआला
  जंदोला
  जनक
  जनजसवंत
  जननेंद्रियांचे गुप्तरोग
  जनमेजय
  जनस्थान
  जनाबाई
  जनार्दनस्वामी
  जनावरें
  जनीजनार्दन
  जपान
  जपानी वार्निस
  जबलपुर
  जंबुकेश्वरस्
  जंबुद्वीप
  जबूसर
  जमखिंडी
  जमदग्नि
  जमरुड
  जमाखर्च
  जमाबंदी
  जमालखान
  जमालपुर
  जमिकुंता
  जमीन
  जमीनदार व कुळें
  जमीनमहसूल
  जमुई
  जमेका
  जमेसाबाद
  जम्नोत्री
  जम्मलमडुगु
  जम्मू
  जयगड
  जयचंद
  जयदेव
  जयद्रथ
  जयनगर
  जयपाल
  जयपूर
  जयपुर जमीनदारी
  जयपुर संस्थान
  जयमल्ल
  जयरथ शृंगार
  जयरामस्वामी
  जयरामात्मज
  जयविजय
  जयसिंह
  जर उतणें
  जरतार
  जरत्कारु
  जरदाळू
  जरा
  जरासंघ
  जरीपटका
  जर्मन सिल्व्हर
  जर्मनी
  जलंगी
  जलजन्य विद्युतशक्ति
  जलघा
  जलपैगुरी

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .