प्रस्तावना खंड  

   

सूची खंड  

   
Banners
   

अक्षरानुक्रम (Alphabetical)

   

विभाग दहावा : क ते काव्य

कर्ण -  वसुदेवाची भगिनी व पंडूची पत्‍नी कुंती हिला कौमारावस्थेंत सूर्यापासून झालेला मुलगा.  कौमारावस्थेंत हा कुंतीला झाल्यामुळें तिनें याला जन्मतांच एका पेटींत घालून नदींत सोडून दिलें  (महा भा. आदि अ. १११).  पुढें ती पेटी अधिरथ नांवाच्या एका राजाला सांपडली असतां तींत हा त्याला आढळल्यावर अधिरथानें यास घरीं नेऊन राधा नामक आपल्या स्त्रियेकडून त्याचें पालन केलें व त्याचें वसुषेण असें नांव ठेवलें.  (भा. आदि अ. ६१०).  वसुषेण मोठा झाल्यावर अधिरथानें त्यास धृतराष्ट्राच्या मुलांनां व पांडवांनां धनुर्विद्या शिकविण्यासाठीं द्रोणाचार्यांच्या नेतृत्वाखालीं चालत असलेल्या शाळेंत धनुर्विद्या शिकण्यास ठेवलें.  तेथें तो पंडुपुत्र अर्जुन याच्यासारखा धनुर्विद्येंत निष्णात झाला.  विद्येच्या चुरशीमुळें अर्जुनाचें व याचें वितुष्ट आलें व त्याचा फायदा घेऊन धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधनानें याला आपलासा करून पुढील कार्यासाठी अंगदेशचें त्याला राज्य दिलें व अंगराज असें नांव ठेविलें.  कर्ण हा सूर्यापासून झाला असल्यामुळें सूर्याचें याच्यावर प्रेम असे.  त्यानें याला कवचकुंडलें दिलीं होती;  इंद्र ब्राह्मण वेषानें येऊन हीं कंवचकुंडलें तुजजवळ मागेल त्याला ती देऊं नको असें सांगितलें असतां ब्राह्मणानें मागितलेली वस्तु नाकारणें माझ्याच्यानें घडणार नाहीं असें यानें सांगितलें.  त्यावर तूं कवचकुंडलें त्याला दे, पण त्याच्या पासून अमोघशक्ति मागून घे असें सूर्यानें त्यास सांगितलें.  कालांतरानें इंद्रानें मागितल्यावरून यानें इंद्रास कवचकुंडलें दिलीं व तेव्हांपासून यास कर्ण असें नांव पडलें (भा. वन. अ. ३१०).  पुढें आपण ब्राह्मणपुत्र आहों असें खोटेंच सांगून हा परशुरामाजवळ धनुर्विद्या शिकण्यास राहिला.  एकदां परशुराम याच्या मांडीवर डोकें ठेवून निजला असतां कर्णाच्या मांडीस एका किड्यानें दंश केला व तेथून रक्त वाहूं लागलें व त्यामुळें त्यास वेदनाहि होऊं लागल्या.  परंतु गुरूच्या निद्रेचा भंग होईल यासाठीं कर्णानें मांडी हालविली नाहीं.  जागें होऊन गुरुनें रक्तस्त्राव पाहिल्यावर परशुरामानें कर्णास विचारिलें असतां कर्णानें झालेली हकीकत सांगितली.  तेव्हां ब्राह्मणाच्या मुलाच्यानें इतका दम धरवणार नाहीं म्हणून तूं क्षत्रिय आहेस व खोटें सांगून मजपासून विद्या शिकलास म्हणून ती निष्फळ होईल असा परशुरामानें कर्णास शाप दिला.

कर्ण एकदां मृगयेस गेला असतां, त्याचा बाण चुकून एका ब्राह्मणाच्या गाईस लागल्यानें ती गाय गतप्राण झाली.  ब्राह्मणाच्या समजुतीसाठीं कर्णानें त्यास अनेक गायी देऊं केल्या.  परंतु त्या न घेतां युद्धाच्या ऐनवेळीं तुझें रथचक्र जमीनींत रुतून बसेल असा ब्राह्मणानें कर्णास शाप दिला.

भारतीययुद्धारंभीं कृष्ण शिष्टाईस गेला असतां त्यानें ''तूं कुंतीपुत्र व धर्माचा ज्येष्ठ बंधु आहेस यासाठीं तूं पांडवाकडे जा धर्म तुला 'आपला ज्येष्ठभ्राता' म्हणून बहुमान देईल'' असें कर्णास सांगून त्याचें मन वळविण्याचा प्रयत्‍न केला.  परंतु ''आजपर्यंत ज्या पक्षाचा अभिमान बाळगला तो पक्ष ऐनप्रसंगीं सोडणें ठीक नव्हे''  असें सांगून कृष्णास त्यानें निरुत्तर केलें.  युद्धाच्या सुरुवातीपूर्वी स्वतः कुंतीहि कर्णाकडे गेली होती.  परंतु त्याचें मत बदललें नाहीं.  शेवटी 'अर्जुनाशिवाय इतर कोणाहि पांडवावर बाण टाकुं नको' असें तिनें त्यास सांगितलें व ते त्यानें मान्य केलें.

भारतीयुद्धाचे १५ दिवस झाल्यावर सोळाव्या दिवशीं सैन्याचें आधिपत्य कर्णाकडे आलें. 'उत्तम सारथी मिळेल तर ममी युद्ध करीन' असें कर्णानें सांगितल्यावरून दुर्योधनानें सारथ्याबद्दल शल्यास विनविलें.  ''मी बोलेन तें कर्णानें निमूटपणें सहन करावें '' या अटीवर शल्यानें त्याचें सारथ्य करण्याचें पत्करिलें.  सारथ्य करतांना शल्यानें त्याच्या वर्तनाबद्दल त्याची बरीच निर्भर्त्सना केली.  परंतु वचन दिल्याप्रमाणें कर्णाला ती सोसावी लागली.  

कर्णानें एकच दिवस युद्ध केलें.  ब्राह्मणाच्या शापामुळें पृथ्वीनें कर्णाचें रथचक्र ऐनवेळीं गिळिलें व तें वर काढण्यासाठी कर्ण रथाखालीं उतरला असतां अर्जुन त्यावर बाण सोडूं लागला.  तेव्हा 'हें धर्मयुद्ध नव्हे' असें कर्ण म्हणाला असतां अर्जुनानें त्यास अभिमन्युवधाची आठवण करून देऊन त्याची बरीच निर्भर्त्सना केली.  शेवटीं अर्जुनाच्या निर्वाणीच्या बाणानें कर्णाचा शिरच्छेद झाला.

कर्णाला अनेक पुत्र होते.  परंतु ते सर्व भारतीयुद्धांत कामात आले.  भारतीयुद्धानंतर वृषकेतु नांवाचा कर्णाचा एकच मुलगा जिवंत होता.

कर्ण  - राजाराममहाराज यांचा लेकवळा राजा कर्ण.  हा मराठ्यांच्या तत्कालीन राजकारणांत भाग घेत असे.  जेधे शकावलींत इ.स. १६९७ मध्यें राजाराम यांनीं कर्ण याला मोंगलाईंत पाठविल्याचा उल्लेख आहे.  पुढें कर्नाटकांतहि यानें कामगिरी केली.  हा शूर होता.

   

खंड १० : क - काव्य  

 

  कंक

  कंकनहळळी

  कंकर
  ककुत्स्थ
  ककुर
  कंकोळ
  कक्कलन
  कंक्राळा
  कंक्राळा किल्ला
  कॅक्स्टन
  कग्नेली
  कच
  कंचिनेग्लुर
  कचिवि
  कचेरा
  कचेश्वर
  कचोरा
  कच्छ
  कच्छचें रण
  कच्छी
  कच्छी बडोदे
  कच्छी मेमन
  कंजर
  कंजरडा
  कंजामलाय
  कॅझेंबे
  कटक
  कँटन
  कटनी
  कँटरबरी
  कटास
  कटोसन
  कट्टगेरी
  कट्रा
  कठा
  कठुमर
  कठोडिया
  कडधान्यें
  कडान
  कडाप्पा
  कडा-लिंगी
  कडाळी
  कडिया
  कँडिया
  कडी
  कँडी
  कडुर
  कडुस
  कडूस
  कडूजिरें
  कडूनिंब
  कडेगांव
  कडेपुर
  कंडेरा
  कडैयनलूर
  कडोळी
  कडौरा
  कणाद
  कणावार
  कणिक
  कणियान
  कणेथी
  कणेर
  कण्णेश्वर
  कण्व
  कण्वल्ली
  कण्विसिद्गेरी
  कण्हेर
  कण्हेर किल्ला
  कण्हेर खेड
  कतारिया
  कथील
  कॅथे
  कॅथेराइन
  कदन
  कदंब आणि कादंब
  कदम इंद्रोजी
  कदम कंठाजी
  कदरमंदलगी
  कंदाहार
  कंदियारो
  कंदुकुर
  कदुपत्तन
  कद्रा
  कद्रु
  कंधकोट
  कंधार
  कनक
  कनकफळ 
  कनकमुनि
  कनक्कन
  कनखल
  कॅनन व कॅननाइट
  कनमडी
  कनि
  कॅनि
  कॅनिआ
  कॅनिंगपोर्ट
  कॅनिझारो स्टानिस्लास
  कॅनि
  कनेत
  कनोजचें राज्य
  कनोरा
  कॅनोव्हास
  कनौंग
  कन्नड
  कन्फ्युशिअस
  कन्याकुमारी
  कन्यागत
  कन्सस
  कन्हरगांव जमीनदारी
  कन्होली
  कपडवंज
  कंपनी
  कॅपरनेअम
  कंपली
  कॅपाडोशिआ
  कपालक्रिया
  कपिल
  कपिलमुनि
  कपिलर
  कपिलवस्तु
  कपिलाषष्ठी
  कपिली नदी
  कॅपुआ
  कपुरथळा
  कॅपो
  कपोक
  कॅप्रीव्ही
  कफ
  कबंध
  कंबर
  कबीर
  कबीरपंथी
  कबीर-वट
  कबीरवाल
  कंबोडिया
  कब्बालदुर्ग
  कब्बालिगर
  कंब्राय
  कमधिया
  कमरुद्दीनखान
  कमल
  कमलगड
  कमलगड किल्ला
  कमलाकर
  कमलाकरभट्ट
  कमा
  कमातापूर
  कमार
  कमाल
  कमालपुर
  कमासिन
  कमुदी
  कॅमेरिनो
  कमैंग
  कम्मा
  कम्माल
  कय्यट
  कर
  करकंब
  करकुंब
  करछना
  करंज
  करंजगांव
  करजगी
  करटोली
  करण
  करणकमलमार्तंड
  करणगड
  करणपाली
  करणप्रकाश
  करणवाघेला
  करणोत्तम
  करतोया
  करनाली
  करबला
  करमगड
  करमाळें
  करवंद
  करवली
  करहल
  कॅराकस
  कराची
  कराडी
  करार
  करारी
  कराष्टमी
  कॅरिअन
  करिआन
  कॅरिबी बेटें
  कॅरिसब्रूक
  करीमखान
  करीमगंज
  करीमनगर
  करुंगुळी
  करूर
  कॅरे, हेनरी चार्लस
  करेण
  करेण्णी
  करैया
  करोड
  करोर लाल इसा
  कर्कवॉल
  कर्कोट
  कर्ज
  कर्जत
  कर्डी
  कर्डे
  कर्ण
  कर्णक
  कर्णप्रयाग
  कर्णप्रावरण
  कर्णफुली
  कर्णभूषणें
  कर्णराज
  कर्णसुवर्ण
  कर्णाटक
  कर्तारपूर
  कर्दम
  कर्नलगंज
  कर्नाळ
  कर्नाळा किल्ला
  कर्नाळी
  कर्नूल
  कर्नूल-कडाप्पा कालवा
  कर्ब
  कर्मद
  कर्मनाशा
  कर्ममार्ग
  कर्मयोग
  कर्मवाद
  कर्माकर्मविचार
  कर्मान
  कर्वट
  कर्‍हाड
  कर्‍हेपठार
  कलइत
  कलकत्ता
  कलंकी
  कलंगा
  कलंगा डोंगर
  कलगीतुरा
  कलघटगी
  कलचुरी
  कलथ-थलइ
  कलदन
  कलबगूर
  कलबुर्गे
  कलम
  कलमदाने
  कलमाडु
  कलमेश्वर
  कलरायण डोंगर
  कलले
  कलश
  कलसिया
  कलहंडी
  कलहारि
  कला
  कलात
  कलात-इ-घिलझई
  कलादगी
  कॅलामेटा
  कलाल
  कलावंत
  कलावंतखातें
  कलि
  कलिंग
  कलिंगड
  कलिंगपट्टम
  कलित
  कलियुग
  कलियुगवर्ष
  कलुगुमलइ
  कलुशा
  कॅले
  कलेवल
  कलेवा टाउनशिप
  कल्पना
  कल्पनासाहचर्य
  कल्पसूत्रें
  कल्माषपाद
  कल्याण
  कल्याणगोसावी
  कल्याणद्रुग
  कल्याणपुर
  कल्याणमल्ल
  कल्याणी
  कल्लाकुर्चि
  कल्लादनार
  कल्लार
  कल्लोळ
  कल्वकुर्ती
  कॅल्व्हिन जॉन
  कल्हण
  कवकरीक
  कवचधरवर्ग
  कवठ
  कवध
  कवनाई किल्ला
  कवराई
  कवर्धा
  कवलापूर
  कवलिन
  कवष
  कवार अथवा कंवर
  कवि
  कविजंग
  कविरोंडो
  कॅव्हेंडिश हेनरी
  कश्यप
  कंस
  कसबा
  कसबी
  कॅसलबार
  कॅसलरॉक
  कसाई
  कसाईखाना
  कॅसांब्लाका
  कसेई
  कसौली
  कॅस्टेलर ई रिपोल एमिलिओ
  कस्तुरी व कस्तुरीमृग
  कहरोर
  कहळूर
  कहार
  कहूत
  कहोळ
  कळंब
  कळंबेश्वर
  कळम
  कळमनूरी
  कळवण
  कळस
  कळसा
  कळसूबाई
  कळसूत्री बाहुल्या
  कळानौर
  कळ्ळिकोटा आणि अंतगड
  कळ्ळूर
  काकडशिंगी
  कांकडी
  काकतीय
  काकर
  काकसि आली
  कांकेर
  कॉकेशस पर्वत
  काकोरी
  कांक्रेज
  कांक्रोली
  काखंडकी
  कागद
  कागवाड
  कागल
  कागान अथवा खागान
  कांगारू
  कागिरी
  कांगो
  कांगो फ्रीस्टेट
  काग्निआर्ड डी लाटोअर, चार्लस
  कांग्रा
  काँग्रीव्ह विल्यम
  कांच
  कांचकागद
  कांचन
  कांचनगंगा
  कांचना किल्ला
  काचार
  काचिन
  काची
  कांचुलिया
  कांचोळा
  काजवा
  कांजिण्या
  कांजीवरम्
  काजू
  कॉटन सर हेन्री
  काटमांडू
  काटवा
  काटोडिया
  काटोल
  काठी लोक
  काठेवाड
  काठेवाडी
  काठोर
  कांडू
  काण्व घराणें
  काण्वशाखा
  कात
  कातकरी
  कांतकाम
  कातडीं
  कांतनगड
  कातांगा
  कातारी
  कांतिगेल
  कातिया
  कात्यायन
  कांत्रा किल्ला
  कांथकोट
  काथगोदाम
  काथर वाणी
  काथारिया
  काथौन
  काथ्रोटा
  कादंब कवि
  कादंबरी
  कादंबरी, बाणभट्टीय
  कांदलूर
  कांदा
  कादिर
  कादिराबाद
  कादिरि
  कादीपुर
  कांदी संस्थान
  कादोद
  काद्रोली
  कांधळा
  कानगी
  कानगुंडी
  कानडा
  कानडा उत्तर
  कानडा दक्षिण
  कानडी वाङ्‌मय
  कानपूर
  कानफाटे
  कानमैल
  कानलदे
  कॉनवे
  कानाचे रोग
  कानानोर
  कानिकर
  कानिगिरी
  कानीफनाथ
  कानोर
  कानौद
  कान्ट इम्यान्युएल
  कान्टन जॉन
  कान्यकुब्ज
  कान्स्टंटा
  कॉन्स्टन्टाईन
  कान्स्टन्टाईन दि ग्रेट
  कॉन्स्टन्स
  कान्स्टन्स
  कान्स्टान्टिनोपल
  कान्हिरा किल्ला
  कान्हीरा खेडें
  कान्हेरी
  कान्होजी आंग्रे
  कान्होजी भोंसले
  कान्हो पाठक
  कान्होपात्रा
  काप
  कापडवंज
  कापशी
  कापालिक
  कांपिली
  कांपिल्य
  कापुसतळणी
  कापू
  कापूर
  कापूस
  काँपेन
  कॉप्ट
  काफा
  काफिरकोट
  काफिरलोक
  काफिरिस्तान
  कॉफी
  काफीखान
  काफ्रारिया
  काबरा
  काबूर
  काबूल
  काबूल नदी
  काबूल नदीचा कालवा
  कांबोज
  कांबोह
  काम, कामदेव
  कामकार
  कामगारहितवर्धक सभा
  कामटा-राजौला
  कामटी शहर
  कामठा
  कामठी
  कामतीलांग
  कामद
  कामंदक
  कामधेनु
  कामन
  कामबक्ष
  कामरगांव
  कामरान
  कामरूप
  कामरेज
  कामली
  कामशास्त्र
  कामश्चाटका
  कामाख्य अथवा कामाक्षी
  कामाठी
  कामारेड्डीपेठ
  कामार्‍हाटी
  कामालिया
  कामेरालिझम
  कामेरून
  काम्यकवन
  कायगावकर
  कायदा
  कायनकुलम
  कायर
  कायल
  कायलपट्टणम्
  कायस्थ
  काये
  कायेनी
  कारकळ
  कारंजा
  कारडगी
  कारडी
  कारडोना
  कारलें
  कारवान
  कारवार
  कारवाल, करौल
  कारवी
  कारस्कर
  काराकुल
  काराकोरम
  कारामुंगी
  कारिकल
  कॉरिन्थ
  कॉरेली, मेरी
  कारेवक्कल
  कारैकुडी
  कारोमान्डल किनारा
  कॉर्क
  कार्डिफ
  कार्तवीर्य
  कार्तागो
  कार्तिकस्वामी
  कार्थेज
  कॉर्नवालीस
  कार्नू मेरी आलेरे
  कॉर्नेजी अॅंड्रयू
  कार्नो, सादी निकोलस लिओनार्ड
  कार्पेथियन पर्वत
  कार्लस्क्रोना
  कार्लस्टाट
  कार्लाइल
  कार्लाइल टॉमस
  कार्लें
  कार्वेटिनगर
  कालकेय
  कालगणना
  कालंदर
  कालना
  कालनेमी
  कालमक
  कालयवन
  कालरा
  कालवे
  कालसी
  कालसेडान
  कालहस्ती
  कालाटिआ
  कालिकत
  कालिकापुराण
  कालिंगी
  कालिंजर
  कालिंजी, कालिंगी
  कालिदास
  कालिंदी
  कालिंदी नदी
  कालिंपोंग
  कालिमिर
  कालिया
  काली
  कालीघाट
  काली फ्लॉवर
  काले
  कालोल
  काल्का
  काल्पी
  कावळा
  कावळी
  कावीळ
  कावेरी
  कावेरीपट्टणम
  कावेरीपाक
  कावेल्ली व्यंकट बोरय्या
   काव्य
   

यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान निर्मित महत्वपूर्ण संकेतस्थळे  

   

पुजासॉफ्ट, मुंबई द्वारा निर्मित
कॉपीराइट © २०१२ --- यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई - सर्व हक्क सुरक्षित .