प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग तेरावा : घ - जलपैगुरी

घारापुरी - मुंबई इलाख्यांतील कुलाबा जिल्ह्याच्या पनवेल तालुक्यांतील एक बेट. उत्तर अक्षांश १८ ५८ व पूर्व रेखांश ७३˚ लो.सं. (१९०१) ४८० मुंबई शहरापासून हें ६ मैलांवर असून ह्याचा समावेश मुंबई बंदरातच होतो. ह्या द्वीपाचा परीघ ४ ते ४II मैल आहे व ह्या बेटांत दोन डोंगर आहेत. बेटाच्या खालच्या बाजूस असलेल्या ख-या हत्तीएवढया मोठया दगडी हत्तीवरून ह्या बेटात ‘एलिफन्टा’ हें नांव पोर्तुगीज लोकांनीं दिलें. हा हत्तीखालीं पडून पुष्कळ दिवस नाहींसा झाला होता;  पण पुढें १८६४-६५ सालीं तो सांपडल्यावर राणीच्या बागेंत ठेवण्यांत आला. तो अद्याप तेथें आहे. तीन ते दहा शतकाच्या दरम्यान हें बेट म्हणजे एक मोठें शहर व क्षेत्र होतें असें म्हणतात. मौर्य राजांचें प्राचीन पुरीनामक शहर तें हेंच होय असें कांहीं पुराणवस्तुसंशोधकांचें मत आहे. येथील पहाण्याजोग्या विशेष गोष्टी म्हणजे गुहा होत. शिवाय भग्नस्तंभ व शिवाच्या मूर्ती, तसेंच इमारतींच्या जीर्णाविशेष ह्यावरून असें स्पष्ट दिसतें कीं येथें प्राचीन काळीं मोठी नगरी असावी. येथील त्रिमूर्ति पाहून कारागिरांच्या कुशल तेचें कौतुक काटतें. ही मूर्ति म्हणजे शिवाच्या उत्पादन पालन व संहार ह्या तीन गुणांचे दर्शक (ब्रह्मा, विष्णु व रूद्र) होय. येथीक सर्व मूर्ती शिवमूर्तीच आहेत  १८६५ मध्यें कोणी ह्या मूर्ती विरूप केल्या. येथील एका गुहेस ‘सीताबाईचें देऊळ’ म्हणतात. या गुहा केव्हांपासून अस्तित्वांत असाव्या तें निश्चयात्मक सांगतां येत नाहीं. कोणी म्हणतात ह्या पांडवांच्या वेळच्या असाव्या. कोणी म्हणतात बाणासूर नामक करणराजाच्या वेळच्या, तर कोणी म्हणतात शिकंदर बादशाहच्या वेळच्या. फर्ग्युसनच्या मतें या इ.स. १० व्या शतकांतल्या असाव्यात. येथील एक लेखांकित शिला पोर्तुगीज व्हाईसरॉय डोम जोआवोडीकॅस्ट्रो ह्यानें १५४० त यूरोपांत नेली असे म्हणतात. येथें फेब्रवारी महिन्यांतील शिवरात्रीस मोठी यात्रा भरते.

या ठिकाणी एकंदर सहा लेणीं आहेत; त्यांपैकीं चार पूर्ण आहेत.सर्वांत मोठया लेण्यांत ‘त्रिमूर्ति’ नांवानें प्रसिध्द असलेला भव्य मुखवटा आहे. एलिफंटांतील इतर शिल्पांप्रमाणे हेंहि भग्न केले गेलें आहे. याच्या दोहों बाजूंनां द्वारपाल उभे आहेत. त्रिमूर्तिच्या पूर्वेस असलेल्या खोलींत अर्धनारीश्वर, गरूडवाहन विष्णु, इंद्र, ब्रह्मा वगैरे मूर्ती आहेत. पश्चिमेच्या खोलींत शिव पार्वती कोरली आहेत. पुढें पश्चिम ओरींत शिवपार्वती-विवाहाचा अत्युकृष्ट देखावा आहे. नंतर कैलासात शिवपार्वती बसली आहेत;  खालीं दशमुख रावण आहे. शिवपार्वतीविवाहाच्या दृश्यासमोर वीरभद्र किंवा भैरव याची भयानक मूर्ती आहे. ब-याच पुढें भूतेश्वराचें भूतगणासमवेत तांडव नृत्य दृष्टीस पडते.

दुस-या लेण्यांतील शिल्प छिन्नविच्छिन्न झालें असल्यानें त्याचें फारसें वर्णन करतां येत नाहीं. तिस-याची तर फरच दुर्दशा झाली आहे. चवथ्यांत डियोजो डो कोउटोच्या माहितीवरून, चंडी व वेताळ यांच्या मूर्ती होत्या. पण त्या ब-याच  दिवसांपासून नाहींशा झाल्या आहेत.

   

खंड १३ : घ - जलपैगुरी  

 

 

 

  घंटय्याकवि
  घटोत्कच
  घटोत्कच लेणीं
  घड्याळ
  घनी
  घनौर
  घांट
  घाटगे
  घाटाळ
  घातमपूर
  घानची
  घायपात
  घारगड किल्ला
  घारघोडा
  घारापुरी
  घाशीराम कोतवाल
  घांसदाणा
  घासी
  घिरथ
  घिसाडी
  घुगुस
  घुंड
  घुबड
  घुराम
  घेरिया
  घेवडा
  घोटकी
  घोडबंदर
  घोडा
  घोडाघांट
  घोडाबारी
  घोडासर
  घोडें
  घोडेघांस
  घोरपड
  घोरपडी
  घोरपडे
  घोरी घराणें
  घोशी
  घोसाळे
  घोसी
  घोळ
 
 
  चउमू
  चकमा
  चकला रोषनाबाद
  चकवाल
  चकिया
  चक्कियर
  चक्कीनोआरो
  चक्रपाणि
  चक्रवर्ती
  चक्राप्पा
  चंगनाचेरी
  चंगर
  चच, चचनामा
  चचान
  चटया
  चडार
  चंडी
  चतुरमहाल
  चतुर साबाजी
  चतुरसिंग
  चतुर्थ
  चत्रा
  चॅथॅम
  चंदगड
  चंद घराणे
  चंदन
  चंदभाट
  चंदरभान
  चंदावरकर, नारायण गणेश
  चंदासाहेब
  चंदीपुर
  चंदेरी
  चंदेल्ल
  चंदौली
  चंदौसी
  चंद्र
  चंद्रकोना
  चंद्रगिरी
  चंद्रगुप्त
  चंद्रगोमिन्
  चंद्रनगर
  चंद्रभागा
  चंद्रहास
  चंद्रावती अथवा चंद्रावली
  चन्नगिरी
  चन्नपट्टण
  चन्नबसव
  चन्नरायपट्टण
  चंपा
  चंपानेर
  चपारण
  चंपावत
  चंपाषष्ठी
  चंबळा नदी
  चबा संस्थान
  चमारडी
  चरक
  चरखा
  चरखारी
  चरणदासी
  चरणव्यूह
  चरबी
  चरबीचें झाड
  चरी
  चर्मण्वती
  चलत-चित्रें
  चलन
  चल्लाकेरे
  चवळी
  चहा
  चक्षुर्मंनु
  चाकण
  चाकवत
  चागई
  चांगदेव
  चांगभकार
  चांगा केशवदास
  चाघताइखान
  चांचेगिरी
  चाचो
  चांडोद
  चाणक्य
  चातुर्मास्य
  चातुर्मास्य याग
  चातुर्वर्ण्य
  चात्सु
  चादचा
  चांदपूर
  चांदबिबी
  चांदभाट
  चांदला
  चांदवड
  चांदा
  चांदूर
  चांदूर बाजार
  चांद्रायण
  चानन शानन
  चानस्मा
  चानाल
  चानोड
  चाप्रा
  चाफळ
  चाबुआ
  चांभार
  चाम
  चामखीळ
  चामन
  चामराजनगर
  चामुंड
  चामुर्शी
  चार
  चारखा
  चारण
  चारदुआरं
  चारसद
  चारा
  चारीकार
  चार्टिझम
  चार्लंमांट, अर्ल ऑफ
  चार्वाक
  चालुक्य घराणें
  चालसिस
  चावडा
  चावंद
  चास-कमान
  चॉसर
  चासा
  चाहमान उर्फ चौहान
  चाळिसगांव
  चिक
  चिकंजी
  चिकबळ्ळापूर
  चिकाकोल
  चिकोडी
  चिक्कणर्ति
  चिक्केरूर
  चिक्टीआबर
  चिक्नायकन्हळ्ळी
  चिक्मगळूर
  चिखलदरा
  चिखली
  चिंगलपट
  चिंच
  चिचगड, जमीनदारी
  चिंचलीगदड
  चिंचवड
  चिचेवाडा
  चिंचौली
  चिंच्यु
  चिटणीस
  चितलनगर जमीनदारी
  चितळ
  चितळदुर्ग
  चिताकुल
  चिंतामणी
  चिंतामणी कवि
  चिंतामणी रघुनाथाचार्य
  चितारी
  चिति
  चितोड
  चित्तगांग
  चित्तगांग डोंगराळ प्रदेश
  चित्ता
  चित्तूर
  चित्फिरोझपूर
  चित्रकला
  चित्रकाव्य
  चित्रकूट
  चित्रकोट
  चित्रगुप्त
  चित्ररथ
  चित्रसंग्रहालयें
  चित्रळ
  चित्रांगदा
  चित्रावाव
  चिदंबर दीक्षित
  चिदंबरम्
  चिंदविन
  चिंदविन नदी
  चिदानंद स्वामी
  चिनडोंगर
  चिनमुलगुंद
  चिन लोक
  चिनसुरा
  चिनाब
  चिनीमाती किंवा केओलिन
  चिन्नविरन्ना
  चिन्नूर
  चिन्योत
  चिपळूण
  चिपळूणकर, कृष्णशास्त्री
  चिपळूणकर, विष्णुशास्त्री
  चिफू
  चिमणाजीआप्पा
  चिमणाजी दामोदर
  चिमणी
  चिरक्कल
  चिराबा
  चिलखत-वेदकालांतहि
  चिलिअनवाला
  चिली
  चिल्का सरोवर
  चिस्ती
  चीझी, अॅंटोनें लिओनार्ड डि
  चीन
  चीनी
  चीपुरुपल्ले
  चीर
  चीराल
  चुका
  चुकचि
  चुटिया
  चुडा
  चुडा संस्थान
  चुडेश्वर
  चुना
  चुनार
  चुंबकजन्य विद्युद्यंत्र
  चुंबकत्व
  चुंबकीय दृकशास्त्र
  चुंबन
  चुमल्हारी
  चुरू
  चूडामण
  चेकोस्लोव्हेकिया
  चेंगीझखान
  चेचेंझे
  चेटवई
  चेट्टी
  चेदूब बेट
  चेंबर्स रॉबर्ट
  चेयूर
  चेर घराणें
  चेरात
  चेरापुंजी
  चेरिअल
  चेरुमन
  चेरो
  चेर्रा
  चेल
  चेसेलडेन, विल्यम
  चेस्टरफील्ड
  चेस्टरफील्ड फिलिफ
  चैतन्य
  चैतसिंग
  चैत्य
  चैन
  चैबासा
  चोखामेळा
  चोवो
  चोडवरम
  चोध्रा
  चोपडे
  चोपदार
  चोबारी
  चोंभा
  चोरांग्ल
  चोरासी
  चोरी
  चोल
  चोल घराणें व चोल साम्राज्य
  चोवीस परगणा जिल्हा
  चौंगू
  चौघाट
  चौथाई, चौथ
  चौधरी
  चौबे जहागीर
  चौल
  चौलमुग्रा
  च्यवन
 
  छछरौली
  छट्टू
  छतारी
  छत्तरपूर
  छत्तिसगड विभाग
  छत्रपूर तहशील
  छत्रसाल
  छत्रे, केरो लक्ष्मण
  छत्रे, विष्णु मोरेश्वर
  छत्रे, सदाशिव काशीनाथ
  छंद:शास्त्र
  छप्पन देशचे राजे
  छप्रौली
  छब्रा
  छलाल
  छात
  छापखाना
  छापिआ
  छाप्री
  छायाचित्रपेटिका
  छाल
  छालिअर
  छिंद, लल्ल
  छिंदवाडा
  छिंपा
  छिब्रामऊ तहसील
  छुईखदान
  छुटिया
  छोटा उदेपूर
  छोटानागपूर
  छोटी साद्री
 
  जकात
  जॅक्सन अॅंड्र
  जॅक्सन व्हिल्ले शहर
  जखमा
  जगजीवनदास
  जगत्याल
  जगदलपूर
  जगदीशपूर
  जगन्नाथ
  जगन्नाथपंडित
  जगन्नाथपुरी
  जगन्नाथ शंकरशेट, मुर्कुटे
  जंगम
  जगय्या पेटा
  जंगल
  जंगल महाल
  जगलूर
  जगाध्री
  जग्रांव
  जंगीपूर
  जघाशूल
  जंजिरा
  जझिया
  जटलंड
  जटामांसि
  जटायु
  जटासूर
  जठरदाह
  जठरव्रण
  जडजीवघाद
  जडद्रव्य
  जडभरत
  जडवाद
  जडान्नविषबाधा
  जडावाचें काम
  जत
  जतिंग रामेश्वर
  जंतुजन्य रोग
  जतोई
  जत्रा
  जंदिआल गुरु
  जंदिआला
  जंदोला
  जनक
  जनजसवंत
  जननेंद्रियांचे गुप्तरोग
  जनमेजय
  जनस्थान
  जनाबाई
  जनार्दनस्वामी
  जनावरें
  जनीजनार्दन
  जपान
  जपानी वार्निस
  जबलपुर
  जंबुकेश्वरस्
  जंबुद्वीप
  जबूसर
  जमखिंडी
  जमदग्नि
  जमरुड
  जमाखर्च
  जमाबंदी
  जमालखान
  जमालपुर
  जमिकुंता
  जमीन
  जमीनदार व कुळें
  जमीनमहसूल
  जमुई
  जमेका
  जमेसाबाद
  जम्नोत्री
  जम्मलमडुगु
  जम्मू
  जयगड
  जयचंद
  जयदेव
  जयद्रथ
  जयनगर
  जयपाल
  जयपूर
  जयपुर जमीनदारी
  जयपुर संस्थान
  जयमल्ल
  जयरथ शृंगार
  जयरामस्वामी
  जयरामात्मज
  जयविजय
  जयसिंह
  जर उतणें
  जरतार
  जरत्कारु
  जरदाळू
  जरा
  जरासंघ
  जरीपटका
  जर्मन सिल्व्हर
  जर्मनी
  जलंगी
  जलजन्य विद्युतशक्ति
  जलघा
  जलपैगुरी

 

 

   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .