प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग दहावा : क ते काव्य  

कातकरी - काथकरी, काथोडी, काथोडिया, लो.सं. ९१३१९ ठाणें व कुलाबा जिल्ह्यांतील पश्चिमघाट, सुरतेभोंवतालची संस्थानें व पुणें आणि नाशिक रस्त्यांवरील सह्याद्रीचा पायथा या भागांतून हे मुख्यत्वेकरून आढळतात.  हे मूळचे भिल्ल असून ते उत्तरेंतून (गुजराथ अठ्ठाविशी) सुरत जिल्ह्यांत आले असावे असा तर्क आहे.  रामाच्या वानरसेनेपासून आपली उत्पत्ति आहे असें हे सांगतात.  त्याच्या चालीरीती, स्वरूप व धर्म हीं पहातां, ते स्थानिक राष्ट्रजातींपैकीं असून त्यांच्यावर ब्राह्मणाचे कांही संस्कार झाले नाहीत असें दिसते.  त्यांच्या भाषेमध्यें कांही भिल्ल लोकांच्या भाषेमधील शब्द आहेत.
    
यांचा मूळचा धंदा कात करण्याचा होता.  अजूनहि कांही लोक कात करतात.  धान्याचा पुरवठा संपल्यावर हे लोक जळाऊ लाकडे व मध विकून पोट भरतात व कांही ससे, हरणें, माकडें यांच्या शिकारीवर आपली उपजीविका करतात.  हे लोक रानउंदीरहि खातात.  हे चोर व लुटारू म्हणून प्रसिद्ध आहेत.
    
या लोकांचे (१) अथावर, (२) धेड किंवा ढोर, (३) सिधी, (४) सोन किंवा मराठे व (५) वरप असे पांच पोटभाग असून त्यांमध्यें बेटीव्यवहार होत नाही.
    
मराठे कातकरी लोक गाईचें मांस खात नाहीत.  गांवच्या विहिरीवर यांनां पाणी भरण्याची मनाई नाही.  कुणब्यांच्या देवळांतहि यांनां जातां येतें.  वरप हे ख्रिस्ती किंवा मुसुलमान असावे असा तर्क आहे.  धेड हे गोमांसभक्षक असल्यामुळें यांचा दर्जा सर्वात खालचा आहे.  यांच्या आडनांवांवरून यांची कुळें ठरलेली असून आडनांवें देवकांवरून ठरलेली आहेत.  मोरे, वाघमारे इत्यादि यांची देवकानुसार आडनांवें आहेत. सोन लोकांमध्यें एक आडनांवें असणार्‍या लोकांत विवाहसंबंध होत नाहीत.  मुलीची लग्नें १२ ते १५ वर्षांपर्यंत होतात.  लग्नाच्या पूर्वी एखादी स्त्री गरोदर राहिल्यास तिचें लग्न झालें तर तिला अपराधाबद्दल क्षमा मिळते, परंतु असलें लग्न पुनर्विवाहपद्धतीनें करावें लागतें.  मुलाचा बाप मुलीची मागणी करतो व मुलीबद्दल ५ रूपये 'देज' देतो.  पुनर्विवाहाची चाल यांमध्ये आहे.  परंतु विधवेला पहिल्या नवर्‍याच्या कुळांतील माणसाशी व मामें व मावस भावाशी लग्न करण्याची मनाई आहे.  जातीच्या मुख्याची संमति असल्यास घटस्फोट करतां येतो.  कातकरी बायका इतर जातीच्या माणसांनां पळवून नेत असत व अशा रीतीने पुष्कळ परजातीचीं माणसें आपल्या जातींत घेत असत.  ठाणें जिल्ह्यांत वारली, कुणबी इत्यादि उच्च जातीचे लोक ५ रुपये घेऊन यांच्या जातींत घेतले जात असत असें म्हणतात.
    
कातकरी लोक वन्यहिंदु आहेत.  'व्याघ्रदेवता' ही त्यांची मुख्य देवता असून ते कुणब्यांच्या ''गामदेव'' ''माओल्या'', ''म्हश्या'', ''चेडा'' इत्यादि देवतांची पूजा करतात.  यांमध्यें धर्मगुरू किंवा उपाध्ये नाहीत.
    
कुलाबा जिल्ह्यांत कातकरी लोकांच्या वाड्या असून त्या प्रत्येकावर एक नाईक नेमलेला असतो.  त्याची जागा परंपरागत असते;  परंतु तो निर्वंश झाल्यास दुसरा नाईक निवडला जातो.  वाडीमधील पुढारी लोकांच्या सभेंत नाईक किंवा कारभारी अध्यक्ष असून तींत मुसुलमान, ख्रिस्ती इत्यादिकांबरोबर जेवणें, बायकोनें नवर्‍याबरोबर न रहाणें इत्यादि सामाजिक प्रश्नांचा निकाल दिला जातो.  अपराधाबद्दल ५ ते २० रूपयांपर्यंत दंड होतो व तो दारु पिण्याकडे खर्चिला जातो.
    
काथोडिया - (काथवडी) कात करणारे.  हे सुरतच्या पूर्वेकडील व आग्नेयीकडील संस्थानांतून आढळतात.  त्यांच्या बोलण्यांत, मराठी व गुजराथी शब्द मिश्र असतात. आपण उत्तर कोंकणप्रांतातून गुजराथेंत आलों असें ते सांगतात.  ते काळे, आंखूड बांध्याचे व राकट चेहर्‍याचे आहेत.  काथोडिया पुरूष थोडीशी दाढी राखतात.  स्त्रिया वेण्या घालतात.  ते झोंपड्यांतून राहतात व बहुतेक सर्व प्राण्यांचें मांस खातात.  मात्र आपोआप मेलेल्या प्रांण्यांचें व घोडा, गाढव, मांजर, कुत्रा वगैरेंचें मांस खात नाहीत.  पुरूषांचा पोशाख पागोटें, धोतर व कमरेभोंवती एक उपरणें, हा होय.  ते हातांत पितळेच्या अगर चांदीच्या आंगठ्या घालतात.  स्त्रिया लुगडें नेसतात व अंगांत चोळी घालतात आणि डोक्यावर ओढण्या घेतात.  त्या कानांत बुगड्या व गळ्यांत मण्यांच्या माळा घालतात व दंडांत वेळा घालतात.  ते मजुरी करतात व कात तयार करितात.  त्यांनां अस्पृश्य मानण्यांत येतें.  काथोडिया लोक भिलदेवाची आराधना करतात.  ते आपले उपाध्येपण ब्राह्मणांना देत नाहीत.  
    
मुलांच्या जन्मानंतर सहाव्या दिवशी पुष्कळ स्त्रिया जमून सटीची पूजा करतात, व भाताच्या देवीच्या प्रतिमा करून त्यांच्यापुढें दिवा लावतात.  मुलाचें नांव त्याचा बाप अगर आई ठेवते.  नंतर आप्तेष्टांना जेवणावळ घालतात.  त्यांच्यांत विवाहाच्या वेळी मुलामुलींचें वय सुमारें १५ वर्षाचें असते.  मुलगा विवाहास योग्य झाला म्हणजे त्याच्या घरांतील स्त्रिया मुलगी शोधून काढतात  व तिच्या बापाकडे जाऊन तिला मागणी घालतात.  त्यानें रूकार दिल्यास सर्व मंडळी दारू पितात व लग्न ठरतें.  नंतर कांही दिवसांनी मुलाचा बाप वधूला आपल्या घरीं बोलावून अहेर व ३/४ रूपये हुंडा देतो व विवाहदिवस ठरवितो.  विवाहदिवशी सकाळी वधु -  वरांनां हळद लागते.  दुपारी कमरेला तलवार लटकावून आपल्या इष्टमित्रासह वर वधूगृहीं जाण्यासाठी निघतो.  त्याच्या पुढें कोंकणा ढोलकें वाजवीत जातो.  तेथें पोहोंचल्यावर वराला बोहोल्यावर बसवून वधूचा भाऊ वधूला बोहोल्यावर आणतो, मग त्या दोघांच्या वस्त्रांनां कोंकणा गांठ देतो.  नंतर कांही वेळानें गांठ सोडल्यानंतर स्त्रिया गाणी म्हणूं लागतात व वधूला तिचा भाऊ व वराला त्याचा चुलता उचलून घेतो.  मग ते सर्व गातात व फेर धरतात.  मुलीच्या बापाला परवडल्यास तो व्याहीभोजन देतो. जेवणानंतर वर वधूला बरोबर घेऊन परत आपल्या घरी जातो.  त्यांच्यांत विधवाविवाहाची चाल असून, पुरूषांला एकाच वेळीं अनेक बायका करतां येतात.  ते प्रेताला स्नान घालून हळद फांसतात व मग त्याला चितेवर ठेवून त्याच्या तोंडांत भात घालतात व मग चितेला अग्नि लावतात.  प्रेत पूर्णपणें जळल्यावर सर्व मंडळी परत जातांना वाटेनें दारू पितात.  तिसर्‍या दिवशीं ते स्मशानांत जाऊन थोडीशी राख नदींत टाकतात, व बाकीच्या राखेचा ढिगारा करून त्यावर भात ठेवतात.  नंतर मृताच्या नांवानें लहान मुलांना जेवण घालतात.  पुढें सवड झाल्यावर ते मृताच्या नांवानें जातीला जेवण घालतात.  यापुढें मृताचें श्राद्ध वगैरे कांही एक करीत नाहींत.  यांच्यांत पंचायत ऊर्फ जातगंगा व तिचे पुढारी असतात.  यांच्यांत शिक्षणाचा अभाव आहे (मुं.ग्या.पु. ९ भा. १).
    
सोनकातकरी - हे साधारणः ठाणें जिल्ह्यांत स्थानिक झाले आहेत. भिंवडी तालुक्यांत, तांदुळ स्वच्छ करणे वगैरे निरनिराळी शेतकीची कामें हे लोक करतात त्यामुळे उदरनिर्वाहाकरितां त्यांनां दुसरीकडे जाण्याचें कारणच नसतें.  यांचा पूर्वीचा व्यवसाय खैराच्या झाडापासून कात तयार करणें हा आहे व अजूनहि कांही कातकरी हा धंदा करतात. सरकारी जंगलें राखीव झाल्यापासून यांच्या धंद्याचें क्षेत्र बरेंच आकुंचित झालें आहे.  खासगी व इनाम खेडेगावांत जो कच्चा माल मिळेल त्यावरच प्रायः यांनां अवलंबून रहावें लागतें.  हे कामानिमित्त जंगलांत गेल्यावर आपली झोंपडी फार पवित्र मानतात व सूचना दिल्याशिवाय कोणालाहि आंत येऊं देत नाहीत.  झाडकापणीस सुरूवात करण्याच्या आधी ते झाडाची पूजा करतात.  त्याचा शेंदूर फांसतात, नारळ ठेवतात आणि भक्तीनें ''कार्यांत यश येवो'' अशी प्रार्थना करतात.
    
लग्नविधि - जातीतील धर्मशील असा एखादा कातकरी प्रायः लग्नविधि चालवितो व याला ''गोतर्णी'' असें म्हणतात.  लग्नसमारंभ पांच दिवस चालतो.  लग्नाच्या दिवशी नवरामुलगा पांढरें पागोटें व धोतर नेसून मुलीच मंडपांत प्रवेश करतो.  मुलाचा बाप मुलीला हिरवें लुगडे व तांबड्या चोळीचा आहेर करतो.  मुलगी लुगडें नेसून येते व मंडपाच्या दाराशी उभ्या असलेल्या नवर्‍याच्या गळ्यांत बापानें तयार केलेली फुलांची माळ घालते व जोडपें मंडपात प्रवेश करतें.  दोघांनां एकमेकांसमोर उभें करून अंतःपट धरतात.  एका बाजूला गोतर्णी बसतो, व दुसर्‍या बाजूला जातींतील चार शिष्ट बसतात.  मुलाचा बाप चार शिष्टांनां पैसा, सुपारी, अक्षता वाटतो व शिष्ट हे जिन्नस हाती धरून बसतात.  गोतणीं घोंगडीवर विवक्षित तर्‍हेनें अक्षता मांडतो व मध्यें पैसा ठेऊन स्वतःच्या हातांतील पैसासुपारी त्यावर टाकतो.  नंतर ते शिष्टहि पैसा, सुपारी, अक्षता वगैरे गोतर्ण्याप्रमाणें घोंगडीवर टाकतात.  मग अंतःपट काढण्यांत येतो, व नवरा-नवरी मंडपाभोवती ५ प्रदक्षिणा करतात.  प्रदक्षिणा झाल्यावर नवरानवरी गोतर्ण्यानें मांडलेल्या पाटावर बसतात व जमलेले शिष्ट व इतर लोक नवरानवरीची डोकी पाटासमोर मांडलेल्या अक्षतांनां स्पर्श होईल इतकी खाली नमवितात.  इतकें झाल्यावर विवाहविधि आटपला असें समजण्यांत येतें.  नंतर जेवण देण्यांत येतें.  मुलीचें सासरचें नांव याच वेळी ठेवतात.  लग्नाच्या दुसर्‍या व तिसर्‍या दिवशी नवरामुलगा आपल्या बायकोसह आपल्या घरी जातो.  गोतर्णी व इतर शिष्टमंडळीहि बरोबर असतात.  घरी गेल्यावर मंडपांत गोतणीं दोन पाट मांडतो. व त्यापुढें बावीस तांदुळाचे ढीग मांडतो.  पाटावर बसल्यावर मुलगी उजव्या हाताचा आंगठा व डाव्या पायाचा आंगठा प्रत्येक ढिगाला लावून नवर्‍याचें प्रत्येक वेळी नांव घेते.  चवथ्या दिविशी गळ्यांतील माळा काढून टाकतात.
    
मूल जन्मल्यावर पांचवे दिवशी घरांतील वृद्ध माणसांच्या विचारानें मुलाचें नांव ठेवण्याची चाल यांच्यांत आहे.  बाळंतपणाच्या वेळी सुइणीची मदत अवश्य घेतात.  ती पांच दिवस बाळंतिणीस रोज दोन वेळां न्हाऊ घालते.  ब्राह्मणाकडून मुलाची जन्मपत्रिका करवीत नाहीत.
    
ढोरकातकरी - यांची विवाहपद्धति वेगळीच असते. लग्नाच्या दिवशी नवरा मुलगा आप्तेष्टांसह मुलीच्या घरी येतो व लग्नमंडपापासून दूर उभा रहातो.  मुलगी हाती उपरणे घेऊन बाहेर येते व तें नवर्‍याच्या गळ्याभोंवती टाकून त्याला म्हणते ''उठा नवरदेव मंडपांत या.'' असें म्हटल्यावर नवरा मंडपांत येतो.  मंडपांत पाहुणे मंडळी बसलेली असतात.  नवरानवरी आंत आल्यावर त्यांच्यामध्यें एके धोतर पसरतात व नवरानवरी त्याची टोकें अगर पदर हाती धरतात.  नवरा नवरीला ''उरेल आणि पुरेल'' असें म्हणून हाती धरलेला पदर तिच्या बाजूस टाकतो. उलट ती नवर्‍यास  'नाहीं उरेल आणि नाहीं पुरेल' असें म्हणून हातचा पदर त्याच्या बाजूस टाकते.  अशीं प्रश्नोत्तरें पांच वेळ झाल्यावर त्यांनां घोंगडीवर बसवतात. घोंगडीवर चार बाजूस चार व मध्यें एक असे पांच शिष्ट अगोदरच येऊन बसलेले असतात.
    
प्रत्येकाच्या हाती पैसा, सुपारी, विड्याची पानें व अक्षता असतात.  नवरानवरी घोंगडीवर येऊन बसण्याच्या आधी शिष्ट हांतातले जिन्नस घोंगडीवर टाकतात, व त्यावर नवरा-नवरीला बसवतात.  घेंगडीवर बसल्यावर नवरानवरी एकमेकांच्या गळ्यांत हार घालतात.  नंतर जमलेल्या पाहुणे मंडळींना दारू व जेवण देण्यांत येऊन लग्नसमारंभ आटोपतो.
    
कातकर्‍यांत अशी एक विलक्षण चाल आहे की, पटकीनें मनुष्य मेला तर पटकीची सांथ बंद होईतोंपर्यंत त्याला पुरतात व सांथ बंद झाल्यावर पुन्हां प्रेत उकरून जाळतात.  रात्रीं मयत झाल्यास दहनविधि सकाळी उरकतात.  मयताभोंवती जमून गाणेंबजावणें करून रात्र जागवतात.
    
भाद्रपद महिन्यांत, त्याचप्रमाणें शिमग्यांत व दिवाळींत मृताचें श्राद्ध करतात.  घराच्या छपरावर पिंड ठेवणें हाच प्रायः श्राद्धविधि असतो.  (मुं.गॅ.सेसन्स रिपोर्ट, एंथोवेन).

   

खंड १० : क - काव्य  

 

  कंक

  कंकनहळळी

  कंकर
  ककुत्स्थ
  ककुर
  कंकोळ
  कक्कलन
  कंक्राळा
  कंक्राळा किल्ला
  कॅक्स्टन
  कग्नेली
  कच
  कंचिनेग्लुर
  कचिवि
  कचेरा
  कचेश्वर
  कचोरा
  कच्छ
  कच्छचें रण
  कच्छी
  कच्छी बडोदे
  कच्छी मेमन
  कंजर
  कंजरडा
  कंजामलाय
  कॅझेंबे
  कटक
  कँटन
  कटनी
  कँटरबरी
  कटास
  कटोसन
  कट्टगेरी
  कट्रा
  कठा
  कठुमर
  कठोडिया
  कडधान्यें
  कडान
  कडाप्पा
  कडा-लिंगी
  कडाळी
  कडिया
  कँडिया
  कडी
  कँडी
  कडुर
  कडुस
  कडूस
  कडूजिरें
  कडूनिंब
  कडेगांव
  कडेपुर
  कंडेरा
  कडैयनलूर
  कडोळी
  कडौरा
  कणाद
  कणावार
  कणिक
  कणियान
  कणेथी
  कणेर
  कण्णेश्वर
  कण्व
  कण्वल्ली
  कण्विसिद्गेरी
  कण्हेर
  कण्हेर किल्ला
  कण्हेर खेड
  कतारिया
  कथील
  कॅथे
  कॅथेराइन
  कदन
  कदंब आणि कादंब
  कदम इंद्रोजी
  कदम कंठाजी
  कदरमंदलगी
  कंदाहार
  कंदियारो
  कंदुकुर
  कदुपत्तन
  कद्रा
  कद्रु
  कंधकोट
  कंधार
  कनक
  कनकफळ 
  कनकमुनि
  कनक्कन
  कनखल
  कॅनन व कॅननाइट
  कनमडी
  कनि
  कॅनि
  कॅनिआ
  कॅनिंगपोर्ट
  कॅनिझारो स्टानिस्लास
  कॅनि
  कनेत
  कनोजचें राज्य
  कनोरा
  कॅनोव्हास
  कनौंग
  कन्नड
  कन्फ्युशिअस
  कन्याकुमारी
  कन्यागत
  कन्सस
  कन्हरगांव जमीनदारी
  कन्होली
  कपडवंज
  कंपनी
  कॅपरनेअम
  कंपली
  कॅपाडोशिआ
  कपालक्रिया
  कपिल
  कपिलमुनि
  कपिलर
  कपिलवस्तु
  कपिलाषष्ठी
  कपिली नदी
  कॅपुआ
  कपुरथळा
  कॅपो
  कपोक
  कॅप्रीव्ही
  कफ
  कबंध
  कंबर
  कबीर
  कबीरपंथी
  कबीर-वट
  कबीरवाल
  कंबोडिया
  कब्बालदुर्ग
  कब्बालिगर
  कंब्राय
  कमधिया
  कमरुद्दीनखान
  कमल
  कमलगड
  कमलगड किल्ला
  कमलाकर
  कमलाकरभट्ट
  कमा
  कमातापूर
  कमार
  कमाल
  कमालपुर
  कमासिन
  कमुदी
  कॅमेरिनो
  कमैंग
  कम्मा
  कम्माल
  कय्यट
  कर
  करकंब
  करकुंब
  करछना
  करंज
  करंजगांव
  करजगी
  करटोली
  करण
  करणकमलमार्तंड
  करणगड
  करणपाली
  करणप्रकाश
  करणवाघेला
  करणोत्तम
  करतोया
  करनाली
  करबला
  करमगड
  करमाळें
  करवंद
  करवली
  करहल
  कॅराकस
  कराची
  कराडी
  करार
  करारी
  कराष्टमी
  कॅरिअन
  करिआन
  कॅरिबी बेटें
  कॅरिसब्रूक
  करीमखान
  करीमगंज
  करीमनगर
  करुंगुळी
  करूर
  कॅरे, हेनरी चार्लस
  करेण
  करेण्णी
  करैया
  करोड
  करोर लाल इसा
  कर्कवॉल
  कर्कोट
  कर्ज
  कर्जत
  कर्डी
  कर्डे
  कर्ण
  कर्णक
  कर्णप्रयाग
  कर्णप्रावरण
  कर्णफुली
  कर्णभूषणें
  कर्णराज
  कर्णसुवर्ण
  कर्णाटक
  कर्तारपूर
  कर्दम
  कर्नलगंज
  कर्नाळ
  कर्नाळा किल्ला
  कर्नाळी
  कर्नूल
  कर्नूल-कडाप्पा कालवा
  कर्ब
  कर्मद
  कर्मनाशा
  कर्ममार्ग
  कर्मयोग
  कर्मवाद
  कर्माकर्मविचार
  कर्मान
  कर्वट
  कर्‍हाड
  कर्‍हेपठार
  कलइत
  कलकत्ता
  कलंकी
  कलंगा
  कलंगा डोंगर
  कलगीतुरा
  कलघटगी
  कलचुरी
  कलथ-थलइ
  कलदन
  कलबगूर
  कलबुर्गे
  कलम
  कलमदाने
  कलमाडु
  कलमेश्वर
  कलरायण डोंगर
  कलले
  कलश
  कलसिया
  कलहंडी
  कलहारि
  कला
  कलात
  कलात-इ-घिलझई
  कलादगी
  कॅलामेटा
  कलाल
  कलावंत
  कलावंतखातें
  कलि
  कलिंग
  कलिंगड
  कलिंगपट्टम
  कलित
  कलियुग
  कलियुगवर्ष
  कलुगुमलइ
  कलुशा
  कॅले
  कलेवल
  कलेवा टाउनशिप
  कल्पना
  कल्पनासाहचर्य
  कल्पसूत्रें
  कल्माषपाद
  कल्याण
  कल्याणगोसावी
  कल्याणद्रुग
  कल्याणपुर
  कल्याणमल्ल
  कल्याणी
  कल्लाकुर्चि
  कल्लादनार
  कल्लार
  कल्लोळ
  कल्वकुर्ती
  कॅल्व्हिन जॉन
  कल्हण
  कवकरीक
  कवचधरवर्ग
  कवठ
  कवध
  कवनाई किल्ला
  कवराई
  कवर्धा
  कवलापूर
  कवलिन
  कवष
  कवार अथवा कंवर
  कवि
  कविजंग
  कविरोंडो
  कॅव्हेंडिश हेनरी
  कश्यप
  कंस
  कसबा
  कसबी
  कॅसलबार
  कॅसलरॉक
  कसाई
  कसाईखाना
  कॅसांब्लाका
  कसेई
  कसौली
  कॅस्टेलर ई रिपोल एमिलिओ
  कस्तुरी व कस्तुरीमृग
  कहरोर
  कहळूर
  कहार
  कहूत
  कहोळ
  कळंब
  कळंबेश्वर
  कळम
  कळमनूरी
  कळवण
  कळस
  कळसा
  कळसूबाई
  कळसूत्री बाहुल्या
  कळानौर
  कळ्ळिकोटा आणि अंतगड
  कळ्ळूर
  काकडशिंगी
  कांकडी
  काकतीय
  काकर
  काकसि आली
  कांकेर
  कॉकेशस पर्वत
  काकोरी
  कांक्रेज
  कांक्रोली
  काखंडकी
  कागद
  कागवाड
  कागल
  कागान अथवा खागान
  कांगारू
  कागिरी
  कांगो
  कांगो फ्रीस्टेट
  काग्निआर्ड डी लाटोअर, चार्लस
  कांग्रा
  काँग्रीव्ह विल्यम
  कांच
  कांचकागद
  कांचन
  कांचनगंगा
  कांचना किल्ला
  काचार
  काचिन
  काची
  कांचुलिया
  कांचोळा
  काजवा
  कांजिण्या
  कांजीवरम्
  काजू
  कॉटन सर हेन्री
  काटमांडू
  काटवा
  काटोडिया
  काटोल
  काठी लोक
  काठेवाड
  काठेवाडी
  काठोर
  कांडू
  काण्व घराणें
  काण्वशाखा
  कात
  कातकरी
  कांतकाम
  कातडीं
  कांतनगड
  कातांगा
  कातारी
  कांतिगेल
  कातिया
  कात्यायन
  कांत्रा किल्ला
  कांथकोट
  काथगोदाम
  काथर वाणी
  काथारिया
  काथौन
  काथ्रोटा
  कादंब कवि
  कादंबरी
  कादंबरी, बाणभट्टीय
  कांदलूर
  कांदा
  कादिर
  कादिराबाद
  कादिरि
  कादीपुर
  कांदी संस्थान
  कादोद
  काद्रोली
  कांधळा
  कानगी
  कानगुंडी
  कानडा
  कानडा उत्तर
  कानडा दक्षिण
  कानडी वाङ्‌मय
  कानपूर
  कानफाटे
  कानमैल
  कानलदे
  कॉनवे
  कानाचे रोग
  कानानोर
  कानिकर
  कानिगिरी
  कानीफनाथ
  कानोर
  कानौद
  कान्ट इम्यान्युएल
  कान्टन जॉन
  कान्यकुब्ज
  कान्स्टंटा
  कॉन्स्टन्टाईन
  कान्स्टन्टाईन दि ग्रेट
  कॉन्स्टन्स
  कान्स्टन्स
  कान्स्टान्टिनोपल
  कान्हिरा किल्ला
  कान्हीरा खेडें
  कान्हेरी
  कान्होजी आंग्रे
  कान्होजी भोंसले
  कान्हो पाठक
  कान्होपात्रा
  काप
  कापडवंज
  कापशी
  कापालिक
  कांपिली
  कांपिल्य
  कापुसतळणी
  कापू
  कापूर
  कापूस
  काँपेन
  कॉप्ट
  काफा
  काफिरकोट
  काफिरलोक
  काफिरिस्तान
  कॉफी
  काफीखान
  काफ्रारिया
  काबरा
  काबूर
  काबूल
  काबूल नदी
  काबूल नदीचा कालवा
  कांबोज
  कांबोह
  काम, कामदेव
  कामकार
  कामगारहितवर्धक सभा
  कामटा-राजौला
  कामटी शहर
  कामठा
  कामठी
  कामतीलांग
  कामद
  कामंदक
  कामधेनु
  कामन
  कामबक्ष
  कामरगांव
  कामरान
  कामरूप
  कामरेज
  कामली
  कामशास्त्र
  कामश्चाटका
  कामाख्य अथवा कामाक्षी
  कामाठी
  कामारेड्डीपेठ
  कामार्‍हाटी
  कामालिया
  कामेरालिझम
  कामेरून
  काम्यकवन
  कायगावकर
  कायदा
  कायनकुलम
  कायर
  कायल
  कायलपट्टणम्
  कायस्थ
  काये
  कायेनी
  कारकळ
  कारंजा
  कारडगी
  कारडी
  कारडोना
  कारलें
  कारवान
  कारवार
  कारवाल, करौल
  कारवी
  कारस्कर
  काराकुल
  काराकोरम
  कारामुंगी
  कारिकल
  कॉरिन्थ
  कॉरेली, मेरी
  कारेवक्कल
  कारैकुडी
  कारोमान्डल किनारा
  कॉर्क
  कार्डिफ
  कार्तवीर्य
  कार्तागो
  कार्तिकस्वामी
  कार्थेज
  कॉर्नवालीस
  कार्नू मेरी आलेरे
  कॉर्नेजी अॅंड्रयू
  कार्नो, सादी निकोलस लिओनार्ड
  कार्पेथियन पर्वत
  कार्लस्क्रोना
  कार्लस्टाट
  कार्लाइल
  कार्लाइल टॉमस
  कार्लें
  कार्वेटिनगर
  कालकेय
  कालगणना
  कालंदर
  कालना
  कालनेमी
  कालमक
  कालयवन
  कालरा
  कालवे
  कालसी
  कालसेडान
  कालहस्ती
  कालाटिआ
  कालिकत
  कालिकापुराण
  कालिंगी
  कालिंजर
  कालिंजी, कालिंगी
  कालिदास
  कालिंदी
  कालिंदी नदी
  कालिंपोंग
  कालिमिर
  कालिया
  काली
  कालीघाट
  काली फ्लॉवर
  काले
  कालोल
  काल्का
  काल्पी
  कावळा
  कावळी
  कावीळ
  कावेरी
  कावेरीपट्टणम
  कावेरीपाक
  कावेल्ली व्यंकट बोरय्या
   काव्य
   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .