प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग तेरावा : घ - जलपैगुरी

जाझेया - हा एक कर असे. याचा शब्दशः अर्थ ''बदला पैसा'' असा आहे. मुसुलमान राजे हा हिंदुपासून जुलुमानें वसूल करीत. कुराणांत असें म्हटलें आहे कीं, ''नास्तिकांशी, ते शरण येऊन जझिया देईपर्यंत लढा'' (९-२९)  व त्याप्रमाणें खुद्द महंमदपैगंबरानें हा कर मुसुलमानेतरांजवळून प्रथम वसूल केला होता. पुढें महंमद कासीमनें सिंधवर स्वारी केली, तेव्हां त्यानेंहि जझिया वसूल केला; मात्र त्यांतून त्यानें ब्राह्मणांनां वगळलें होते. फिरोझशहा तुघलखानें ब्राह्मणांवरहि कर बसविला. हिंदुस्थानांतील बहुतेक मुसुलमान राजांनीं जझिया कर हिंदू पासून वसूल केला आहे. फक्त अकबरासारख्या क्ववित् एखाद्या शहानें तो माफ केला असेल. या करापायीं अनेक रीतीनें हिंदूवर जुलूम होत असत. फिरोजच्या वेळीं अनेक ब्राम्हणांनीं प्राणत्याग केल्याचें इतिहासांत नमूद आहे. सर्वात जास्त जुलूम औरंगझेबाच्या वेळीं झाला. त्यानें हा कर ता. २ एप्रील १६७९ पासून पुन्हां सुरू केला. सर्‍या हिंदूनीं तो दिलाच पाहिजे, याबद्दल त्याचे सक्तीचे हुकूम असत. फक्त बायका, चौदा वर्षाखालचीं मुलें व गुलाम (आणि आंधळे, पांगळे, वेडे, संन्यासी हे लोक जर अगदीं फकल्लक असतील तर ते) आणि सरकारी अधिकारी यांनां माफी असे हा कर कांहीं माणसांच्या उत्पन्नावर प्रमाणशीर बसविलेला नसे; कसा तरू बसविला होता. कर देणार्‍यांचे तीन वर्ग पाडले होते. (१) गरीब वर्गर्‍यांत ज्यांचें उत्पन्न २०० दीरम (५० रू) असेल ते येत व त्यांनां दर डोईस वार्षिक ३ १/३ रू हा कर भरावा लागे. (२) मध्यम वर्गर्‍यांचें उत्पन्न ५० रू. पासून २५०० रू. पर्यंत धरलें असून त्यांनां सालीन ६ १/३ रू. कर द्यावा लागे. (३) श्रीमंत वर्गर्‍यांचें उत्पन्न २५०० रू. च्या वरचें धरून त्यांनां सालिना १३ १/३ रू. भरावे लागत. सारांश, गरीबांवर उत्पन्नाच्या शेंकडा ६ टक्के, मध्यमांवर शेंकडा ६ पासून १/४ टक्के व श्रीमंतांवर दर हजारीं २॥ असा हा उलटा (म्हणजे गरीब लोकांस अत्यंत जाचक) दर होता. श्रीमंतांत दलाल, कापड विकणारे, व्यापारी वैद्य व जमीनदार यांचा समावेश केला होता व शिंपीं, रंगारी, चांभार, कोळी वगैरेंचा भरणा गरिबांत केला होता. हा कर दर माणशीं दरसाल ३ १/३ च्या खालीं केव्हांच उतरला नाहीं. त्या वेळीं इतक्या किंमतींत ९ मण कणीक म्हणजे एका गरिबाचे एक वर्षाचें अन्न येत असे (आयने अकबरी, १.६३). दिल्ली येथील हिंदु लोकांनीं या बाबतींत त्याला अनेकदां अर्ज केले; परंतु त्यांचें म्हणणे त्यानें ऐकिलें नाहीं; एवढेंच नव्हे तर, एकदां त्यानें त्यांच्या अंगावर हत्ती घालून त्यांनां चिरडून टाकण्यासहि कमी केलें नाहीं. या बाबतींत शिवछत्रपतिनीं त्याला एक खरमरीत पत्र लिहिलें होतें व उदेपुरच्या राजसिंहानेंहि त्याचा हुकूम ऐकिला नव्हता. औरंगझेबानें वर्‍हाणपुरच्या लोकांवरचा कर तीन महिन्यांत एकदम चौपट वाढविला व अत्यंत जुलुमानें वसूल केला (१६८२). गुजराथचा एकंदर वसुलाचा ३॥ टक्के (म्हणजे ५ लाख रू.) वसूल जझियाचा म्हणून गोळा होई. मोंगलांच्या राज्यास जझियाच्या रूपानें बरेंच उत्पन्न मिळें; एकंदरींत प्रत्येक हिंदु प्रजेस या कराच्या रूपानें उत्पन्नाच्या १/४ इतकी रक्कम सरकारास द्यावी लागे. लष्करी नौकरींतून सूट मिळण्यासाठीं जझिया द्यावा लागे लष्करी नौकरीतून सूट मिळण्यासाठी जझिया द्यावा लागे अशी जी समजूत आहे, ती चुकांची होय. (जदुनाथ सरकार-हिस्टरी ऑफ औरंगझेब, भा.३.पृ ३०५-३१३; मआसीबर अलमगिरी १७४; मनुची-स्टोरिआ द मोगोल, पु. २,२३४; खाफीखान, पु. २; इलियट, पु. १. ४७६, तारीख-इ-फिरू झशाही, २९०).

   

खंड १३ : घ - जलपैगुरी  

 

 

 

  घंटय्याकवि
  घटोत्कच
  घटोत्कच लेणीं
  घड्याळ
  घनी
  घनौर
  घांट
  घाटगे
  घाटाळ
  घातमपूर
  घानची
  घायपात
  घारगड किल्ला
  घारघोडा
  घारापुरी
  घाशीराम कोतवाल
  घांसदाणा
  घासी
  घिरथ
  घिसाडी
  घुगुस
  घुंड
  घुबड
  घुराम
  घेरिया
  घेवडा
  घोटकी
  घोडबंदर
  घोडा
  घोडाघांट
  घोडाबारी
  घोडासर
  घोडें
  घोडेघांस
  घोरपड
  घोरपडी
  घोरपडे
  घोरी घराणें
  घोशी
  घोसाळे
  घोसी
  घोळ
 
 
  चउमू
  चकमा
  चकला रोषनाबाद
  चकवाल
  चकिया
  चक्कियर
  चक्कीनोआरो
  चक्रपाणि
  चक्रवर्ती
  चक्राप्पा
  चंगनाचेरी
  चंगर
  चच, चचनामा
  चचान
  चटया
  चडार
  चंडी
  चतुरमहाल
  चतुर साबाजी
  चतुरसिंग
  चतुर्थ
  चत्रा
  चॅथॅम
  चंदगड
  चंद घराणे
  चंदन
  चंदभाट
  चंदरभान
  चंदावरकर, नारायण गणेश
  चंदासाहेब
  चंदीपुर
  चंदेरी
  चंदेल्ल
  चंदौली
  चंदौसी
  चंद्र
  चंद्रकोना
  चंद्रगिरी
  चंद्रगुप्त
  चंद्रगोमिन्
  चंद्रनगर
  चंद्रभागा
  चंद्रहास
  चंद्रावती अथवा चंद्रावली
  चन्नगिरी
  चन्नपट्टण
  चन्नबसव
  चन्नरायपट्टण
  चंपा
  चंपानेर
  चपारण
  चंपावत
  चंपाषष्ठी
  चंबळा नदी
  चबा संस्थान
  चमारडी
  चरक
  चरखा
  चरखारी
  चरणदासी
  चरणव्यूह
  चरबी
  चरबीचें झाड
  चरी
  चर्मण्वती
  चलत-चित्रें
  चलन
  चल्लाकेरे
  चवळी
  चहा
  चक्षुर्मंनु
  चाकण
  चाकवत
  चागई
  चांगदेव
  चांगभकार
  चांगा केशवदास
  चाघताइखान
  चांचेगिरी
  चाचो
  चांडोद
  चाणक्य
  चातुर्मास्य
  चातुर्मास्य याग
  चातुर्वर्ण्य
  चात्सु
  चादचा
  चांदपूर
  चांदबिबी
  चांदभाट
  चांदला
  चांदवड
  चांदा
  चांदूर
  चांदूर बाजार
  चांद्रायण
  चानन शानन
  चानस्मा
  चानाल
  चानोड
  चाप्रा
  चाफळ
  चाबुआ
  चांभार
  चाम
  चामखीळ
  चामन
  चामराजनगर
  चामुंड
  चामुर्शी
  चार
  चारखा
  चारण
  चारदुआरं
  चारसद
  चारा
  चारीकार
  चार्टिझम
  चार्लंमांट, अर्ल ऑफ
  चार्वाक
  चालुक्य घराणें
  चालसिस
  चावडा
  चावंद
  चास-कमान
  चॉसर
  चासा
  चाहमान उर्फ चौहान
  चाळिसगांव
  चिक
  चिकंजी
  चिकबळ्ळापूर
  चिकाकोल
  चिकोडी
  चिक्कणर्ति
  चिक्केरूर
  चिक्टीआबर
  चिक्नायकन्हळ्ळी
  चिक्मगळूर
  चिखलदरा
  चिखली
  चिंगलपट
  चिंच
  चिचगड, जमीनदारी
  चिंचलीगदड
  चिंचवड
  चिचेवाडा
  चिंचौली
  चिंच्यु
  चिटणीस
  चितलनगर जमीनदारी
  चितळ
  चितळदुर्ग
  चिताकुल
  चिंतामणी
  चिंतामणी कवि
  चिंतामणी रघुनाथाचार्य
  चितारी
  चिति
  चितोड
  चित्तगांग
  चित्तगांग डोंगराळ प्रदेश
  चित्ता
  चित्तूर
  चित्फिरोझपूर
  चित्रकला
  चित्रकाव्य
  चित्रकूट
  चित्रकोट
  चित्रगुप्त
  चित्ररथ
  चित्रसंग्रहालयें
  चित्रळ
  चित्रांगदा
  चित्रावाव
  चिदंबर दीक्षित
  चिदंबरम्
  चिंदविन
  चिंदविन नदी
  चिदानंद स्वामी
  चिनडोंगर
  चिनमुलगुंद
  चिन लोक
  चिनसुरा
  चिनाब
  चिनीमाती किंवा केओलिन
  चिन्नविरन्ना
  चिन्नूर
  चिन्योत
  चिपळूण
  चिपळूणकर, कृष्णशास्त्री
  चिपळूणकर, विष्णुशास्त्री
  चिफू
  चिमणाजीआप्पा
  चिमणाजी दामोदर
  चिमणी
  चिरक्कल
  चिराबा
  चिलखत-वेदकालांतहि
  चिलिअनवाला
  चिली
  चिल्का सरोवर
  चिस्ती
  चीझी, अॅंटोनें लिओनार्ड डि
  चीन
  चीनी
  चीपुरुपल्ले
  चीर
  चीराल
  चुका
  चुकचि
  चुटिया
  चुडा
  चुडा संस्थान
  चुडेश्वर
  चुना
  चुनार
  चुंबकजन्य विद्युद्यंत्र
  चुंबकत्व
  चुंबकीय दृकशास्त्र
  चुंबन
  चुमल्हारी
  चुरू
  चूडामण
  चेकोस्लोव्हेकिया
  चेंगीझखान
  चेचेंझे
  चेटवई
  चेट्टी
  चेदूब बेट
  चेंबर्स रॉबर्ट
  चेयूर
  चेर घराणें
  चेरात
  चेरापुंजी
  चेरिअल
  चेरुमन
  चेरो
  चेर्रा
  चेल
  चेसेलडेन, विल्यम
  चेस्टरफील्ड
  चेस्टरफील्ड फिलिफ
  चैतन्य
  चैतसिंग
  चैत्य
  चैन
  चैबासा
  चोखामेळा
  चोवो
  चोडवरम
  चोध्रा
  चोपडे
  चोपदार
  चोबारी
  चोंभा
  चोरांग्ल
  चोरासी
  चोरी
  चोल
  चोल घराणें व चोल साम्राज्य
  चोवीस परगणा जिल्हा
  चौंगू
  चौघाट
  चौथाई, चौथ
  चौधरी
  चौबे जहागीर
  चौल
  चौलमुग्रा
  च्यवन
 
  छछरौली
  छट्टू
  छतारी
  छत्तरपूर
  छत्तिसगड विभाग
  छत्रपूर तहशील
  छत्रसाल
  छत्रे, केरो लक्ष्मण
  छत्रे, विष्णु मोरेश्वर
  छत्रे, सदाशिव काशीनाथ
  छंद:शास्त्र
  छप्पन देशचे राजे
  छप्रौली
  छब्रा
  छलाल
  छात
  छापखाना
  छापिआ
  छाप्री
  छायाचित्रपेटिका
  छाल
  छालिअर
  छिंद, लल्ल
  छिंदवाडा
  छिंपा
  छिब्रामऊ तहसील
  छुईखदान
  छुटिया
  छोटा उदेपूर
  छोटानागपूर
  छोटी साद्री
 
  जकात
  जॅक्सन अॅंड्र
  जॅक्सन व्हिल्ले शहर
  जखमा
  जगजीवनदास
  जगत्याल
  जगदलपूर
  जगदीशपूर
  जगन्नाथ
  जगन्नाथपंडित
  जगन्नाथपुरी
  जगन्नाथ शंकरशेट, मुर्कुटे
  जंगम
  जगय्या पेटा
  जंगल
  जंगल महाल
  जगलूर
  जगाध्री
  जग्रांव
  जंगीपूर
  जघाशूल
  जंजिरा
  जझिया
  जटलंड
  जटामांसि
  जटायु
  जटासूर
  जठरदाह
  जठरव्रण
  जडजीवघाद
  जडद्रव्य
  जडभरत
  जडवाद
  जडान्नविषबाधा
  जडावाचें काम
  जत
  जतिंग रामेश्वर
  जंतुजन्य रोग
  जतोई
  जत्रा
  जंदिआल गुरु
  जंदिआला
  जंदोला
  जनक
  जनजसवंत
  जननेंद्रियांचे गुप्तरोग
  जनमेजय
  जनस्थान
  जनाबाई
  जनार्दनस्वामी
  जनावरें
  जनीजनार्दन
  जपान
  जपानी वार्निस
  जबलपुर
  जंबुकेश्वरस्
  जंबुद्वीप
  जबूसर
  जमखिंडी
  जमदग्नि
  जमरुड
  जमाखर्च
  जमाबंदी
  जमालखान
  जमालपुर
  जमिकुंता
  जमीन
  जमीनदार व कुळें
  जमीनमहसूल
  जमुई
  जमेका
  जमेसाबाद
  जम्नोत्री
  जम्मलमडुगु
  जम्मू
  जयगड
  जयचंद
  जयदेव
  जयद्रथ
  जयनगर
  जयपाल
  जयपूर
  जयपुर जमीनदारी
  जयपुर संस्थान
  जयमल्ल
  जयरथ शृंगार
  जयरामस्वामी
  जयरामात्मज
  जयविजय
  जयसिंह
  जर उतणें
  जरतार
  जरत्कारु
  जरदाळू
  जरा
  जरासंघ
  जरीपटका
  जर्मन सिल्व्हर
  जर्मनी
  जलंगी
  जलजन्य विद्युतशक्ति
  जलघा
  जलपैगुरी

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .