प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग तेरावा : घ - जलपैगुरी

चिंगलपट, जिल्हा.—  हा मद्रास इलाख्याच्या पूर्व किनार्‍यावरील एक जिल्हा असून याचें क्षेत्रफळ ३०७१ चौ.मै. आहे. याच्या पूर्वेस बंगालचा उपसागर असून उत्तरेस नेलोर आहे व पश्चिमेस व दक्षिणेस उत्तर व दक्षिण आर्काट आहे. हा जिल्हा सर्व साधारण सपाट असून याचा समुद्राकडील भाग दलदलीचा आहे व इतर भाग कांहीं ठिकाणी डोंगराळ आहे. यांतील तिरुवल्लूर तालुक्यांत नागलापुरम पर्वत व आणखी एक टेकड्यांची रांग आहे.दुसर्‍या रांगेंत २५४८ फूट उंचीचें कंम्बाक्कम नांवाचें एक शिखर असून नागलापुरमची उंची २५०० फूट आहे. या जिल्ह्यांत पालर, कोर्सलैयार, अरणी, कुबम, चेय्यार, अड्यार या नद्या असून पुलीकत व एन्नोर हीं सरोवरें आहेत. हीं सरोवरें बंकिंगहॅम कालव्यानें एकमेकांस जोडलीं आहेत. यातील एकाहि नदींतून आगबोटीं जाऊं येऊं शकत नाहींत. या जिल्ह्यांत जंगली जनावरें फारशीं नाहींत. कधीं कधीं वाघ, अस्वल वगैरे जनावरें दृष्टीस पडतात.  यांतील हवा समशीतोष्ण असून एकंदरींत प्रकृतीस मानवणारी आहे. सबंध जिल्ह्यांतील पावसाचें प्रमाण ४५ इंच आहे.

इतिहास.— सं. ७५० पर्यंत हा जिल्हा पल्लव राज्याचा एक भाग होता. स. ७६० च्या सुमारास पल्लव घराणें नामशेष झाल्यानंतर हा म्हैसूरच्या पश्चिमगंग घराण्याच्या हातीं लागला. या घराण्याच्या अमदानींत मालखेडच्या राष्ट्रकूट घराण्यानें यावर ९ व १० व्या शतकांत स्वार्‍या करून हा हस्तगत केला होता. पुढें लवकरच या जिल्ह्यावर चोल घराण्यानें आपलें राज्य स्थापन केलें. १२५० च्या सुमारास चोल घराण्यास उतरती कळा लागली; व वरंगळच्या काकतीय घराण्यानें या जिल्ह्यावर आपली सत्ता स्थापन केली. या घराण्याच्या अमदानींत ज्या चोल राजांनीं या जिल्ह्याचा राज्यकारभार चालविला ते सर्व काकतीय घराण्याचे मांडलिक होते.

सन १३९३ च्या सुमारास या जिल्ह्याचा विजयानगरच्या राज्यांत समावेश होऊं लागला. पुढें स. १५६५ त तालीकोट येथें विजयानगरचा पराभव झाल्यावर त्याचा राजा चंद्रगिरी येथें जाऊन राहिला. याच सुमारास हा जिल्हा विजयानगरच्या एका नाइकाच्या हातीं लागला. हा अधिकारी चंद्रगिरी येथील राजाचा मांडलिक म्हणवीत असे. स. १६३९ त याच नाइकाच्या वंशजापासून इंग्रजांस फोर्ट सेंट जॉर्ज किल्ल्याच्या जागेची सनद मिळाली होती. यानंतर लवकरच या जिल्ह्यावर कुतुबशाही अंमल सुरू झाला. १६८७ त गोवळकोंड्याची कुतुबशाही लयास गेल्यावर याच्यावर मोंगलांनी आपली सत्ता स्थापन केली. स. १७६३ त अर्काटचा नबाब महम्मदअली यानें हा जिल्हा इंग्रजांस जहागीर म्हणून दिला व सन १७६५ त मोंगल बादशहानें जहागिरीच्या सनदेस आपली संमति दिली. १७६९ व १७८० सालीं हैदरअल्लीनें या जिल्ह्यावर स्वारी करून त्याची धूळधाण उडविली. पुढें स. १८०१ मध्यें याची गणना इंग्रजांच्या राज्यांत होऊं लागली. या जिल्ह्यांतील पुलीकत बंदरावर डच लोकांनीं स. १६०९ त वसाहत केली. पुढें इसवी सन १८२५ मध्यें तें इंग्रजांच्या स्वाधीन करण्यांत आलें. इसवी सन १९२१ मध्यें या जिल्ह्यांची लोकसंख्या १४९३०५८ होती. यांतील लोक तेलगू व तामील भाषा बोलतात.

शेती.— या जिल्ह्यांत काळी, लाल व बरड अशा तीन जातीच्या जमिनी असून त्या प्रत्येकींत लोम, चिक्कण व वाळवंटी असे तीन प्रकार आहेत. यांतील वाळवंटीशिवाय इतर सर्व जमीन सुपिक आहे. पण काळी जमीन सर्वांत सुपिक आहे. या जिल्ह्याच्या बहुतेक भागांत रयतवारी पद्धति चालू असून ६०६८५३ एकर जमीनदारी व इनामी जमीन आहे. या जिल्ह्यांतील मुख्य पिकें म्हटलीं म्हणजे तांदूळ व रागी आहेत. याशिवाय यांत बरगू, नीळ, कंबू, भुईमूग वगैरेंचें उत्पन्न होतें. या जिल्ह्यांत २५५३ तळीं, १५८ नदीचें कालवे व ३४० ओढ्यांचे पाट असून त्याचें बर्‍याच शेतांस पाणी पुरतें. यांच्या शिवाय विहिरींचे पाणीहि शेतकीच्या उपयोगांत आणितात. यांत जंगलें फारशीं नाहींत. जंगलांचा मुख्यत्वेकरून कुरणांकडे उपयोग होतो. १९२१-२२ सालीं जंगलाचें उत्पन्न ६२ हजार रू. होतें.

धातू.— या जिल्ह्यांत दोन जातीचे फेलस्पार, कित्येक रंगाचे ग्रेनाइट व जिप्सम वगैरे धातू सांपडतात.

व्यापार.— या जिल्ह्यांत चांगलें सुती व रेशमी कापड विणलें जातें. पूर्वी अरणी येथें उत्तम मलमल निघत असे.  येथें कांहीं चामडें कमविण्याचें कारखाने आहेत; परंतु अमेरिका व इतर ठिकाणीं निघणार्‍या क्रोम चामड्याचा प्रसार वाढल्यामुळे हल्लीं हा धंदा बुडत चालला आहे. सध्यां कातडीं न कमावतां तशीच मद्रास शहरीं पाठविण्यांत येतात व तेथून तीं परदेशांत रवाना होतात. गिंदी येथें एका यूरोपिअन कंपनीचा सिगारेटचा कारखाना आहे. मद्रासजवळ सेंबिम येथें कागदाचें १० कारखाने आहेत. याशिवाय एकंदर जिल्ह्यांत ४०० निळीच्या व ५०० तेलाच्या गिरण्या आहेत. या जिल्ह्याच्या किनार्‍यावर म्हणण्यासारखे एकहि बंदर नाहीं. व्यापार म्हटला म्हणजे, गोवर्‍या, सर्पण वगैरे किरकोळ जिन्नस मद्रास शहरास पुरवून तेथून घासलेट, कापड, धातू वगैरे जिन्नस आणणें हा होय. या जिल्ह्यांत आगगाडीचे रस्ते आहेत. याशिवाय यांतील बकिंगहॅम कालव्यांतून दक्षिण अर्काट व याच्या उत्तरेकडील जिल्ह्यांपर्यंत जलमार्गानें जातां येतें. या जिल्ह्याचें जमीनमहसुलाचें व इतर करांचें उत्पन्न सुमारें १२ लाख आहे. १९०३-०४ सालीं या जिल्ह्यांत ८३३ प्राथमिक, २५ दुय्यम प्रतीच्या, ७ विशेष प्रतीच्या व ४२२ खासगी शाळा असून २ कॉलेजें होतीं. १९०३-०४ सालीं शिक्षणाप्रीत्यर्थ ३३७००० रू. खर्च झाले. जिल्ह्यांत एकंदर १७ दवाखाने असून त्यांपैकी एक स्त्रियांचा आहे.

पोटविभाग.— मद्रास इलाख्याच्या चिंगलपट जिल्ह्यांतील एक पोटविभाग यांत चिंगलपट, कांजीवेरम व  मदुरांतकम हे तालुके आहेत.

तालुका.— या जिल्ह्याचा समुद्रकिनार्‍यावरील एक तालुका. याचें क्षेत्रफळ ४३६ चौ.मै. आहे. याची लोकसंख्या १९२१ सालीं १८१८४८ होती. यांत दोन गावें व २९८ खेंडी असून चिंगलपट हें मुख्य ठिकाण आहे. १९२१-२२ सालीं सारा व इतर पट्टया यांचें उत्पन्न सुमारें तीन लाख रू. होतें. यांतील जमीन सुपीक नाहीं. पालर नदीचे कालवे काढले आहेत.

शहर.— मद्रास इलाख्यांतील चिंगलपट जिल्ह्यांतील त्याच नांवाच्या तालुक्याचें मुख्य ठिकाण. हें मद्रास शहराच्या ईशान्येस ३६ मैल अंतरावर वसलें आहे. याची लोकसंख्या १९२१ सालीं ११७६३ होती. हें रेल्वेचें जंक्शन असून जिल्हाकोर्ट विभागाचा अधिकारी यांचें मुख्य ठिकाण आहे. विजयानगरच्या कृष्णदेवराजाचा प्रधान तिम्मिरराजा यानें येथींल किल्ला बांधला असे म्हणतात. १८९६ त येथें म्युनिसिपालिटीची स्थापना झाली. येथील हवा साधारण थंड असून प्रकृतीस मानवेल अशी आहे. येथें २ मैल लांब व १ मैल रूंद असा एक तलाव आहे. येथें इलाख्याची गुन्हेगार मुलांची शाळा असून तींत चित्रकला, सुतारीलांकडावरील कोरीव काम, लोखंड व इतर धातूंचें काम व शिवणकाम हे धंदे शिकविले जातात. याशिवाय शेतकी कॉलेज, शिक्षकांकरितां कॉलेज व दोन हायस्कुलें आहेत.

   

खंड १३ : घ - जलपैगुरी  

 

 

 

  घंटय्याकवि
  घटोत्कच
  घटोत्कच लेणीं
  घड्याळ
  घनी
  घनौर
  घांट
  घाटगे
  घाटाळ
  घातमपूर
  घानची
  घायपात
  घारगड किल्ला
  घारघोडा
  घारापुरी
  घाशीराम कोतवाल
  घांसदाणा
  घासी
  घिरथ
  घिसाडी
  घुगुस
  घुंड
  घुबड
  घुराम
  घेरिया
  घेवडा
  घोटकी
  घोडबंदर
  घोडा
  घोडाघांट
  घोडाबारी
  घोडासर
  घोडें
  घोडेघांस
  घोरपड
  घोरपडी
  घोरपडे
  घोरी घराणें
  घोशी
  घोसाळे
  घोसी
  घोळ
 
 
  चउमू
  चकमा
  चकला रोषनाबाद
  चकवाल
  चकिया
  चक्कियर
  चक्कीनोआरो
  चक्रपाणि
  चक्रवर्ती
  चक्राप्पा
  चंगनाचेरी
  चंगर
  चच, चचनामा
  चचान
  चटया
  चडार
  चंडी
  चतुरमहाल
  चतुर साबाजी
  चतुरसिंग
  चतुर्थ
  चत्रा
  चॅथॅम
  चंदगड
  चंद घराणे
  चंदन
  चंदभाट
  चंदरभान
  चंदावरकर, नारायण गणेश
  चंदासाहेब
  चंदीपुर
  चंदेरी
  चंदेल्ल
  चंदौली
  चंदौसी
  चंद्र
  चंद्रकोना
  चंद्रगिरी
  चंद्रगुप्त
  चंद्रगोमिन्
  चंद्रनगर
  चंद्रभागा
  चंद्रहास
  चंद्रावती अथवा चंद्रावली
  चन्नगिरी
  चन्नपट्टण
  चन्नबसव
  चन्नरायपट्टण
  चंपा
  चंपानेर
  चपारण
  चंपावत
  चंपाषष्ठी
  चंबळा नदी
  चबा संस्थान
  चमारडी
  चरक
  चरखा
  चरखारी
  चरणदासी
  चरणव्यूह
  चरबी
  चरबीचें झाड
  चरी
  चर्मण्वती
  चलत-चित्रें
  चलन
  चल्लाकेरे
  चवळी
  चहा
  चक्षुर्मंनु
  चाकण
  चाकवत
  चागई
  चांगदेव
  चांगभकार
  चांगा केशवदास
  चाघताइखान
  चांचेगिरी
  चाचो
  चांडोद
  चाणक्य
  चातुर्मास्य
  चातुर्मास्य याग
  चातुर्वर्ण्य
  चात्सु
  चादचा
  चांदपूर
  चांदबिबी
  चांदभाट
  चांदला
  चांदवड
  चांदा
  चांदूर
  चांदूर बाजार
  चांद्रायण
  चानन शानन
  चानस्मा
  चानाल
  चानोड
  चाप्रा
  चाफळ
  चाबुआ
  चांभार
  चाम
  चामखीळ
  चामन
  चामराजनगर
  चामुंड
  चामुर्शी
  चार
  चारखा
  चारण
  चारदुआरं
  चारसद
  चारा
  चारीकार
  चार्टिझम
  चार्लंमांट, अर्ल ऑफ
  चार्वाक
  चालुक्य घराणें
  चालसिस
  चावडा
  चावंद
  चास-कमान
  चॉसर
  चासा
  चाहमान उर्फ चौहान
  चाळिसगांव
  चिक
  चिकंजी
  चिकबळ्ळापूर
  चिकाकोल
  चिकोडी
  चिक्कणर्ति
  चिक्केरूर
  चिक्टीआबर
  चिक्नायकन्हळ्ळी
  चिक्मगळूर
  चिखलदरा
  चिखली
  चिंगलपट
  चिंच
  चिचगड, जमीनदारी
  चिंचलीगदड
  चिंचवड
  चिचेवाडा
  चिंचौली
  चिंच्यु
  चिटणीस
  चितलनगर जमीनदारी
  चितळ
  चितळदुर्ग
  चिताकुल
  चिंतामणी
  चिंतामणी कवि
  चिंतामणी रघुनाथाचार्य
  चितारी
  चिति
  चितोड
  चित्तगांग
  चित्तगांग डोंगराळ प्रदेश
  चित्ता
  चित्तूर
  चित्फिरोझपूर
  चित्रकला
  चित्रकाव्य
  चित्रकूट
  चित्रकोट
  चित्रगुप्त
  चित्ररथ
  चित्रसंग्रहालयें
  चित्रळ
  चित्रांगदा
  चित्रावाव
  चिदंबर दीक्षित
  चिदंबरम्
  चिंदविन
  चिंदविन नदी
  चिदानंद स्वामी
  चिनडोंगर
  चिनमुलगुंद
  चिन लोक
  चिनसुरा
  चिनाब
  चिनीमाती किंवा केओलिन
  चिन्नविरन्ना
  चिन्नूर
  चिन्योत
  चिपळूण
  चिपळूणकर, कृष्णशास्त्री
  चिपळूणकर, विष्णुशास्त्री
  चिफू
  चिमणाजीआप्पा
  चिमणाजी दामोदर
  चिमणी
  चिरक्कल
  चिराबा
  चिलखत-वेदकालांतहि
  चिलिअनवाला
  चिली
  चिल्का सरोवर
  चिस्ती
  चीझी, अॅंटोनें लिओनार्ड डि
  चीन
  चीनी
  चीपुरुपल्ले
  चीर
  चीराल
  चुका
  चुकचि
  चुटिया
  चुडा
  चुडा संस्थान
  चुडेश्वर
  चुना
  चुनार
  चुंबकजन्य विद्युद्यंत्र
  चुंबकत्व
  चुंबकीय दृकशास्त्र
  चुंबन
  चुमल्हारी
  चुरू
  चूडामण
  चेकोस्लोव्हेकिया
  चेंगीझखान
  चेचेंझे
  चेटवई
  चेट्टी
  चेदूब बेट
  चेंबर्स रॉबर्ट
  चेयूर
  चेर घराणें
  चेरात
  चेरापुंजी
  चेरिअल
  चेरुमन
  चेरो
  चेर्रा
  चेल
  चेसेलडेन, विल्यम
  चेस्टरफील्ड
  चेस्टरफील्ड फिलिफ
  चैतन्य
  चैतसिंग
  चैत्य
  चैन
  चैबासा
  चोखामेळा
  चोवो
  चोडवरम
  चोध्रा
  चोपडे
  चोपदार
  चोबारी
  चोंभा
  चोरांग्ल
  चोरासी
  चोरी
  चोल
  चोल घराणें व चोल साम्राज्य
  चोवीस परगणा जिल्हा
  चौंगू
  चौघाट
  चौथाई, चौथ
  चौधरी
  चौबे जहागीर
  चौल
  चौलमुग्रा
  च्यवन
 
  छछरौली
  छट्टू
  छतारी
  छत्तरपूर
  छत्तिसगड विभाग
  छत्रपूर तहशील
  छत्रसाल
  छत्रे, केरो लक्ष्मण
  छत्रे, विष्णु मोरेश्वर
  छत्रे, सदाशिव काशीनाथ
  छंद:शास्त्र
  छप्पन देशचे राजे
  छप्रौली
  छब्रा
  छलाल
  छात
  छापखाना
  छापिआ
  छाप्री
  छायाचित्रपेटिका
  छाल
  छालिअर
  छिंद, लल्ल
  छिंदवाडा
  छिंपा
  छिब्रामऊ तहसील
  छुईखदान
  छुटिया
  छोटा उदेपूर
  छोटानागपूर
  छोटी साद्री
 
  जकात
  जॅक्सन अॅंड्र
  जॅक्सन व्हिल्ले शहर
  जखमा
  जगजीवनदास
  जगत्याल
  जगदलपूर
  जगदीशपूर
  जगन्नाथ
  जगन्नाथपंडित
  जगन्नाथपुरी
  जगन्नाथ शंकरशेट, मुर्कुटे
  जंगम
  जगय्या पेटा
  जंगल
  जंगल महाल
  जगलूर
  जगाध्री
  जग्रांव
  जंगीपूर
  जघाशूल
  जंजिरा
  जझिया
  जटलंड
  जटामांसि
  जटायु
  जटासूर
  जठरदाह
  जठरव्रण
  जडजीवघाद
  जडद्रव्य
  जडभरत
  जडवाद
  जडान्नविषबाधा
  जडावाचें काम
  जत
  जतिंग रामेश्वर
  जंतुजन्य रोग
  जतोई
  जत्रा
  जंदिआल गुरु
  जंदिआला
  जंदोला
  जनक
  जनजसवंत
  जननेंद्रियांचे गुप्तरोग
  जनमेजय
  जनस्थान
  जनाबाई
  जनार्दनस्वामी
  जनावरें
  जनीजनार्दन
  जपान
  जपानी वार्निस
  जबलपुर
  जंबुकेश्वरस्
  जंबुद्वीप
  जबूसर
  जमखिंडी
  जमदग्नि
  जमरुड
  जमाखर्च
  जमाबंदी
  जमालखान
  जमालपुर
  जमिकुंता
  जमीन
  जमीनदार व कुळें
  जमीनमहसूल
  जमुई
  जमेका
  जमेसाबाद
  जम्नोत्री
  जम्मलमडुगु
  जम्मू
  जयगड
  जयचंद
  जयदेव
  जयद्रथ
  जयनगर
  जयपाल
  जयपूर
  जयपुर जमीनदारी
  जयपुर संस्थान
  जयमल्ल
  जयरथ शृंगार
  जयरामस्वामी
  जयरामात्मज
  जयविजय
  जयसिंह
  जर उतणें
  जरतार
  जरत्कारु
  जरदाळू
  जरा
  जरासंघ
  जरीपटका
  जर्मन सिल्व्हर
  जर्मनी
  जलंगी
  जलजन्य विद्युतशक्ति
  जलघा
  जलपैगुरी

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .