प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग दहावा : क ते काव्य  

कॉकेशस पर्वत -  कर्चच्या सामुद्रधुनीपासून तों कास्पियन समुद्रापर्यंत, वायव्येकडून आग्नेयीकडे ९०० मैल लांबीवर पसरलेल्या ह्या आशियामधील रशियाच्या राज्यांतील पर्वतओळी असून आकार व इतर बर्‍याच बाबतींत ह्याचें पिननिज पर्वतांशीं साम्य आहे असें साधारणपणें म्हणतां येईल.  वर्णनाच्या सोयीकरितां याचे (१) पश्चिमभाग, (२) पश्चिमेकडील मध्य, (३) पूर्वेकडील मध्य (४) व पूर्वभाग असे चार भाग करतां येतील.

(१) पश्चिम भाग -  कॉकेशस पर्वताचा पश्चिमभाग.  पूर्व रेखांश ४२ ४१'.  हा कर्चच्या सामुद्रधुनीपासून माउन्ट एलबुर्जपर्यंत ४२० मैल लांबीवर पसरलेला असून काळ्या समुद्रालगत व समुद्राच्या ईशान्येकडील किनार्‍यांशीं समान्तर रेषेंत आहे.  फिश (८०४० फूट उंची), ओशटेन (९२१० फूट), शुगुझ (१०६४० फुट) व सायश (१२४२५ फूट) हीं या भागांतील महत्वाचीं उंच शिखरें आहेत.  या भागांत घाट फारच थोडें असून त्यांपैकीं बहुतेक उंचावर आहेत.  यांतींल ओशटेनच्या पूर्वेकडील शेटलिब, पश्चिमेकडील शेख (५४३५ फूट), सीशका, संचर वगैरे घाट महत्वाचे आहेत.

अतिशय पर्जन्यवृष्टि व इतर कांहीं कारणांमुळें या भागांत वनस्पतींची वाढ विपुल होते.  मध्य यूरोपांत सांपडणार्‍या झाडांच्या सर्व जाती येथें आढळतात.  बहुतेक भाग दाट आरण्यांनीं व्यापलेला आहे.  हा प्रदेश रशियाच्या ताब्यांत येण्यापूर्वी कबर्डियन, सिरकासियन, अबखासियन वगैरे जाती या भागांत असत.  ख्रिस्ती रशियाचा अंमल त्यांस आवडत नसल्यामुळें त्या सर्व जाती तुर्कांच्या राज्यांत निघून गेल्या; व त्यामुळें हा प्रदेश ओसाड पडला (इ. स. १६६४-७८).  अलीकडे रशियन, ग्रीक आर्मेनियन, रुमानियन वगैरे लोक या भागांत वस्ती करूं लागले आहेत.

(२) पश्चिमेकडील मध्य कॉकेशस -  हा भाग माउन्ट एलबुर्झपासून कसबेक व डेरियल या घाटापर्यंत सरासरी २०० मैल लांबवर पसरलेला आहे.  या भागांत एकंदर खिरें सुमारें १० आहेत.  त्यांत कांहीं अतिशय उंच आहेत.  त्यांपैकीं कांहीं महत्वाची आहेत.  त्यांची नांवें व उंचींचें मान फुटांत पुढें दिलें आहे :-

  शिखराचें नांव     उंची फूट
  एलबुर्ज पूर्वशिखर   १८३४५
  एलबुर्ज पश्चिम   १६४६५
  श्कारा   १७०४०
  डाइखताउ   १७०५०

पर्वतमाथ्याची उंची १०,००० फुटांहून अधिक आहे.  या भागाची उत्तरेकडील बोकोव्हाय ख्रेबेट नांवाची एक ओळ याहीपेक्षां बरीच उंच आहे.  बोकोव्हाय ख्रेबेटप्रमाणें इतर बर्‍याच ओळी मुख्य भागाशीं जोडल्या गेल्यामुळें पुष्कळ खोरीं निर्माण झालीं आहेत.  तथापि या खोर्‍यांत सरोवरें, धबधबे वगैरे आढळून येत नाहींत.  या भागांत सरासरी ९०० बर्फवाहिन्या नद्या असाव्यात असा तर्क आहे.  त्यांपैकीं महत्वाच्या म्हटल्या म्हणजे बेझिंगी, जंगाटाऊ, सेया अथवा झी, लेकसायर, झानर या होत.  बर्फवाहिन्या नद्यांनीं व्यापलेल्या एकंदर प्रदेशाचें क्षेत्रफळ ६२५ ते ६५० चौरस मैल असावें.  या भागांत बरेच घाट आहेत.  मार्गानें दक्षिणोत्तर व त्याचप्रमाणें दक्षिणेकडील माळरानांहून आशियामायनर व आर्मेनियाच्या पहाडी मुलुखापर्यंत जाता येतें.  घाटांपैकीं, डेरियल व मॅमिसन हे दोन घाट फार महत्वाचे आहेत.  दोन्हीहि घाटांवर लष्कराची नेआण करण्याइतके विस्तृत मार्ग आहेत.  डेरियल घाटावरील ''जार्जियन लष्करी मार्गाने'' व्हाडिकावकझपासून टिक्लिसपर्यंत जातां येतें.  त्याचप्रमाणें मॅमिसन घाटांत ऑस्मेटिक लष्करी मार्गानें, टेरेकपासून कटाईसपर्यंत जातां येते.  याच्याखेरीज चिपर, बॅस्सा, डोगझ, ओरन वगैरे बरेच घाट आहेत.  स्व्हॅनेशिया या भागांतील लाटपरी हा घाट बराच रहदारीचा आहे.

या भागांतील दक्षिण उतारावर, विशेषतः व्हेनेशियाच्या प्रदेशांत वनस्पतींची वाढ विपुल आहे व झाडांच्या कांहीं विशिष्ट जातीहि आढळून येतात.

(३)  मध्य कॉकेशस पूर्वभाग :-  हा भाग ''कसबेक'' व ''डेरियल'' खिंडीपासून ''बाबादघ'' पर्यंत, २३० मैल लांबीवर पसरलेला आहे.  या भागांत कॉकेशसची रुंदी सर्वांत जास्त आहे.  महत्वाची शिखरें म्हटलीं म्हणजे 'शान टाऊ,' 'किडेनाइस मागली,' मुरोव्ह, अनसली इत्यादि होत.  या भागांतील दाघिस्तान पठार विशेष नमूद करण्यासारखें आहे.  दाघिस्तानचें डॉ. जी. रॅडे यांनीं लिहिलेलें वर्णन वाचनीय आहे.  

(४) पूर्व भाग :-  या भागांतील शिखरें ९००० फुटांपेक्षा जास्त उंच नाहींत.  यांच्या माथ्यावर बर्फ नसतें.  येथील रहदारीचा घाट अलटी-अगास हा ४३५५ फुटांपेक्षां जास्त उंचीवर नाहीं.  हवा, सृष्टिसौंदर्य व पिकांच्या दृष्टीनें या भागाच्या दक्षिण व उत्तर बाजूंत बराच फरक दृष्टीस पडतो.  कॉकेशिया प्रांतांतील बहुतेक सर्व नद्या याच पर्वतांतून उगम पावतात.  त्यांपैकीं रीओन, इंगर, अरस, लायख्वा अराग्वा वगैरे नद्या मोठ्या असून महत्त्वाच्या आहेत.

एलबुर्ज व कसबेक या विशिष्ट शिखरप्रदेशांत ज्वालामुखीचे स्फोट बहुधा होतात.  इ.स. १८५९, ७२ व १९०२ सालीं स्फोट होऊन पर्वताच्या पूर्वबाजूस असणारें खेडें (शेमाखा) हें नाश पावलें.  यालगतच्या द्वीपकल्पांत (अॅप्सेशन) याचप्रमाणें वारंवार स्फोट होत असतात.

   

खंड १० : क - काव्य  

 

  कंक

  कंकनहळळी

  कंकर
  ककुत्स्थ
  ककुर
  कंकोळ
  कक्कलन
  कंक्राळा
  कंक्राळा किल्ला
  कॅक्स्टन
  कग्नेली
  कच
  कंचिनेग्लुर
  कचिवि
  कचेरा
  कचेश्वर
  कचोरा
  कच्छ
  कच्छचें रण
  कच्छी
  कच्छी बडोदे
  कच्छी मेमन
  कंजर
  कंजरडा
  कंजामलाय
  कॅझेंबे
  कटक
  कँटन
  कटनी
  कँटरबरी
  कटास
  कटोसन
  कट्टगेरी
  कट्रा
  कठा
  कठुमर
  कठोडिया
  कडधान्यें
  कडान
  कडाप्पा
  कडा-लिंगी
  कडाळी
  कडिया
  कँडिया
  कडी
  कँडी
  कडुर
  कडुस
  कडूस
  कडूजिरें
  कडूनिंब
  कडेगांव
  कडेपुर
  कंडेरा
  कडैयनलूर
  कडोळी
  कडौरा
  कणाद
  कणावार
  कणिक
  कणियान
  कणेथी
  कणेर
  कण्णेश्वर
  कण्व
  कण्वल्ली
  कण्विसिद्गेरी
  कण्हेर
  कण्हेर किल्ला
  कण्हेर खेड
  कतारिया
  कथील
  कॅथे
  कॅथेराइन
  कदन
  कदंब आणि कादंब
  कदम इंद्रोजी
  कदम कंठाजी
  कदरमंदलगी
  कंदाहार
  कंदियारो
  कंदुकुर
  कदुपत्तन
  कद्रा
  कद्रु
  कंधकोट
  कंधार
  कनक
  कनकफळ 
  कनकमुनि
  कनक्कन
  कनखल
  कॅनन व कॅननाइट
  कनमडी
  कनि
  कॅनि
  कॅनिआ
  कॅनिंगपोर्ट
  कॅनिझारो स्टानिस्लास
  कॅनि
  कनेत
  कनोजचें राज्य
  कनोरा
  कॅनोव्हास
  कनौंग
  कन्नड
  कन्फ्युशिअस
  कन्याकुमारी
  कन्यागत
  कन्सस
  कन्हरगांव जमीनदारी
  कन्होली
  कपडवंज
  कंपनी
  कॅपरनेअम
  कंपली
  कॅपाडोशिआ
  कपालक्रिया
  कपिल
  कपिलमुनि
  कपिलर
  कपिलवस्तु
  कपिलाषष्ठी
  कपिली नदी
  कॅपुआ
  कपुरथळा
  कॅपो
  कपोक
  कॅप्रीव्ही
  कफ
  कबंध
  कंबर
  कबीर
  कबीरपंथी
  कबीर-वट
  कबीरवाल
  कंबोडिया
  कब्बालदुर्ग
  कब्बालिगर
  कंब्राय
  कमधिया
  कमरुद्दीनखान
  कमल
  कमलगड
  कमलगड किल्ला
  कमलाकर
  कमलाकरभट्ट
  कमा
  कमातापूर
  कमार
  कमाल
  कमालपुर
  कमासिन
  कमुदी
  कॅमेरिनो
  कमैंग
  कम्मा
  कम्माल
  कय्यट
  कर
  करकंब
  करकुंब
  करछना
  करंज
  करंजगांव
  करजगी
  करटोली
  करण
  करणकमलमार्तंड
  करणगड
  करणपाली
  करणप्रकाश
  करणवाघेला
  करणोत्तम
  करतोया
  करनाली
  करबला
  करमगड
  करमाळें
  करवंद
  करवली
  करहल
  कॅराकस
  कराची
  कराडी
  करार
  करारी
  कराष्टमी
  कॅरिअन
  करिआन
  कॅरिबी बेटें
  कॅरिसब्रूक
  करीमखान
  करीमगंज
  करीमनगर
  करुंगुळी
  करूर
  कॅरे, हेनरी चार्लस
  करेण
  करेण्णी
  करैया
  करोड
  करोर लाल इसा
  कर्कवॉल
  कर्कोट
  कर्ज
  कर्जत
  कर्डी
  कर्डे
  कर्ण
  कर्णक
  कर्णप्रयाग
  कर्णप्रावरण
  कर्णफुली
  कर्णभूषणें
  कर्णराज
  कर्णसुवर्ण
  कर्णाटक
  कर्तारपूर
  कर्दम
  कर्नलगंज
  कर्नाळ
  कर्नाळा किल्ला
  कर्नाळी
  कर्नूल
  कर्नूल-कडाप्पा कालवा
  कर्ब
  कर्मद
  कर्मनाशा
  कर्ममार्ग
  कर्मयोग
  कर्मवाद
  कर्माकर्मविचार
  कर्मान
  कर्वट
  कर्‍हाड
  कर्‍हेपठार
  कलइत
  कलकत्ता
  कलंकी
  कलंगा
  कलंगा डोंगर
  कलगीतुरा
  कलघटगी
  कलचुरी
  कलथ-थलइ
  कलदन
  कलबगूर
  कलबुर्गे
  कलम
  कलमदाने
  कलमाडु
  कलमेश्वर
  कलरायण डोंगर
  कलले
  कलश
  कलसिया
  कलहंडी
  कलहारि
  कला
  कलात
  कलात-इ-घिलझई
  कलादगी
  कॅलामेटा
  कलाल
  कलावंत
  कलावंतखातें
  कलि
  कलिंग
  कलिंगड
  कलिंगपट्टम
  कलित
  कलियुग
  कलियुगवर्ष
  कलुगुमलइ
  कलुशा
  कॅले
  कलेवल
  कलेवा टाउनशिप
  कल्पना
  कल्पनासाहचर्य
  कल्पसूत्रें
  कल्माषपाद
  कल्याण
  कल्याणगोसावी
  कल्याणद्रुग
  कल्याणपुर
  कल्याणमल्ल
  कल्याणी
  कल्लाकुर्चि
  कल्लादनार
  कल्लार
  कल्लोळ
  कल्वकुर्ती
  कॅल्व्हिन जॉन
  कल्हण
  कवकरीक
  कवचधरवर्ग
  कवठ
  कवध
  कवनाई किल्ला
  कवराई
  कवर्धा
  कवलापूर
  कवलिन
  कवष
  कवार अथवा कंवर
  कवि
  कविजंग
  कविरोंडो
  कॅव्हेंडिश हेनरी
  कश्यप
  कंस
  कसबा
  कसबी
  कॅसलबार
  कॅसलरॉक
  कसाई
  कसाईखाना
  कॅसांब्लाका
  कसेई
  कसौली
  कॅस्टेलर ई रिपोल एमिलिओ
  कस्तुरी व कस्तुरीमृग
  कहरोर
  कहळूर
  कहार
  कहूत
  कहोळ
  कळंब
  कळंबेश्वर
  कळम
  कळमनूरी
  कळवण
  कळस
  कळसा
  कळसूबाई
  कळसूत्री बाहुल्या
  कळानौर
  कळ्ळिकोटा आणि अंतगड
  कळ्ळूर
  काकडशिंगी
  कांकडी
  काकतीय
  काकर
  काकसि आली
  कांकेर
  कॉकेशस पर्वत
  काकोरी
  कांक्रेज
  कांक्रोली
  काखंडकी
  कागद
  कागवाड
  कागल
  कागान अथवा खागान
  कांगारू
  कागिरी
  कांगो
  कांगो फ्रीस्टेट
  काग्निआर्ड डी लाटोअर, चार्लस
  कांग्रा
  काँग्रीव्ह विल्यम
  कांच
  कांचकागद
  कांचन
  कांचनगंगा
  कांचना किल्ला
  काचार
  काचिन
  काची
  कांचुलिया
  कांचोळा
  काजवा
  कांजिण्या
  कांजीवरम्
  काजू
  कॉटन सर हेन्री
  काटमांडू
  काटवा
  काटोडिया
  काटोल
  काठी लोक
  काठेवाड
  काठेवाडी
  काठोर
  कांडू
  काण्व घराणें
  काण्वशाखा
  कात
  कातकरी
  कांतकाम
  कातडीं
  कांतनगड
  कातांगा
  कातारी
  कांतिगेल
  कातिया
  कात्यायन
  कांत्रा किल्ला
  कांथकोट
  काथगोदाम
  काथर वाणी
  काथारिया
  काथौन
  काथ्रोटा
  कादंब कवि
  कादंबरी
  कादंबरी, बाणभट्टीय
  कांदलूर
  कांदा
  कादिर
  कादिराबाद
  कादिरि
  कादीपुर
  कांदी संस्थान
  कादोद
  काद्रोली
  कांधळा
  कानगी
  कानगुंडी
  कानडा
  कानडा उत्तर
  कानडा दक्षिण
  कानडी वाङ्‌मय
  कानपूर
  कानफाटे
  कानमैल
  कानलदे
  कॉनवे
  कानाचे रोग
  कानानोर
  कानिकर
  कानिगिरी
  कानीफनाथ
  कानोर
  कानौद
  कान्ट इम्यान्युएल
  कान्टन जॉन
  कान्यकुब्ज
  कान्स्टंटा
  कॉन्स्टन्टाईन
  कान्स्टन्टाईन दि ग्रेट
  कॉन्स्टन्स
  कान्स्टन्स
  कान्स्टान्टिनोपल
  कान्हिरा किल्ला
  कान्हीरा खेडें
  कान्हेरी
  कान्होजी आंग्रे
  कान्होजी भोंसले
  कान्हो पाठक
  कान्होपात्रा
  काप
  कापडवंज
  कापशी
  कापालिक
  कांपिली
  कांपिल्य
  कापुसतळणी
  कापू
  कापूर
  कापूस
  काँपेन
  कॉप्ट
  काफा
  काफिरकोट
  काफिरलोक
  काफिरिस्तान
  कॉफी
  काफीखान
  काफ्रारिया
  काबरा
  काबूर
  काबूल
  काबूल नदी
  काबूल नदीचा कालवा
  कांबोज
  कांबोह
  काम, कामदेव
  कामकार
  कामगारहितवर्धक सभा
  कामटा-राजौला
  कामटी शहर
  कामठा
  कामठी
  कामतीलांग
  कामद
  कामंदक
  कामधेनु
  कामन
  कामबक्ष
  कामरगांव
  कामरान
  कामरूप
  कामरेज
  कामली
  कामशास्त्र
  कामश्चाटका
  कामाख्य अथवा कामाक्षी
  कामाठी
  कामारेड्डीपेठ
  कामार्‍हाटी
  कामालिया
  कामेरालिझम
  कामेरून
  काम्यकवन
  कायगावकर
  कायदा
  कायनकुलम
  कायर
  कायल
  कायलपट्टणम्
  कायस्थ
  काये
  कायेनी
  कारकळ
  कारंजा
  कारडगी
  कारडी
  कारडोना
  कारलें
  कारवान
  कारवार
  कारवाल, करौल
  कारवी
  कारस्कर
  काराकुल
  काराकोरम
  कारामुंगी
  कारिकल
  कॉरिन्थ
  कॉरेली, मेरी
  कारेवक्कल
  कारैकुडी
  कारोमान्डल किनारा
  कॉर्क
  कार्डिफ
  कार्तवीर्य
  कार्तागो
  कार्तिकस्वामी
  कार्थेज
  कॉर्नवालीस
  कार्नू मेरी आलेरे
  कॉर्नेजी अॅंड्रयू
  कार्नो, सादी निकोलस लिओनार्ड
  कार्पेथियन पर्वत
  कार्लस्क्रोना
  कार्लस्टाट
  कार्लाइल
  कार्लाइल टॉमस
  कार्लें
  कार्वेटिनगर
  कालकेय
  कालगणना
  कालंदर
  कालना
  कालनेमी
  कालमक
  कालयवन
  कालरा
  कालवे
  कालसी
  कालसेडान
  कालहस्ती
  कालाटिआ
  कालिकत
  कालिकापुराण
  कालिंगी
  कालिंजर
  कालिंजी, कालिंगी
  कालिदास
  कालिंदी
  कालिंदी नदी
  कालिंपोंग
  कालिमिर
  कालिया
  काली
  कालीघाट
  काली फ्लॉवर
  काले
  कालोल
  काल्का
  काल्पी
  कावळा
  कावळी
  कावीळ
  कावेरी
  कावेरीपट्टणम
  कावेरीपाक
  कावेल्ली व्यंकट बोरय्या
   काव्य
   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .