प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग बारावा : खतें - ग्वेर्नसे  
        
ग्लासगो- स्कॉटलंड देशांतील लॅनार्कशायर परगण्यांतलें मुख्य शहर, रॉयन बर्ग (सनदीगांव) व बंदर. हें शहर क्लाईड नदीच्या दोन्ही तीरांवर वसलेलें असून नदीवर पुष्कळ पुल बांधिले आहेत.

इ मा र ती.- शहरांच्या मध्यभागीं जॉर्ज स्क्वेअर नांवाची मोकळी जागा आहे. तिच्या पूर्वेस म्युनिसिपालिटीची भव्य इमारम, पूर्वेस जनरल पोस्ट ऑफीस व पश्चिमेस स्कॉटलंडची पेढी व मर्चंट्स हाऊस (व्यापा-यांचा अड्डा) हया इमारती आहेत. व्यापारी देवघवीची इमारत (रायल एक्स्चेंज), ग्लासगो हेरल्ड वर्तमानपत्राची कचेरी, ललिलकला-संस्था (फाइन आर्ट्स इन्स्टिट्यूट) व कॉर्पोरेशनचें चित्रसंग्रहालय वगैरे इमारती आहेत. आर्गाईल हा फार रहदारीचा रस्ता असून त्यांत दुकानें आहेत. येथें आग्नेय भागांत सेंट मंगोचें प्रार्थनामंदिर (कथेड्रल) आहे. याची स्थापना १५ व्या शतकांत झाली. फरपार्क नांवाच्या टेंकडीवर नेक्रोपोलिस नांवाची स्मशानभूमि आहे.

शि क्ष ण.- ग्लासगो विश्रवविद्यालयाची स्थापला इ. स. १४५० मध्यें विशप टर्नबुल यानें केली. विश्वविद्यालयाची सांप्रतची इमारत गिलमोअर टेंकडीवर आहे. ही इमारत १८७० सालीं पुरी झाली. येथील ग्रंथसंग्रहालयांत हॅमिल्टन हंटर यांचे ग्रंथसंग्रह असून शिवाय नाणीं, पदकें, वगैरेंचा चांगला संग्रह डोबॅन टेंकडीवर आहे. या विश्वविद्यालयांत कला, धर्म, वैद्यक, कायदा व शास्त्र हे विषय शिकवितात. येथें सुमारें २००० विद्यार्थी असतात. ग्लासगो व अँबरडीन ह्या  दोन विश्वविद्यालयांनां पार्लमेंटसाठीं एक सभासद निवडण्याचा हक्क आहे. क्वीन मार्गारेट व म्यूरहेड हीं दोन विद्यालयें स्त्रियांसाठीं आहेत. प्राथमिक शिक्षणाची सोय, वसतीगृह असलेल्या शाळांतून केलेली आहे. दुय्यम, उच्च व धंदेशिक्षणाच्या ब-याच शाळा आहेत.

येथील व्यापारी व कारखानदार यांनीं कलेच्या उत्कर्षाला फारच सढळ हातांनें मदत केली आहे. केल्व्हिन ग्रोव्ह पार्कमध्यें चित्रसंग्रहालय 'ललितकलासंस्था’ व ‘पीपल्स पॅलेस’मध्यें असलेलीं चित्रांचीं प्रदर्शनें विश्वविद्यालयाचें ग्रंथसंग्रहालय, हंटरपदार्थसंग्रहालय, यंत्रशिल्प, तत्वज्ञान व वैद्यक या विषयांचीं ग्रंथालयें, मायकेल मिचेल, स्टर्लिग व बेली या गृहस्थांनीं देणगी देऊन स्थापिलेंलीं ग्रंथालयें हीं मुख्य आहेत. येथें अनाथ, पंगू, वगैरे लोकांसाठीं संस्था असून बरींच इस्पितळें आहेत. येथील बहुतेक पुतळे 'जॉर्ज स्क्वेअर' मध्यें आहेत. यांत सर वॉल्टर स्कॉट, व्हिक्टोरिआ, पॉल, कँपवेल (कवि), सूर, लिव्हिंग्स्टन, बर्नस, ग्लॅडस्टन, यांचे प्रमुख पुतळे आहेत. बाजारपेठेंत वेलिंग्टनचा पुतळा असून 'ग्रीन’ वर नेल्सनचें स्मारक म्हणून एक निमूळता स्तंभ आहे.

येथे नाटकगृहें, सर्कशी, जलशांचीं गृहें, वेगवेगळे क्लब अशीं बरींच करमणुकीचीं साधनें आहेत येथें ग्रीन ही मुख्य विहारभूमि असून दुस-या कित्येक विहारभूमी आहेत.

द ळ ण व ळ णा चीं सा ध नें.- येथें रेल्वेंचे बरेच फांटे आहेत याशिवाय जमिनींतून चालणारी रेल्वे आहे. त्याचप्रमाणें सर्व शहरभर ट्रॅमचे रस्ते आहेत.

व्या पा र.- कोळसा व लोखंड यांच्या खाणी जवळ असल्यामुळें व डोंगरातून पाण्याच्या चांगला प्रवाह वहात असल्यामुळें ग्लासगो शहराचा व्यापार वाढला. प्रथमतः विणकामाबद्दल ग्लासगोंची प्रसिद्धि होती. अद्यापि देखील येथें ब-याच कापसाच्या गिरण्या आहेत. निरनिराळ्या त-हेची मलमल, गिंघम जातीचें सुंदर कापड याबद्दल ग्लासगोची ख्याति आहे. कांहीं कारखान्यांत जाळीदार पडदे तयार होतात. धुणें, छापणें व रंग देणें हे धंदे चांगले चालतात. यांशिवाय बरेच किरकोळ धंदे चालतात. लोखंड गाळण्याचा धंदा येथें मोठ्या प्रमाणावर चालतो. येथें रेल्वेची इंजिनें तयार होतात. ग्लासगो येथें जहाजें बांधण्यात सर्वांत मोठा धंदा चालतो व सर्व त-हेचीं जहाजें तयार होतात.

ग्लासगो बंदरानें सुमारें ८॥ मैलपर्यंत धक्के पसरले असून येथें सध्या किंग्स्टन, क्वीन व प्रिन्स या तीन मुख्य गोद्या आहेत. पीठ, फळें, इमारतीचें लांकूड, अशुद्ध लोखंड, गुरेढोंरे व गहूं यांची आयात होते. सुती कापड, लोखंडी व पोलादी काम, यंत्रें, व्हिस्की, तागाचें कापड, कोळसा, लोंकरीचें कापड वगैरे पदार्थांची निर्गत होते.

का र भा र.- शहरांची आडवीउभी लांबी ५ मैल असून घेर २७ मैलांचा आहे. येथील कारभार कार्पोरेशनच्या ताब्यांत आहे. तींत ७७ सभासद असून त्याच्यांवर मुख्य मॅजिस्ट्रेट असतो. कार्पोरेशनच्या ताब्यांत पाणी, गॅस व विद्युतशक्ति, ट्रँमगाडी व म्युनिसिपलिटीचीं घरें आहेत. या सर्व कामांत ग्लासगो कार्पोरेशनची ख्याति आहे. गरीब लोकांच्या राहत्या घरांसंबंधी कठिण प्रश्न कार्पोरेशनला आला होता तेव्हां सुमारें १०,००० घरें पाडून नवीन बांधण्याचा उपक्रम करण्यांत आला. या सर्व सुधारणांबरोबरच नवीन गटारांची पद्धति सुरु करण्यांत आली. या शहरांचे सात भाग केले असून प्रत्येक भागाला पार्लमेंटांत एक प्रति निधि पाठविण्याचा हक्क आहे. ग्लासगोची लोकसंख्या १९ व्या शतकांत फार वाढली. १८०१ मध्यें ७७३८५ लोकसंख्या होती, १९२१ मध्यें १०३४०६९ भरली.

इ ति हा स.- १२ व्या शतकापासून ग्लासगो शहराची संगतवार माहिती मिळते. इ. स. १३०० त वॅलेसनें हायस्ट्रीटच्या जागेवर इंग्लिशांचा पराभव केला. त्याचप्रमाणें 'रॉब्रायस्टन' येथें दंतकथेनुरुप वॅलेस यास विश्वसघातानें इंग्लिशांच्या स्वाधीन करण्यांत आलें. येथील रहिवाशी राज्ञी मेरीच्या विरुद्ध पक्षाचे असून त्यांनीं मुरेला लँगासाईडच्या (सध्यांचा क्वीनपार्क) युद्धांत मदत केली. याच युद्धामुळें तिचें राज्य गेलें. स्कॉटलंड व इंग्लंड या देशाचें एकत्र होणें ग्लासगो शहराला खपलें नाहीं. परंतु याच तहान्वयें स्कॉटिश बंदराची योग्यता इंग्लिश बंदराच्या बरोबरीनें झाली व ग्लासगोची भरभराट फारच झपाट्यानें झाली. येथें तंबाखूचा व्यापार फारच वाढला. अमेरिकन युद्धपासून ग्लासगीचें सध्याचे मुख्य धंदे उदयास आले. इ. स. १७६४ त जेम्स वॅटनें वाफेचे एंजिन सुधारलें. व १९ व्या शतकांत जहाजें बांधण्याचा धंदा फारच मोठ्या प्रमाणावर वाढला.

   

खंड १२ : खते - ग्वेर्नसे  

  खतें

  खत्तर

  खत्री

  खत्री, बाबू कार्तिक प्रसाद
  खनिखोदनशास्त्र
  खनिजविज्ञान
  खनियाधान
  खन्ना
  खन्सा
  खंबायत
  खंभलाव
  खंभाल
  खंभालिय
  खमटी डोंगर
  खम्ममेट्ट
  खर
  खर प्रांत
  खरकपूर
  खरगपूर
  खरगा
  खरगोण
  खरतरगच्छ
  खरबूज
  खरर
  खरसावान
  खरार
  खरे, वासुदेव वामन शास्त्री
  खरोष्ट्र
  खरोष्ठ ॠषि
  खर्जी
  खर्डी
  खर्डे
  खलीफ
  खलील इब्न अहमद
  खलीलाबाद
  खवास
  खसखस
  खळ
  खाकी
  खागा
  खाच्रोड
  खाटिक
  खाडववन
  खांडवा
  खांडिया
  खादिजा
  खांदेरी 
  खान
  खानखानान
  खानगड
  खानगा डोग्रान
  खानगी
  खान जहान
  खान जहान कोकलताश
  खान जहान लोदी
  खान झादा
  खानदेश जिल्हा
  खानपूर
  खानाकुल
  खानापूर
  खानापूरकर विनायक पांडुरंग
  खानुआ
  खानेसुमारी
  खापा
  खामगांव
  खायबर
  खारगवान
  खार पाडणें
  खारल
  खारवा
  खाराघोडा
  खारान
  खारिया
  खार्टुम
  खालपा
  खालसा
  खालसादिवाण
  खाल्डिया
  खाल्डून
  खासगीवाले
  खासपूर
  खासी
  खासी आणि जैंटिया डोंगर
  खिचिंग
  खिजदिया
  खिप्रो
  खिरणी-रायण
  खिरपई
  खिरा
  खिलचीपूर
  खिलजी
  खिलजी घराणें
  खिलात
  खिळिगिला
  खीवा
  खुइखदान संस्थान
  खुझदार
  खुटगांव
  खुंटी
  खुतबा
  खुताहन
  खुदागंज
  खुदियन
  खुरासणी
  खुरिया
  खुर्जा
  खुर्दा
  खुर्दादभाई
  खुलदाबाद
  खुलना
  खुशतर
  खुशाब
  खुश्रुशेट मोदी
  खुश्रू अमीर
  खुश्रू सुलतान
  खेक्रा
  खेज्री
  खेड
  खेड ब्रह्म
  खेडा
  खेतूर
  खेत्री
  खेमकरन
  खेम सावंत
  खेराली
  खेरालु
  खेरावाड
  खेरी
  खेळ
  खेळोजी भोंसले
  खैर
  खैरपूर, तहशील
  खैरपूर शहर
  खैरपूर संस्थान
  खैरवार
  खैरागड
  खैरागली
  खैराबाद
  खैरी
  खैरीमूरत
  खैरुद्दिन
  खोकंद
  खोखार
  खोखो
  खोजा
  खोत
  खों जात
  खोंडमाल्स
  खोंडमीर
  खोत
  खोतान
  खोनोम
  खोम्माण
  खोरेमाबाद
  खोलापूर
  खोलेश्वर
  खोल्म
  खोवई
  ख्रिश्चिआना
  ख्रिस्त येशू
  ख्रिस्तीशक
  ख्रैस्त्य
 
  गख्खर
  गंग घराणें
  गंगटोक
  गंगपूर
  गंगवाडी
  गंगा
  गंगा कालवा
  गगाखेर
  गंगाझरी
  गंगाधर
  गंगाधर कवि
  गंगाधरशास्त्री पटवर्धन
  गंगाधर सरस्वती
  गंगापूर
  गंगालूर
  गंगावती
  गंगाव पेटा
  गंगावन
  गंगासागर
  गंगै कोन्डपुरम्
  गंगोत्री
  गंगोह
  गजकर्ण
  गजपती
  गजपतीनगरम्
  गजबाहु
  गंजम, जिल्हा
  गजेंद्रगड
  गझनी
  गझनी घराणें
  गटापर्चा
  गंडकी मोठी
  गडचिरोळी
  गंडमाळा व अपची
  गडवाल
  गडशंकर
  गडहिंग्लज
  गंडा
  गंडिकोट
  गडिया पहाड
  गढमुक्तेश्वर
  गढवाल जिल्हा
  गढाकोटा
  गढी इक्तीआरखान
  गढी यासीन
  गढीवाल
  गढेमंडळ
  गणदेवी
  गणपत कृष्णाजी
  गणपति नागराज
  गणपति राजे
  गणसत्ताक राज्य
  गणितशास्त्र
  गणेश किंवा गणपति
  गणेशचतुर्थी
  गणेश दैवज्ञ
  गणेशपुराण
  गणेश वेदांती
  गणोजी शिर्के
  गंतूर
  गदग
  गदरिया
  गदाधरपंत प्रतिनिधी
  गदी
  गद्दी
  गंधक
  गंधका
  गंधकाम्ल
  गंधकिलाम्ल
  गंधकिसल (सल्फोनल)
  गंधमादन
  गंधमाळी
  गंधर्व
  गंधर्वगड किल्ला
  गधाड
  गधाली
  गधिया
  गधुला
  गंधोल
  गँबिया
  गँबिया नदी
  गॅम्बेटा, लीऑन
  गमाजी मुतालिक
  गय
  गया जिल्हा
  गरमल
  गरमली
  गरमूर
  गरवा
  गॅरिक, डेव्हिड
  गॅरिबाल्डि, गियुसेपे
  गरुड
  गरुडपक्षी
  गरुडपुराण
  गरुडस्तंभ
  गॅरेट्ट
  गरोठ
  गरोडा
  गरौथा
  गरौली
  गर्ग
  गर्गोव्हिआ
  गर्दभील
  गर्भधारण
  गर्भविज्ञान
  गर्भाधान संस्कार
  गऱ्हा
  गऱ्हार्ट
  गलगनाथ
  गलगली
  गलग्रंथिदाह
  गॅलॉट्झ
  गॅलिपोली
  गॅलिली
  गॅलिलीओ गॅलिली
  गॅलिलीचा उपसागर
  गॅलिशिया
  गॅले
  गॅलेशिया
  गल्ल
  गॅल्वे
  गवंडी
  गवत
  गवती चहा
  गवररा
  गवळी
  गवा
  गवार
  गव्हला
  गहरवार घराणें
  गहाणाचा कायदा
  गहूं
  गहोइ
  गळिताचीं धान्यें
  गळूं (विद्रधि)
  गाई व म्हशी
  गागाभट्ट व त्याचें घराणें
  गांगेयदेव
  गाग्रा
  गाग्रौन
  गाजर
  गांजा व भांग
  गाजीउद्दीनखान
  गाजीउद्दीन हैदर
  गाझा
  गाझिआबाद
  गाझीपूर
  गाझीपूर तहशील
  गॉटिंजेन
  गाडरवाडा
  गाणपत्य
  गात्रसंकोचन
  गात्रोपघात
  गॉथ लोक
  गॉथिक वाङ्मय
  गांधार देश
  गांधारी
  गाधि
  गानिगा
  गाबत
  गाबती
  गाम वक्कल
  गायकवाड
  गायत्री
  गार पगारी
  गारफील्ड जेम्स अब्रॅम
  गारिसपूर
  गारुडी
  गारुलिया
  गारो टेंकड्या
  गारोडी
  गार्गी
  गार्डा
  गार्डिनर, सॅम्युएल रासन
  गॉल
  गालगुंड
  गालव
  गालापागास बेटें
  गालिचे
  गावड
  गाविलगड
  गाळणा
  गिगासारण
  गिधिया
  गिधौर
  गिनी
  गिबन एडवर्ड
  गिब्ज
  गिब्स जोसिआ विलिअर्ड
  गिरनार
  गिरसप्पा
  गिरसप्पा धबधबा
  गिरिधर राजा बहादुर
  गिरिधर रामदासी
  गिरिया
  गिरिव्रज
  गिरिष्क
  गिरीदीह
  गिलगांव जमीनदारी
  गिलजित
  गिलबर्ड विल्यम
  गीझो
  गीता
  गुइमे
  गुगेरा
  गुग्गुळाचे झाड
  गुंज
  गुजर
  गुजरखान
  गुजराणवाला, जिल्हा
  गुजराथ
  गुजराथ प्रांत
  गुजराथी वाड्.मय
  गुंजीकर, रामचंद्र भिकाजी
  गुंटकल
  गुडघेमोडीचा ताप (डेंग्यु)
  गुंडलुपेठ
  गुंडा
  गुडियात्तम तालुका
  गुडीवाडा
  गुडूर
  गुणवंत गड
  गुणाढय
  गुणि
  गुणुपुर
  गुणे, पांडुरंग दामोदर
  गुत्त
  गुत्तल
  गुत्ती (गुटी)
  गुंथली
  गुंदिआली
  गुना
  गुन्नौर
  गुप्त घराणें
  गुब्बी
  गुमला पोटविभाग
  गुमसूर तालुका
  गुरखा
  गुरगांव
  गुरमतकाल
  गुरव
  गुरु (ग्रह)
  गुरु
  गुरुकुल
  गुरुंग जात
  गुरुगोविंद
  गुरुत्वाकर्षण
  गुरुदासपूर
  गुरुहा
  गुर्दा
  गुर्रमकोंडा
  गुलछबू
  गुलतुरा
  गुलबाशी
  गुलबुर्गा
  गुलाब
  गुलामकादर
  गुलामगिरी
  गुलाम घराणें
  गुलाल
  गुलावथी
  गुल्म
  गुस्टाव्हस तिसरा
  गुह
  गुहिलोट
  गुळदगुड
  गुळवेल
  गूटी
  गूदलूर
  गूळ
  गृहस्थाश्रम
  गृह्यसूत्रें
  गेज्जीहळ्ळी
  गेडी
  गेबर
  गेरु-माटरगांव
  गेल्झॅक जोसेफ लुई
  गेवरई
  गेवर्धा जमीनदारी
  गेस्लर हेन्रिश
  गेळ
  गैबीनाथ
  गोएटे
  गोकर्ण
  गोकर्णी
  गोकाक
  गोकुळ
  गोकुळ जाट
  गोकुळाष्टमी
  गोखरु
  गोखले, गोपाळ कृष्ण
  गोखले घराणें
  गोखले, बापू
  गोखले रास्ते
  गोगलगाय
  गोगुंडा
  गोग्रा
  गोघा
  गोचीड
  गोझो
  गोंड
  गोंड-उमरी
  गोंड-गोवारी
  गोडबोले, कृष्णशास्त्री
  गोडबोले, परशुरामतात्या
  गोंडल संस्थान
  गोंडा
  गोंडार
  गोत्रें
  गोथा
  गोंद
  गोंदणे
  गोदावरी जिल्हा
  गोदावरी नदी
  गोंधळी
  गोध्रा
  गोप
  गोपथ ब्राह्मण
  गोपालगंज
  गोपालपूर
  गोपिकाबाई पेशवें
  गोंपिचेट्टिपालैयम
  गोपीचंद
  गोपीनाथ दीक्षित ओक
  गोपीनाथपंत बोकील
  गोमंतक
  गोमती
  गोमल घाट
  गोमाटी
  गोमेद (अगेट)
  गोरखचिंच
  गोरखनाथ
  गोरखपुर
  गोरखमठी
  गोरक्षण
  गोराकुंभार
  गोराडू
  गोराण
  गोरी बिदनूर
  गोरी
  गोर्डियम
  गोलपाडा
  गोलमापक
  गोला
  गोलाघाट
  गोलुंदो
  गोलेर
  गोल्ड कोस्ट
  गोल्ड-स्टकर, प्रोफेसर
  गोल्डस्मिथ ऑलिव्हर
  गोंवर
  गोवर्धन
  गोवर्धन-गंगापूर
  गोवर्धन गिरी
  गोवर्धन पर्वत
  गोवर्धन ब्राम्हण
  गोवर्धनाचार्य
  गोंवळकोंडा
  गोविंद कवि
  गोविंदगड
  गोविंद ठक्कुर
  गोविंदपंत बुंदेले
  गोविंदपुर
  गोविंदराव काळे
  गोवें
  गोशीर्ष
  गोसावी
  गोसावीनंदन
  गोहद
  गोहान
  गोहिलवाड
  गोळकोंडा
  गोळिहळ्ळी
  गोळे, महादेव शिवराम
  गौड(गौर)
  गौडपादाचार्य
  गौड ब्राह्मण
  गौतम
  गौतमधर्मसूत्र
  गौतमपुरा
  गौरा-बऱ्हाज
  गौरी
  गौरीपूर
  गौरीशंकर उदयाशंकर
  गौरीशंकर पर्वत
  गौरीहार
  गौहत्ता
  ग्मेलिन
  ग्यासबेग
  ग्योबिंगाक
  ग्रँट डफ
  ग्रँट, रॉबर्ट
  ग्रंथप्रकाशनाचा मालकी हक्क
  ग्रंथिरोग
  ग्रॅफाइट
  ग्रह
  ग्रहण
  ग्रहविप्र (गणक)
  ग्रॉडनो
  ग्रानाइट
  ग्राहाभ
  ग्रीन जॉन रिचर्ड
  ग्रीन थॉमस हिल
  ग्रीन रॉबर्ट
  ग्रीनलंड
  ग्रीस
  ग्रुव्ह, सर विल्यम् राबर्ट
  ग्रे, इलिशा
  ग्रे कॅनॉल
  ग्रेटनाग्रीन
  ग्रेटब्रिटन
  ग्रे थॉमस
  ग्रेनाडा
  ग्रेनाडाईन्स
  ग्रोट जॉर्ज
  ग्लॅडस्टन जॉन हॉल
  ग्लॅडस्टन विल्यम इवर्ट
  ग्लॅसर
  ग्लाबर
  ग्लासगो
  ग्लिसरिन
  ग्लूस्टर
  ग्वा
  ग्वाटेमाला
  ग्वाडलक्विव्हर नदी
  ग्वाडा
  ग्वाडेलोपी
  ग्वादर
  ग्वाम
  ग्वायना
  ग्वायना बॅकोआ
  ग्वाल्हेर
  ग्विडो
  ग्वोच्चिआर्डीनी फ्रान्सिस्को
  ग्वीलोटीन किंवा गीलोटीन
  ग्वेनेव्हीअर
  ग्वेरिक, आटोव्हान
  ग्वेर्नसे
   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .